جەتى قازىنا
04.12.2016
جەتى قازىنا
اي مەن كۇننىڭ تارتىسى
كوكپارتانۋ عىلىمي سالا رەتىندە ءالى قالىپتاسقان جوق. كوكپاردىڭ بولمىس-ءبىتىمىن ازىرگە «كوكپار» ءسوزىنىڭ ەتيمولوگياسىنان عانا ىزدەۋدەمىز. ونىڭ ءوزى قيسىنسىز، اۋىزەكى جورامال دەڭگەيىندەگى پايىمدارعا نەگىزدەلۋدە. بۇل ىزدەنىس ءبىر عانا «كوكپار»، «كوكبورى» سوزدەرىنىڭ تەگىمەن ەمەس، ونىڭ تارالۋ ايماعىنداعى جۇرتتاردىڭ دا قاتىسىن، ولاردىڭ تانىمىن قاراستىرۋ ارقىلى كەڭىرەك ءارى تەرەڭىرەك زەردەلەنگەنى كوڭىلگە قونىمدى بولار. نەگماتي، "پرازدنيك ناۆرۋز":..
03.11.2016
جەتى قازىنا
ەستايدىڭ كوك اتى
«اكەمىز اياعىنان كەمتار، مۇگەدەك بولدى. مەن اعامنىڭ قولىندا ءوستىم. ول ورتا شارۋا، مومىن كىسى ەدى. اعامنىڭ ەكى جاقسى اتى بولاتىن. ات جالىن تارتار شاققا جەتكەنىمدە سول ەكى اتتىڭ ءبىرى، بايگەدەن كەلىپ جۇرگەن قاراقاسقا جۇيرىكتى تاقىمىما باستىم. اعام قولىمدى قاققان جوق»... بۇل — بەلگىلى عالىم,ابايتانۋشى، جازۋشى قايىم مۇحامەتحانوۆتىڭ ءانشى، سازگەر ەستاي بەركىمباەۆ تۋرالى جازعان «ەكى كەزدەسۋ» اتتى ەستەلىگىنەن الىنعان ءۇزىندى. قازاقتىڭ كەز كەلگەن بالاسى..
29.09.2016
جەتى قازىنا
كەيبىر اڭ مەن قۇستىڭ قازاقشا اتاۋلارى تۋرالى
اڭ مەن قۇستاردىڭ قازاقشا اتاۋلارىنا بايلانىستى اۋدارما ادەبيەتتەردە، عىلىمي-كوپشىلىك ماقالالاردا، مەرزىمدىك ءباسپاسوز بەتتەرىندەگى ماتەريالداردا ءىشىنارا قاتەلىكتەر كەتىپ جاتاتىنىن ءبىراز جىلدان بەرى باقىلاپ، بايقاپ ءجۇرمىز. كوش جۇرە كەلە تۇزەلەر دەگەن ۇمىتپەن، كولدەنەڭنەن اڭگىمەگە ارالاسپاي، ءالىپتىڭ ارتىن باعىپ تا كوردىك. ءبارىبىر بولار ەمەس. باز ءبىر قالامگەرلەرىمىز سول باياعى تاپتاۋرىننان، سول باياعى سارىننان تاناتىن تۇرلەرى كورىنبەيدى. كوڭىل..
21.06.2016
جەتى قازىنا
اقسەلەۋ سەيدىمبەك. «بۇركىت»
اڭشىلىقتىڭ ءۇمىت قۋانىشى كوپ. ىستىق وتتاي قىزۋلى مينۋتى كوپ، ماعنالى ءومىر. اڭشىلىقتا كىسىنى اقىن كۇيىنە جەتكىزەتىن سەزىم كۇيى كوپ. م. اۋەزوۆ ءبىر نارسە ەكى اياقتى، سەگىز بارماق، ىلىكسە دۇنيەنىڭ بارىن الماق. ءوزىنىڭ ءتىلى بار دا، تىستەرى جوق. جۇتادى كورىنگەندى الماپ-جالماپ. (حالىق جۇمباعى. شەشۋى: بۇركىت) كول-كوسىر سارى دالانى ساحنا ەتكەن اتا-بابامىز تەك قانا مالدىڭ ءتىسىن كۇيتتەپ، ىزىنە ەرۋمەن عۇمىر كەشكەن جوق. كوڭىل قۇمارىن قاندىرارلىق تالاي-تال..
30.01.2016
جەتى قازىنا
قازاق بۇركىتشىلەرىنىڭ تاريحى تەرەڭدە
«قازاقپارات» باسپاسىنان شىققان «قازاق بۇركىتشىلىگىنىڭ الىپپەسى» كىتابىنىڭ اۆتورى دانيار البوزىممەن سۇحبات – اتادان قالعان بۇركىتشىلىك ونەرى تاقىرىبى توڭىرەگىندە ءوربىدى. كىتاپتا قىران قۇستىڭ جاسى، دەنە مۇشەلەرىنىڭ اتاۋى، قىران قۇسقا قاتىستى اتادان قالعان دانالىق سوزدەر – دالا مەكتەبىندەگى بۇركىتشىلىكتىڭ جاي-جاپسارى تولىق قاراستىرىلعانداي. قىران بالاپانىن باۋلۋدىڭ قازاق دالاسىنداعى تاريحىن، قىران قۇسقا قاتىستى ۇلتتىڭ دۇنيەتانىمىن ءبىر كىتاپقا توپت..
18.01.2016
جەتى قازىنا
اتبەگى
بۇل كۇندە شارۋاسىن شال­قىت­قان، داۋلەتىن تاسىتقان ەڭبەك ادامدارى قاي اۋىلدا دا كوبەي­ىپ كەلەدى. ولاردىڭ شارۋاسىن كور­گەندە كوڭىلىڭ مارقايادى. وسىن­دايدا «قازاق جالقاۋ» دەگەن سوزگە ءشۇبا كەلتىرەسىڭ. ارينە، قوعام بولعان سوڭ «قاسىق ۇستاۋشى­لاردىڭ دا» كەزدەسىپ قالاتىنى شىندىق. دەگەنمەن، بىرەن-ساران مۇندايلارعا قاراپ، بارىنە كۇيە جاعۋعا بولمايدى. ءيا، اۋىلدا ەڭبەك ەتەتىندەر كوبەيە ءتۇستى. سولاردىڭ ءبىرى – كوكتەرەك اۋىلدىق وكرۋگ..
30.12.2015
جەتى قازىنا
قىران نەمەسە تاريحتاعى قۇستار قايتىپ كەلە مە؟
ەجەلگi قىپشاقتار تاريحىن زەرت­تەگەن كورنەكتi تاريحشى سەرجان اقىنجانوۆ* ءوزiنiڭ مونوگرافيالىق ەڭبەگiندە ورتاعاسىرلىق اراب دەرەك كوزدە­رiنە سۇيەنە وتىرىپ، حII عاسىردىڭ سوڭىندا ءومiر سۇرگەن قىران – قادىر حان دەگەن تاريحي تۇلعا تۋرالى جازادى. قىران تۋرالى ايتا كەلە، ول، الىپ-قارا ۇران اتتى كوسەمنiڭ ۇلى بولعاندىعىن بايانداپ، قادىر حان – قىراننىڭ لاۋازىمى (تيتۋل) دەپ كورسەتiپتi. ال ۇران – ونىڭ تايپاسى دەلiنگەن. بۇل جەر­دەگi قىران – ونىڭ ءوز..
28.11.2015
جەتى قازىنا
شەيحتار ەندى تاۋدا سايران سالا ما؟
بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنەن كەلگەن شەيح­تاردىڭ وتىرار اۋدانىندا گەكتار جەردى قورشاپ­ الىپ، وڭتۇستىكتىڭ قىرعيلارىن اڭ-قۇسقا سالىپ، سا­ياتشى­لىق قۇرىپ جۇرگەنىن بۇدان بۇرىن دا گا­زەتىمىزدە جازعان بولاتىنبىز. ەندى ولار وبلى­سى­­مىزدىڭ ءشولدى ايماعىن بىلاي قويىپ، تابيعا­تى­ تاماشا تاۋلى وڭىرلەرىنە دە كوز سالا باستا­عان سەكىلدى. جاقىندا تولەبي اۋدانىنداعى كەڭەسارىق اۋىلىنا جولىمىز تۇسكەن بولاتىن. ال ول اۋىلع..
28.11.2015
جەتى قازىنا
قۇماي تازىنىڭ تەگi قىران قۇس پا؟
116 ءتۇرلi يتتiڭ iشiندە قازاقتىڭ بايتوبەتi مەن قۇماي تازىعا جەتەرi جوق. بايتوبەت قاسقىرعا بەتپە-بەت كەلە الاتىندىعىمەن ەرەكشەلەنەدi. ال قۇماي تازىنىڭ جەلمەن جارىسار جۇيرiكتiگi بەسەنەدەن بەلگiلi. قاسقىر مالدى جەيدi, قىرىپ سالادى. كەيدە تiپتi ادامنىڭ وزiنە شابۋىل جاسايدى. سوندا دا قازاق قاسقىردى ءتاڭiردiڭ سەرiسi, كوك جال، كوك ءبورi, سىرتتان، ابادان دەپ ماداقتايدى. ونى جاماندامايدى، بەيادەپ سوزبەن بالاعاتتامايدى. قازاقتىڭ وسى مiنەزiن ءتۇسiنۋ قيىن. ب..
28.11.2015
جەتى قازىنا
ءبىر تال تۇك
جانۋارلار الەمi تۇكتi, تۇكسiز بولىپ ەكiگە بولiنەدi. تۇكتi جانۋارلاردىڭ تۇكتەرi دە الۋان-الۋان اتالادى. سول اتاۋلار اراسىنان مىنا بiر توبىن اتاۋعا بولادى: قالىڭ تۇكتi, قابا ءجۇندi, جۇقا تۇكتi, سۇيىق تۇكتi, سەلدiر تۇكتi, سيرەك تۇكتi, باراقى تۇكتi, سالالى تۇكتi, سالاسىز تۇكتi, ۇزىن قىلشىقتى، تىقىر قىلشىقتى، تاقىر تۇكتi, باراقى ءجۇندi, قىلشىق ءجۇندi, ۇياڭ ءجۇندi, قاتقىل ءجۇندi, جۇمساق ءجۇندi, مىقتى ءجۇندi, بوس ءجۇندi, جiبەك ءجۇندi, بيازى ءجۇندi, ءتۇب..
28.11.2015
جەتى قازىنا
ۇلتتىق برەندتەن ايرىلىپ قالمايمىز با؟
جەتى قازىنانىڭ ءبىرى سانالاتىن يت قادىم زاماننان بەرى ادامنىڭ سەنىمدى سەرىگى بولىپ كەلەدى. ءۇيىنىڭ تورىنە شىعارماسا دا قارعىباۋ تاعىپ، ءتورت اياقتى دوسىن قازاق قاشاندا جاقسى كورەدى. «ءيتىڭ ۇرى…» دەگەن اداممەن ۇستاسا كەتەتىن قىزىق مىنەزى تاعى بار. قۇماي تازى سالىپ، قيقۋلاتىپ اڭعا شىققان اتالارىمىزدىڭ سەنىمدى سەرىگىنە دەگەن قۇمارلىعى تاڭعا ايتسا تاۋسىلمايتىن اڭگىمە. اتى الىسقا كەتىپ، ارلان العان تازىلارىن ءبىر قىزدىڭ قالىڭمالىنا جەتەرلىك جىلقىعا اي..
28.11.2015
جەتى قازىنا
قۇماي
اتىراۋ ءوڭiرi — قويناۋى كەن-بايلىققا تولى، سونداي-اق، ونى مەكەندەگەن ادامداردىڭ دا جان-دۇنيەسi تىلسىم سىرلارعا تولى قۇتتى مەكەن. سونداي جۇرەگi تۋعان جەر دەپ سوعاتىن، تۋعان ولكەنiڭ شەجiرەسiنiڭ ءار بەتiن تالماي زەرتتەيتiن وقىرمانىمىزدىڭ بiرi – ءالiمجان امانباەۆ. ءوزi جوعارى بiلiمدi زاڭگەر بولعانىمەن، حالقىمىزدىڭ تىنىس-تiرشiلiگiن جەتiك بiلەتiن، كوكiرەگi كۇيساندىقتاي كۇمبiرلەگەن ءالiمجان اعانىڭ تاعى بiر قىرى –قازاق حالقىنىڭ ەتنوگرافيالىق سالت-ءداستۇر..
28.11.2015
جەتى قازىنا
قازاقى مال تۇقىمىن ساقتاپ قالاتىن ارنايى مەملەكەتتىك باعدارلاما كەرەك
ماكەن تويشىبەكوۆ، ۇعا اكادەميگى، پروفەسسور: – ماكەن مولدابايۇلى، ءسىز قازاقتىڭ ەجەلگى مال تۇقىمىن ساقتاپ قالۋ تۋراسىندا زەرتتەۋ جاساپ جۇرگەن عالىمسىز. وسى رەتتە سۇرايىن دەگەنىم، «ناق قازىر ەلدە قازاقتىڭ ەجەلگى مال تۇقىمىنىڭ نەشە الۋان ءتۇرى ساقتالدى» دەپ انىق ايتۋعا بولادى؟ جالپى، عالىم رەتىندە ەلدەگى مال شارۋاشىلىعىنا قاتىستى ۇستانىپ وتىرعان ساياساتىمىزعا كوڭىلىڭىز تولا ما؟ – مەن ماسەلەنى ارىدەن تارقاتايىن. باياعىدا 1918 جىلى كەڭەس وكىمەتى ..
28.11.2015
جەتى قازىنا
يتەلگiنiڭ قىزىعىنا تۇسسەڭ…
اۋەسقوي اڭشىلار دابىل قاعۋدا.  سولاردىڭ ءبىرى – سوۆەت سەيىتوۆتى  تىڭداساق، ەلىمىزدى مەكەن ەتكەن وتە سيرەك قۇستاردىڭ ءبىرى – يتەلگى قۇرىپ كەتۋدىڭ از-اق الدىندا. ونىڭ وزىندە دە تابيعات قورعاۋشىلاردىڭ وزدەرى مەن اڭشىلاردىڭ «ارقاسىندا».  ونسىز دا «قىزىل كىتاپقا» ەنگىزىلگەن جىرتقىش قۇستىڭ ۇياسى ءجيى بۇزىلادى ەكەن. ويتكەن سەبەبى اڭشىلار يتەلگىنى قولدان وسىرەتىندەرگە جۇمىرتقاسىن ساتىپ، ناپاقا تابادى دەسەدى. ال ولار ءوز كەزەگىندە يتەلگىنى ..
28.11.2015
جەتى قازىنا
مۇقاعالي كۇتەتىن قۇستار قايدا؟
اۋقاتتىسى اقشاڭقان ءۇيىنىڭ تۇندىگىنەن، جاقىبايى قاراشا ءۇيىنىڭ جىرتىعىنان جۇلدىز ساناپ ۇيقىعا كەتەتىن قازاقتىڭ تابيعاتپەن ۇيلەسىمدىلىگى تۋرالى استە اڭگىمە كوپ. سول بارقىت اسپاندا بۋالدىر ساعىم سوزىلىپ جاتاتىنى تۇنىعى لايلانباعان اۋىل بالاسىنىڭ بارىنە ءمالىم. قازاق مۇنى «قۇس جولى» دەيدى. ءوزىنىڭ دۇنيەتانىمىن عارىشتىق مەجەمەن كەڭ قۇلاشتاپ ورگەن حالىقتىڭ بۇل اتاۋدى قويۋى بەكەر بولماسا كەرەك.قۇس – قازاقتىڭ جانى. سوندىقتان دا كوك تاڭىرىنە بالانعان عار..
28.11.2015
جەتى قازىنا
التاي قىرانى ارابيادان ورالدى
استانا دەگەن قالانىڭ ءبىر ميسسياسى سول بولار — جەر بەتىندە شاشىراعان قازاقتىڭ ات توبەلىندەي ءتۇرلى توبىن قوستى دا، ميداي ارالاستىردى. اسىرەسە، شەتەلدەن كەلگەن قانداستار دا سول «كومپانەنتتىڭ» ءبىرى بولىپ ءجۇر. كازىر كادىمگىدەي ەل بولىپ قالدىق. باسىندا ءبىر-ءبىرىمىزدى جاتىرقاپ، اناۋ-مىناۋىمىزدى تۇرتكىلەپ كۇلىپ وتىراتىنبىز. ەندى جاس كۇنىمىزدەن بىرگە وسكەن دوس-جارانداي قيماس جاندارعا اينالدىق. ولارسىز بۇگىنگى قازاقتىڭ بۇتىندىگىن دە ەلەستەتۋ قيىن، ويت..
28.11.2015
جەتى قازىنا
كوك تۋىمىزدا قىراننىڭ بەينەسى بەكەر تۇرعان جوق
باعداد مۇپتەكەقىزى، «قىران» فەدەراتسياسى قوعامدىق قورىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى: - ۇمىتىلا باستاعان ۇلتتىق سالت-داستۇرلەرىمىز بەن عۇرىپتارى­مىزدى ورتامىزعا قايتا ورالتقان — تولايىم تاۋەلسىزدىك. تاۋەلسىزدىك جەمىستەرى الۋان ءتۇرلى. بۇل كۇندەرى سان قاتپارلى تىرشىلىكتىڭ بارلىق سالاسىنان ماۋ­ە­سى مەنمۇن­دالاپ تۇر. ونىڭ ءبىر عانا مىسالىن ءسىزدىڭ قوردىڭ جۇ­مىسىنان دا كەل­تىرۋگە بولاتىن سە­كىلدى. شاعىن عانا قۇسبەگىلەر مەك­تەب..
23.11.2015
جەتى قازىنا
بۇركىت – كيەلى قۇس
ءومىرى مەن تاريحى ارىدەن كەلە جاتقان، سۇرلەۋ-سوقپاعى ىقىلىم زاماننان ارناسىن  تارتقان  قازاق حالقىن كوزگە قالاي ەلەستەتۋگە بولادى. وعان بەرەر جاۋاپ دايىن. ءبىز ءاردايىم قاراپايىم،  ەڭبەكقور، قاجىرلى، تا­باندى حالقىمىزدى قىران قۇسى، ۇشقىر تا­زىسى مەن جۇيرىك اتى جانە  ۇكىلى دومبىراسى ار­­قىلى  تانىپ بىلەمىز. اتا-بابامىز وسى دۇنيە­لەر­دى قاستەرلەپ ۇستاعان، سەرىگى ەتكەن. قارا­پايىم قازاق تىرلىكتەگى..
23.11.2015
جەتى قازىنا
جەلدەن جۇيرىك جانۋار
ساعىمعا ورانىپ، الدەقاشان سارى بەل اسىپ كەتكەن كۇندەرىنە كوز جىبەرسە بولدى، الشاڭداتىپ ارعىماق مىنگەن الىپ قازاقتىڭ جانارىنا جاس كەلەدى… ادامنان زيات جىلقى جانۋارى تۋرالى سان عاسىرلاردى سوڭىنا تاستاپ، سارالانىپ جەتكەن بەينەلى تەڭەۋلەر از ەمەس. اتتەڭ، قاناتتى تۇلپارلار تۋرالى جازىلعان بەلەنيتسكي، تولستوۆ، سنەسارەۆ، ليپەتس سياقتى ورىس عالىمدارىنىڭ ەڭبەكتەرىنە پارا-پار كەلەتىن قابىرعالى دۇنيەنىڭ ءبىزدىڭ بۋىن تاراپىنان جازىلماي كەلە جاتقانى وكىنىشتى!..
19.11.2015
جەتى قازىنا
اباي ماقتاعان قۇس قانداي؟
ابايدىڭ كوپكە ءمالىم «قانسوناردا بۇركىتشى شىعادى اڭعا…» دەپ باستالاتىن ولەڭىنىڭ كوركەمدىك-ەستەتيكالىق قاسيەتى وقىرماننىڭ دا، ابايتانۋشىلاردىڭ دا لايىقتى باعاسىنا يە بولعان. تابيعات پەن ادامنىڭ اجىراماس ءبۇتىن-بىرلىگى مۇنداي كەمەل سۋرەتتەلگەن جالعىز ولەڭىمەن عانا تالاي اقىن تاريحتا قالار ەدى. ءتىپتى، تابيعات ليريكاسى دەگەننەن گورى كورگىش، سەزگىش، وي قورىتقىش ۇشقىر قيال يەسى ءار ادامنىڭ كوڭىل كۇيىن تەرەڭنەن تارتىپ، جالاڭاشتاي، جارقىراتا كورسەتۋدىڭ ..
19.11.2015
جەتى قازىنا
«تۋلاعان قانى بار، تۇلپار دا تابىلار…»
«جىگىتكە جەتپىس ونەر دە از». كەزىندە «كورشىنىڭ قىزىمەن» كوڭىلىمىزدى ەلەڭ ەتكىزىپ، «سىعان سەرەناداسى» سەكىلدى سىرلى اندەرمەن تىڭدارماندى  باۋراپ العان، قازاق ەستراداسىندا وزىندىك جولمەن ءىز سالىپ كەلە جاتقان ءانشى توقتار سەرىكوۆتىڭ كوپشىلىككە بەيمالىم ادەمى ادەتىمەن (حوببيىمەن) بۇگىن  سىزدەردى تانىستىرماقپىز. جەتى قازىنانىڭ بىرىنە باعالاناتىن جۇيرىك اتتىڭ قازاق حالقىنىڭ ومىرىندە الاتىن ورنى ەرەكشە.  «جىلقىنىڭ ءسۇتى شەكەر، ەتى بال، ء..
19.11.2015
جەتى قازىنا
قازىرگى قۇس سالۋ دۋماندارىنا كوڭىلىم تولمايدى
تىلەۋقابىل ەسەنبەك، «قۇسبەگى» حالىقارالىق مەكتەپ-ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى، كاسىپكەر:   – تىلەۋقابىل اعا، تاۋەلسىزدىكتىڭ ال­عاشقى جىلدارىندا ۇمىتىلىپ بارا جاتقان بۇركىتشىلىك ونەردى قايتا قولعا الىپ، بابالاردان قالعان قۇس سالۋ ونە­رىن جانداندىرعان مامانداردىڭ ءبىرى ءوزىڭىزسىز. جالپى، وسى ونەردى، وسى كاسىپتى قولعا الۋىڭىزعا نە سەبەپ بولدى؟ – مەن ءوزىم قاراعاندى وبلىسىندا تۋىپ-ءوستىم. بالالىق شاعىمنىڭ ءبارى سوندا ءوتتى. سول كىشكەنە كۇن..
19.11.2015
جەتى قازىنا
تازى مەن توبەت نەگە تاسادا قالا بەرەدى؟
بىردە الماتىدا يتتەر كورمەسى وتكەن ەدى. وعان ءتىپتى ۇلىبريتانيانىڭ ساراپشىلارى قاتىسقان بولاتىن. ويتكەنى كورمەدە باعى جانعان مىقتىلار حالىقارالىق بايقاۋعا جولداما العان ەكەن. سايىسقا قاتىسقان يتتەر اراسىندا — نەمىس وۆچاركاسى، امەريكان روتۆەيلەرى، فرانتسۋز بۋلدوگى، ورىس سپانيەلى — ءبارى-ءبارى بولدى. الايدا بۇل كورمەدەن ادەتتەگىدەي ەشكىم دە قازاقتىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارى — تازى مەن توبەتتى كورە المادى. سەبەپ — كورمەگە تەك حالىقارالىق كينولوگيالىق قاۋ..
18.11.2015
جەتى قازىنا
جىلقى قازاقتىڭ كيەسى
اتام زاماندا قولعا ۇيرەتىلىپ، ادامزات بالاسىنىڭ قاجەتىنە جاراتقان جىلقى تۇلىگى كوشپەندىلەردىڭ ەڭ قاسيەتتى، ەڭ قادىرلى مالى. كوشپەندىلەردى جىلقى مالىنسىز ەلەستەتۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان دا كوشپەندىلەر مەن جىلقى تۇلىگى ەگىز ۇعىمداي قوسارلانىپ ايتىلعان. ءتىپتى كوشپەندىلەر قاۋىمىن «اتتىلار اۋلەتى» دەپ تە بەكەردەن بەكەر ايتا سالماسا كەرەك. ويتكەنى، ۇلانعايىر دالانىڭ، ۇلان بايتاق ولكەنىڭ ۇلى تۇرعىندارىنىڭ تىنىس-تىرشىلىگى، ءومىر-سالتى، ونەر-ءبىلىمى، ادە..
18.11.2015
جەتى قازىنا
تۇياقتى تۇياق جىبەرمەيدى
ەسىمىزدە ءالى. ماقانشىنىڭ باعىنا بىتكەن قوس كوك ات بولدى. «ارقالدى» سوۆحوزىنىڭ اتىنان سىنعا ءتۇسىپ، ولجا سالعان جانۋارلار جىل ون ەكى اي بابىندا بولاتىن. كوك جورعانى كوسىلتىپ مىنەتىن ن.قاسپاقوۆ، ءتىپتى اسفالت ۇستىندە سۋ توگىلمەيتىن جۇرىسىمەن جۇرتتى ءتانتى ەتەتىن. زەكەننىڭ كوگى قىسى-جازى جەگىندە جۇرسە دە، جارىس كەزىندە الدىنا جۇيرىك تۇسىرمەيتىن. زەكەن اتا ءىزىن باعىپ، بابىنان ءبىر جاڭىلمايتىن اتتىڭ تابيعاتىنان سىر شەرتۋىن ءوتىنىپ بارعانىمىز دا..
21.10.2015
جەتى قازىنا
تارباعان قايدا بارماعان دەسەڭىزشى، مىنا جالپاق جەر ۇستىندە
سۋىر – «قۇرمەتتى كەنشى»قاراعاندى قالاسىن ارالاساڭىز، ەرتەرەكتە قويىلعانى مەن كەيىن ورناتىلعانى بار ءبىرتالاي ەسكەرتكىشتى كورەسىز. ەل تاريحى مەن سول تاريحقا قاتىستى تۇلعالارى ءمارمار، قولا، ءتىپتى پلاستيك ارقىلى ءتۇرلى پىشىندە، الۋان كەسكىندە الدان شىعادى. ءوندىرىستى قالاعا عانا ءتان پەيزاج ىشىندە سۋىر دا ءجۇر.قازاق دالاسىنىڭ قاق ورتاسىنداعى قارا قازانداي قاراعاندىڭىزدا تۇرعان، ەڭبەك ەتكەن جازارماندار قاتارىنانبىز. اقىن جۇمەكەن ناجىمەدەنوۆتىڭ جاس ..
29.09.2015
جەتى قازىنا
جىلقى جايلى ءجون-جوسىق
ەسەن-ساۋلىعىن «مال-جان امان با» دەپ باستايتىن قازاق ءۇشىن ءتورت تۇلىكتىڭ ورنى بولەك. ءتورت قۇبىلاسى ساي بولعانىن قالايتىن ءار قازاقتىڭ تۇرمىسى ەجەلدەن-اق ءتورت تۇلىكپەن تىعىز بايلانىستى بولعان. سوندىقتان دا بۇرىنعى قازاقتاردىڭ ءتورت تۇلىك تۋرالى كۇندەلىكتى تىرشىلىكتەن تۇيگەنى سول تۋرالى زەرتتەپ جۇرگەن ەشبىر عالىمنان كەم سوقپايتىن. مالدىڭ ءسۇتىن ءىشىپ، ەتىن جەپ، تەرىسىنەن تون يلەپ، جۇنىنەن كيىم توقىعان قازاقتاردا ءتورت تۇلىك تۋرالى اتاۋلار جەتىپ- ..
28.09.2015
جەتى قازىنا
جاياۋدىڭ اتى – شارىق، كۇشى – ازىق
 اتتىڭ ءوز ابزەلى ەر-تۇرماننىڭ جىلقى تەرىسى­نەن جاسالاتىنىن بىلەمىز. جالى مەن قۇيرىعى كوشپەندى تۇرمىسقا اسا قاجەتتى ارقان-جىپتەن باستاپ، كيىز ءۇيدىڭ باۋ-شۋىنا دەيىن پايدالانىلادى. بۇدان بولەك جىلقى تەرىسى قازاقتىڭ قانداي كادەسىنە جاراعان ەكەن؟ قۇلىن مەن تايدىڭ تەرىسىنەن قازاقتىڭ ەڭ باعالى، اسىل كيىمدەرى – جارعاق پەن تايجاقى تىگىلگەن. ح.ارعىنباەۆ جارعاقتاردى ەكىگە بولەدى: تاقىر جارعاق جانە قۇلىن جار­عاق. جارعاق تاي تەرىسىنەن يلەنىپ، س..
28.09.2015
جەتى قازىنا
جىلقىعا العاش جۇگەن سالعان قازاق ەكەنىن الەم مويىنداسا دا، ءوزىمىز سەنبەيتىن سەكىلدىمىز…
جىلقى العاش قازاق دالاسىندا قولعا ۇيرەتىلگەنىن الەم عالىمدارى مويىنداپ وتىر جانە جابايى جىلقى تاريحشىلار ويلاعاننان ەكى عاسىر بۇرىن اۋىزدىقتالعان ەكەن. بۇعان قىزىلجار وڭىرىن­دەگى بوتاي قونىسىندا جۇر­گىزىل­گەن قازبا جۇمىستارى كەزىندە تابىلعان زاتتار ايعاق. سەنساتسيالىق جاڭالىق وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن ءباسپاسوزدى ءبىراز دۇرلىكتىرگەن بولاتىن. بىراق ادەتتەگىدەي بۇل جولى دا ماقتانۋدان ارى كوپ اسىپ كەتە المادىق. جىلقىنى ەرتتەپ مىنگەن كەزەڭ..
27.09.2015
جەتى قازىنا
قىمىزدى – گەرمانيادان، قازىنى كانادادان تاسيتىن كۇيگە تۇسكەنىمىز بە؟
كۇنى كەشە كانادانىڭ ازىق-تۇلىك ينسپەكتسياسىنىڭ  ديرەكتورى لۋيزا كارەر كەدەن وداعى ەلدەرىنە جىلقى ەتىن تاسىمالداۋعا ىقىلاستى ەكەندىكتەرىن جەتكىزدى. قازىردە بۇل ۇسىنىسقا ءبىرىنشى بولىپ قازاقستان تارابىنىڭ قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىرعانى بەلگىلى بولدى. سول-اق ەكەن، ەلىمىزدەگى ءبىراز قاۋىم «قازاقتىڭ داستارقانىنان كانادالىق جىلقى ەتى ورىن السا، ءوز ءونىمىمىز وگەيسىپ قالادى» دەپ ورەكپىپ وتىر. جالپى دەرەككە جۇگىنسەك، بۇگىندە ءبىزدىڭ ەلىمىزدە 1,5 ..
27.09.2015
جەتى قازىنا
اڭشىلىق ۇمىت قالدى، امال بار ما، قانسوناردا دجيپپەنەن شىعادى اڭعا…
يت جۇگىرتىپ، قۇس سالعان الاش بالاسى بۇگىندە اتا-بابادان ەنشىلەپ العان اڭشىلىق داستۇرىنەن اجىراپ قالعانداي. Cەبەبى قازىرگى تاڭدا  قىل قۇيرىقتى قامبار اتانىڭ تۇلىگىن ەرتتەپ ءمىنىپ، تازى ءيتىن ەرتىپ، قولىنا قىران قوندىرعان قايىرىمدى اڭشىنى شىراق الىپ ىزدەسەڭ دە تابا المايتىن دەڭگەيگە جەتتىك. ەسەسىنە، «زاماناۋي اڭشىلار» قاتارى كوبەيىپ كەلەدى بۇل كۇنى.جالپى، اڭشىلىق ءداستۇرى ادامزات بالاسى پايدا بولعان سوناۋ عاسىرلار قويناۋىندا-اق پايدا بولعانى ر..
25.09.2015
جەتى قازىنا
قىران بۇركىت نەگە ازايىپ بارادى؟
كوگىمىزدە قالىقتاعان بۇركىت ءبىزدىڭ قازاققا ەجەلدەن ەتەنە قۇستاردىڭ بىرىنە اينالعان. كونە زاماننان ساياتشىلىق ونەردى جانىنا سەرىك ەتكەن بابالار ونى باعالاي ءبىلدى. اينالانى اق ۇلپا قار جامىلعان ۋاقىتتى قازەكەم قانسونار دەيدى. ءدال وسى شاقتا جۇگىرگەن اڭعا بۇركىت سالۋ ادامعا ەرەكشە اسەر ەتەرى داۋسىز. دەيمىز-اۋ… وسىنداي كوڭىلگە كورىكتى ويدى قوناق ەتەر كورىنىستىڭ قازىر وتكەن شاققا اينالعانى وكىنىشتى-اق. بۇگىندە ساياتشىلىق ونەردى شاعىن عانا توپ جانىنا..
25.09.2015
جەتى قازىنا
قازاقى توبەتتى ساقتاپ قالا الماۋ – قازاققا سىن
«يت – جەتى قازىنانىڭ ءبىرى»، «يت – ادامنىڭ دوسى» دەپ ءجيى ايتىپ جاتامىز. ال وسى ءيتتىڭ بۇگىنگى جاعدايى مەن جاي-كۇيى، دالىرەك ايتساق، ءوزىمىزدىڭ قازاقى توبەتتەر مەن قۇماي تازىلاردىڭ تۇقىمى جايلى ويلانىپ كوردىك پە؟ جاي شولىپ قاراعاندا اسا تولعاندىرارلىق ماڭىزدى تاقىرىپ بولماعانىمەن، بۇگىنگە بۇل ماسەلە قازاق قوعامىن قاتتى الاڭداتۋى ءتيىس دەسەك، قاتەلەسپەگەن بولار ەدىك. ولاي دەيتىن سەبەبىمىز – قازىرگى تۇستا قازاق­تىڭ قانىنا بىتكەن اڭشىلىق پەن قۇس..
25.09.2015
جەتى قازىنا
جىلقى دەسە جۇگەنىن الا جۇگىرەتىن قازاق قازىر ەر-تۇرماننىڭ قايدا قالعانىن دا ۇمىتتى
ءبىر كەزدەرى ويشىل با­با­مىز عۇمار قاراش: «مال باعۋ ءۇشىن كەڭ-بايتاق جەر كە­­رەك»، – دە­گەن ەكەن. اللاعا شۇ­كىر، التايدان اتىراۋعا دەيىن ۇشى-قيىرسىز سايىن دالا سو­زىلىپ جاتىر. بىراق سول دالانى ءتورت تۇلىككە تول­تى­رىپ، ءۇرىپ ءىشىپ، شايقاپ تو­گىپ، راحاتىن كورىپ وتىرعان قا­­زاقتىڭ سانى از. سيىر مەن قويدى بىلاي قويايىق، تۇل­پار­دى تاڭداپ، سايگۇلىكتى ساندەپ مىنگەن قازاق قازىر جىلقى دەسە جۇگەنىن ..
25.09.2015
جەتى قازىنا
قازاقتىڭ تەكتى يتتەرىنىڭ تەگىن جوعالتىپ المايىق
قازاقتا «يت – وپا، قاتىن – جاپا» دەگەن ءسوز بار. وسى سوزدەردەن-اق قازاقتىڭ دۇنيەتانىمىندا ءيتتىڭ الار ورنى ەرەكشە ەكەنىن اڭعارۋ قيىن ەمەس. ياعني يت يەسىنە قايىرىمدى بولعاندىقتان، وپاسىزدىق جاسامايتىندىقتان، قازاق ءيتتى وپا ساناعان. سوندىقتان دا ونى جەتى قازىنانىڭ قاتارىنا قوسىپ، ەرەكشە اسپەتتەگەن. الايدا بۇگىندە جەتى قازىنامىزدىڭ قادىرىن جەتە تۇسىنە الماي جاتقانىمىز وكىنىشتى. سونىڭ ىشىندە قازاقى توبەت پەن قۇماي تازىمىزدىڭ سيرەپ كەتكەنى جانعا باتا..
25.09.2015
جەتى قازىنا
ات جالىنداعى مادەنيەت
جىلقى — ادامزات وركەنيەتىندەگى، اسىرەسە، دالا وركەنيەتىندەگى دامۋدىڭ جارقىن دا ەلەۋلى كورسەتكىشتەرىنىڭ ءبىرى دەۋگە بولادى. جىلقىنى قولعا ۇيرەتە باستاۋ كوشپەلى شارۋاشىلىق پەن وركەنيەت دامۋىنىڭ نەگىزىن قالادى. ەجەلگى داۋىرلەردە-اق قازىرگى قازاقستان اۋماعى جىلقىنىڭ قولعا ۇيرەتىلگەن مەكەنى بولعاندىعىن زەرتتەۋ ناتيجەلەرى دالەلدەيدى. سولتۇستىك قازاقستانداعى بوتاي مادەنيەتى ەنەوليت داۋىرىنە (ب. ز. ب. 4 — 3-مىڭجىلدىق), ب.ز.ب. 2-مىڭجىلدىعىنا، ياعني ورتا ق..
25.09.2015
جەتى قازىنا
جىلقى جانە قازاق رۋحى
اتام زاماندا قولعا ۇيرەتىلىپ، ادامزات بالاسىنىڭ قاجەتىنە جاراتقان جىلقى تۇلىگى كوشپەندىلەردىڭ ەڭ قاسيەتتى، ەڭ قادىرلى مالى. كوشپەندىلەردى جىلقى مالىنسىز ەلەستەتۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان دا كوشپەندىلەر مەن جىلقى تۇلىگى ەگىز ۇعىمداي قوسارلانىپ ايتىلعان. ءتىپتى كوشپەندىلەر قاۋىمىن «اتتىلار اۋلەتى» دەپ تە بەكەردەن بەكەر ايتا سالماسا كەرەك. ويتكەنى، ۇلانعايىر دالانىڭ، ۇلان بايتاق ولكەنىڭ ۇلى تۇرعىندارىنىڭ تىنىس-تىرشىلىگى، ءومىر-سالتى، ونەر-ءبىلىمى، ادە..
21.09.2015
جەتى قازىنا
قىمىز قىرىق ءتۇرلى دەرتكە ەم، الايدا ونىڭ قادىر-قاسيەتىن ۇمىتىپ بارامىز
جالى جەلكەنشە جەلبىرەپ، جەر تارپىپ، وقىرىنا شاپقان قىلقۇيرىقتىلاردى جەك كورەتىن قازاق بالاسى بار ما؟ “ەر سەرىگى – ات” دەگەن عوي حالقىمىز. العاش رەت اتقا ءمىنۋدى اناما ىلەسىپ “ەرمەن” اۋىلىندا تۇراتىن جەزدەم باشەن بايدوشوۆتىڭ ۇيىنە پىشەن شابۋعا بارعاندا ۇيرەنگەن ەدىم. “تورى ات” دەگەن جۇپ-جۋاس سۇيكىمدى تورى تاقىمىما تيگەندە قۋانعانىم ەسىمدە قالىپتى. ماعان بىردەن ۇنادى. قازىرگى شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى، سول كەزدەگى بالا، بولەم قۇرمانعازى باشەنۇ..
21.09.2015
جەتى قازىنا
تۇلپار تۇياعىمەن جازىلعان قازاق تاريحى
كەز كەلگەن كاسىبي تاريحشى بەلگىلى ءبىر تاريحتى جازۋدا الدىمەن وسىنداي دەرەكتەردى جەتكىلىكتى جيناپ، سارالاپ الادى. بۇل – جالپىعا ورتاق قاعيدا. ويتكەنى تاريحي ەڭبەكتەردىڭ سەنىمدىلىگىن كورسەتەتىن، عىلىميلىعىن ارتتىراتىن فاكتور – ونىڭ قولدانعان تاريحي دەرەكتەرىنىڭ شىنايىلىق دەڭگەيىنىڭ جوعارى بولۋىندا. ەگەر وسى ءپرينتسيپتى مويىنداساق، وندا، وسىنداي دەرەكتەرمەن قاتار، ءتىرى دەرەكتەردى نەمەسە ءتىرى كۋاگەرلەردى قوسا قولدانا وتىرىپ، كەڭ كولەمدە جۇيەلى زەر..
21.09.2015
جەتى قازىنا
قازاقى جىلقى قانداي-دى..
جىلقى! وسى ءبىر عانا قاسيەتتى دە، قاستەرلى ءسوز جۇرەگىمىزدى جىلىلىق سەزىمىمەن جادىراتىپ، كوڭىلىمىزدى كوككە كوتەرىپ، قيالىمىزدى شارتاراپقا جەتەلەيتىندىگىنە ەشكىم دە كۇمان كەلتىرە قويماس. ويتكەنى قازاق حالقىنىڭ باسىنان وتكىزگەن بارلىق تاريحي تۇرمىس-تىرشىلىگى جانە شارۋاشىلىعى تىكەلەي جىلقى جانۋارىنىڭ تاريحىمەن ءارى تامىرلاسىپ، ءارى تاعدىرلاسىپ جاتقاندىعى تاريحتان بەلگىلى. بءىز، قازاق حالقى – «تەگىمىز – تۇركى، تۇلىگىمىز – جىلقى» دەپ وسكەن ەلمىز. وسى..
24.06.2015
جەتى قازىنا
قىران سىنى
اكادەميك الكەي مارعۇلان ايتقانداي، سايات ونەرىن كونە مادەني ەسكەرتكىش، قۇسبەگىلەردى ورنيتولوگ مامان دەپ باعالاۋعا ابدەن بولادى. بۇگىندەرى مەملەكەتتىك رامىزگە اينالعان قىراننىڭ كيەلى قاسيەتى مەن وعان قاتىستى كونە نانىم-سەنىمدەر جۇيەسى حالىق مۇراسىندا جان-جاقتى ايقىن تاڭبالانعان. وسىنداي ەجەلگى دۇنيەتانىمنىڭ بىرقىدىرۋىن بۇركىت تۋرالى ايتىلاتىن ميفو­لوگيالىق مالىمەتتەردەن بايقاي الامىز. قازاق ەڭ قىران قۇستىڭ ءبىر ءتۇرىنىڭ ميفتىك اتاۋىن «بيدايى..
تاعى جۇكتەۋ