بۇگىن كورنەكتى جازۋشى، فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، ابايتانۋشى، اۋەزوۆتانۋشى، الاشتانۋشى تۇرسىن جۇرتباي 75 جاسقا تولدى، دەپ حابارلايدى "ادىرنا".
تۇرسىن قۇداكەلدىۇلى جۇرتباي 1951 جىلعى 15 تامىزدا قازىرگى اباي وبلىسى، اباي اۋدانى، شاعان اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن.
قالامگەردىڭ ەڭبەك جولى 1974 جىلى باستالدى. 1974-1990 جىلدارى «جەتىسۋ» گازەتىندە، ء«بىلىم جانە ەڭبەك»، «جۇلدىز» جۋرنالدارىندا قىزمەت اتقاردى. 1990-1998 جىلدارى مۇحتار اۋەزوۆ مۇراجايىندا عىلىمي قىزمەتكەر، ءبولىم باستىعى جانە ديرەكتور بولدى.
1998-2001 جىلدارى دوكتورانتۋرادا وقىپ، كەيىن ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە وقىتۋشىلىق قىزمەت اتقاردى. 2001 جىلدان باستاپ «وتىرار كىتاپحاناسى» عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى قىزمەتىن اتقاردى.
تۇرسىن جۇرتبايدىڭ شىعارماشىلىق جولى ەرتە باستالعان. ونىڭ «اباي شىڭى – مۇحتار شىڭى» اتتى العاشقى شىعارماسى 1966 جىلى مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ رەسپۋبليكالىق بايقاۋىندا جۇلدەگە يە بولىپ، 15 جاسىندا باسپاسوزدە جارىق كوردى.
قالامگەردىڭ العاشقى ولەڭدەرى دە 16 جاسىندا رەسپۋبليكالىق «لەنينشىل جاس» گازەتىندە جاريالاندى. ونىڭ شىعارماشىلىق جولى اقىندىقتان باستالىپ، كەيىن پروزا، ادەبي سىن جانە عىلىمي-زەرتتەۋ سالالارىمەن تولىقتى.
جازۋشىنىڭ «قوڭىر قاز»، «جۇرەگىمدە – جۇمىر جەر»، «بەسقاراگەر»، «دارا تۇلعا»، «جەر – بەسىك»، «بولاشاقتىڭ بايتەرەگى» سىندى كوركەم شىعارمالارى وقىرمانعا جول تارتتى. «بەسقاراگەر» مەن «اەرودروم» حيكاياتتارى جاستارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق كونكۋرستا جۇلدەگە يە بولدى.
تۇرسىن جۇرتبايدىڭ ء«مولدىر كوز»، «كوگىلدىر الەم»، ء«شيلى وزەن قامىس-اي»، «قار استىنداعى كوبەلەك»، «ۇش، ماعان، ۇش بالالىعىم»، «قالامپىر» سەكىلدى پروزالىق تۋىندىلارى ليريكالىق سىرشىلدىعىمەن، فيلوسوفيالىق وي-تولعامدارىمەن ەرەكشەلەنەدى. ال ء«بىر ۋىس جۋسان»، «بولاشاقتىڭ بايتەرەگى»، «تۇيەشىنىڭ قىزى» اڭگىمەلەرىندە ءومىر مەن ءولىم، ادام تاعدىرى مەن ۋاقىت تۋرالى تەرەڭ ويلار كورىنىس تاپقان.
قالامگەردىڭ «زامانداسىم، سىرلاسىم» (1976), «قوڭىر قاز» (1978), «جۇرەگىمدە جۇمىر جەر» (1980), «بەسقاراگەر» (1982), «دارا تۇلعا» (1984), «جەر – بەسىك» (1985), «بابوچكا پود سنەگوم» (1990), «تالانت كاليبەكا» (1992), «بولاشاقتىڭ بايتەرەگى» (2007) اتتى كوركەم شىعارمالارى جارىق كوردى.
عىلىمي-زەرتتەۋ باعىتىندا دا ءونىمدى ەڭبەك ەتكەن عالىم «بەيۋاق»، «دۋلىعا»، «كەتبۇعا»، «بەسىگىڭدى تۇزە!»، «تالقى»، «مۇحتار ومارحانوۆيچ اۋەزوۆ»، «كۇيەسىڭ، جۇرەك… سۇيەسىڭ!»، «بەسىگىڭدى ايالا!»، «قۇنانباي»، «سۇرە ءسوز»، «ۇرانىم – الاش!..» سىندى ەڭبەكتەرىن جاريالادى.
زەرتتەۋشىنىڭ شىعارماشىلىعىندا اباي، مۇحتار اۋەزوۆ جانە الاش قايراتكەرلەرىنىڭ مۇراسى ايرىقشا ورىن الادى. ول قازاقتىڭ رۋحاني تاريحىنداعى كۇردەلى كەزەڭدەردى ارحيۆتىك دەرەكتەر نەگىزىندە زەردەلەپ، ۇلتتىق ادەبيەت پەن تاريحي سانانىڭ قالىپتاسۋىنا قاتىستى كوپتەگەن قۇندى مالىمەتتەردى عىلىمي اينالىمعا ەنگىزدى.
عالىمنىڭ «ۇرانىم – الاش!..» اتتى ءۇش تومدىق ىرگەلى زەرتتەۋ ەڭبەگى 1922-1957 جىلدار ارالىعىنداعى كەڭەستىك يدەولوگيالىق قىسىم، ساياسي قۋعىن-سۇرگىن، ۇلت زيالىلارىن قۋدالاۋ جانە ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى جويۋ ساياساتىن زەرتتەۋگە ارنالعان. ەڭبەكتە الاش قوزعالىسى مەن الاشوردا ۇكىمەتى مۇشەلەرىنىڭ ۇستىنەن جۇرگىزىلگەن تەرگەۋ ىستەرى نەگىزىندە سول كەزەڭنىڭ تاريحي شىندىعى جان-جاقتى قاراستىرىلعان.
تۇرسىن جۇرتباي «الاش اقيىقتارى» جيناعىن قۇراستىرىپ، الاش قايراتكەرلەرىنىڭ كوپشىلىككە بەيمالىم شىعارمالارى مەن تاريحي دەرەكتەرىن وقىرمانعا ۇسىندى. ونىڭ زەرتتەۋلەرى نەگىزىندە الاش يدەياسىنىڭ تۇتاستىعى مەن تاريحي ماڭىزىنا قاتىستى عىلىمي تۇجىرىمدار قالىپتاستى.
قالامگەردىڭ كوركەم شىعارمالارى مەن زەرتتەۋ ەڭبەكتەرى بىرنەشە شەت تىلىنە اۋدارىلعان. سونىمەن قاتار ول شەتەل اقىندارىنىڭ بىرقاتار شىعارمالارىن قازاق تىلىنە تارجىمالاعان.
تۇرسىن جۇرتبايدىڭ سانالى عۇمىرى قازاق ادەبيەتى مەن عىلىمىنا، اباي مەن اۋەزوۆ مۇراسىن زەرتتەۋگە، سونداي-اق الاش تاريحىن زەردەلەۋگە ارنالدى. ونىڭ ەڭبەكتەرى ۇلتتىق ادەبيەت پەن تاريحي سانانى تانۋدا ماڭىزدى عىلىمي-رۋحاني مۇراعا اينالدى.
