قازاق حاندىعى
29.07.2016
قازاق حاندىعى
اقتابان شۇبىرىندى، القاكول سۇلاما
جوڭعار حاندىعىنىڭ  ءامىرشىسى تسەۆان رابدان تسين-قىتاي ارمياسىنا قارسى تۇرۋ شارالارىن جاساۋمەن قاتار قازاق ەلىنە جاڭا شاپقىنشىلىق جاساۋ جوسپارىن دا ويلاستىرىپ وتىرعان شاقتاعى، ياعني قايعى-قاسىرەتى ۇشان-تەڭىز ايگىلى اپات قارساڭىنداعى قازاق ەلىنىڭ باسقارىلۋ قۇرىلىمىن شولا كەتەيىك. كەيىنگى جىلدارعى بەدەلدى زەرتتەۋشىلەردىڭ عىلىمي اينالىمعا قوسقان سونى مالىمەتتەرىنە قاراعاندا، ۇلى ءجۇزدى 1720 جىلدان باستاپ ابدوللا حاننىڭ ۇلى جولبارىس حان باسقارىپ ..
17.07.2016
قازاق حاندىعى
اق وردا مەملەكەتى جانە قازاق حاندىعى كەزەڭىندەگى سىر ولكەسى
   اق وردانىڭ پايدا بولۋى قازاق مەملەكەتتىلىگىنىڭ قالىپتاسۋىنا العىشارتتار تۋدىردى. زاردىحان قيناياتۇلى: «اق وردا مەملەكەتى قازاقتىڭ العاشقى مەملەكەتى عانا ەمەس، قازاق حالقى، ونىڭ ۇلتتىق وي ساناسى قالىپتاسۋىنىڭ ۇيىتقىسى (كونتسەنترات) بولىپ تابىلادى»  دەپ ونىڭ قازاق تاريحىنداعى ورنىن ايقىندايدى. عالىمنىڭ ولاي ايتۋىنىڭ سەبەبى قىپشاق تايپالارى ۇستەمدىك قۇرعان دەشتى قىپشاق دالاسىنا موڭعولداردىڭ كەلۋى وراسان وزگەرىستەر تۋىنداتتى. سىردىڭ..
12.07.2016
قازاق حاندىعى
ابىلاي حاننىڭ قازاق حاندىعىن نىعايتۋ جولىنداعى قىزمەتى
  ابىلاي حان تۋرالى كوپتەگەن داستاندار، اڭىز-اڭگىمەلەر، ولەڭ–جىرلار، تاريحي دەرەكتەر مەن زەرتتەۋلەر بار. ابىلاي حاندى ەسكە العاندا ءبىز ونى باتىر، ورتا ءجۇزدىڭ سۇلتانى، سوسىن ورتا ءجۇز جانە دە بۇكىل قازاق حالقىن بىرىكتىرىپ، قازاق حاندىعىن ءبىرتۇتاس مەملەكەت رەتىندە ساقتاپ قالىپ، ونىڭ ۇلى حانى بولىپ، وزىنە قازاقتىڭ بارلىق حاندارى  مەن بيلەرىن–سۇلتاندارىن باعىندىرا العانىن جانە دە ساياسي قايراتكەر، اقىلدى قولباسشى، دارىندى مالىمگەر، كۇيشى..
14.04.2016
قازاق حاندىعى
الاپات اپات قارساڭىنداعى جاعدايلار
قاراقۇم قۇرىلتايىنان كەيىنگى جىلدارى ابىلقايىر حاننىڭ اسكەري جاساقتارى تەرىستىك-باتىس شەكارانى قورعاۋعا باتىل كىرىستى. ەدىل قالماقتارىمەن، جايىق كازاچەستۆوسىمەن، ءتىپتى باشقۇرتتارمەن دە ءجيى-ءجيى شايقاسىپ قالىپ ءجۇردى. ابىلقايىر حاننىڭ ءوزى دە ءالسىن-ءالسىن ەل تىنىشتىعىن بۇزۋشىلارعا قارسى شابۋىلدار جاساپ قوياتىن. قازان قالاسىنا دەيىن باردى. جايىق قالاشىعىن ايدان استام ۋاقىت بويى قورشاۋعا الىپ تۇردى. وڭتۇستىك ورال، ەدىلدىڭ ورتا اعىسى جانە ءسىبىر ا..
03.04.2016
قازاق حاندىعى
قاراقۇم قۇرىلتايى
1710 جىلى ارال تەڭىزىنىڭ سولتۇستىگىندەگى قاراقۇمدا قاراكەسەك قۇرىلتايى ءوتتى. ونى تاريحتا قاراقۇم قۇرىلتايى دەپ تە، قاراكەسەك قۇرىلتايى دەپ تە تاڭبالاي بەرەدى. ويتكەنى بۇل جيىن وتكەن قاراقۇم القابىن نەگىزىنەن قاراكەسەك رۋ-تايپالارى مەكەندەيتىن. وسى حالىق قۇرىلتايىنا شارتاراپتان جينالعان جۇرتشىلىق وكىلدەرى (تورەلەر، بيلەر، رۋباسىلار، وزگە دە ءتۇرلى شونجارلار، اقساقالدار، باتىرلار، ساربازدار) وزدەرىنەن كۇشى باسىم قاھارلى جاۋعا جۇمىرىقشا جۇمىلىپ، بۇ..
31.03.2016
قازاق حاندىعى
باتىس ولكەدەگى ماڭىزدى قورعانىس شاراسى
تاۋكە حان ەلدىڭ باتىس ءوڭىرىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن باتىل شارا الۋعا تەكتەن-تەك بەكىنبەگەن ەدى. ونىڭ تۇپكى سەبەبى سول، ورىس مەملەكەتىنىڭ جۇرگىزگەن سوعىستارىنا بەلسەنە قاتىسۋ ارقىلى پاتشا سەنىمىنە ابدەن كىرگەن، تيىسىنشە، پاتشالىقتىڭ  قامقورلىعى ارقاسىندا قالماق حاندىعىن كۇشەيتىپ، قۋاتتى، جاقسى ۇيىمداستىرىلعان اسكەر جاساقتاپ  العان ايۋكە حان قازاق حاندىعىنىڭ تەرىستىگىندەگى بىتىسپەس جاۋىنا اينالعان بولاتىن. قالماق حاندىعىنىڭ..
31.03.2016
قازاق حاندىعى
جوعارى دارەجەدەگى ساياسي ويدىڭ وڭ ناتيجەسى
تاققا وتىرعان بەتتە دۋشار بولعان جوڭعار شاپقىنشىلىعىنىڭ بەتىن قايتارعاننان كەيىن، تاۋكە حان مەملەكەتتىڭ ىشكى ماسەلەسىنە قاتتى نازار اۋدارعان بولاتىن. ونداعان جىلدارعا سوزىلعان «قوي ۇستىنە بوزتورعاي جۇمىرتقالاعان» تىنىش زاماندا بوساڭسىپ، بىتىراڭقى كۇيگە تۇسكەن قازاق قوعامىن قايتا تۇتاستىرۋعا كۇش سالعان. وسى ورايدا تاۋكە حان مەملەكەتتى، مەملەكەتتىڭ قۇرىلىمىن نىعايتۋ جولدارىن قاراستىردى. تىنىش زاماندا ۇمىت قالعان ءتارتىپتى – ەسىم حان داۋىرىندە ەنگىز..
26.03.2016
قازاق حاندىعى
كۇردەلى ساياسي جاعداي جانە جاڭا رەفورما قاجەتتىگى
ەلدەگى ىشكى جاعدايدى ءبىرشاما رەتتەپ العاننان كەيىن، تاۋكە حان جوڭعارلار ۇستاپ اكەتكەن ۇلىن بوساتىپ الۋعا ارەكەتتەندى. دالاي-لاما ونىڭ تىلەگىنە قۇلاق اسىپ، بالاسىن تيبەتتەن ەلىنە قايتارعان. قاسىنا بەس ءجۇز ادام ىلەستىرىلدى. تاۋكە حان ولاردى ءوز دىندەرىن ۋاعىزداۋ ماقساتىمەن جىبەرىلگەن بۋدداشىلار رەتىندە تۇتقىنداپ، قوشەمەتشىلەردى باسقارىپ كەلە جاتقان نويوندى ولىمگە بۇيىرعان. وسى ءجايتتى جوڭعارلار كەيىن قازاق حاندىعىنا تاعى دا ءبىر جويقىن شاپقىنشىلى..
24.03.2016
قازاق حاندىعى
جاڭا شاپقىنشىلىق جەلەۋى جانە وعان قارسىلىق
قازاق ەلىندەگى «قوي ۇستىنە بوزتورعاي جۇمىرتقالاعان» زاماندا اسا ەلەنبەيتىن ۇساق قاقتىعىستارمەن شەكتەلىپ كەلگەن قازاق-جوڭعار قارىم-قاتىناسى، اقىرى، 1680 جىلى كۇرت بۇزىلدى. وسى جىلى قازاق تاعىنا جاڭگىر حاننىڭ ۇلى تاۋكە وتىرعانى ءمالىم. اكەسى ەل بيلەگەن شاقتا ەلشىلىك قىزمەتتەر اتقارعان، العاشقى اسكەري ەرلىكتەرىمەن كورىنگەن تاۋكە سۇلتان بولات حاننىڭ قۇزىرىندا دا ەل يگىلىگى ءۇشىن ەڭبەك ەتىپ، ءار سالادا كوزگە تۇسكەن، جۇرت ىقىلاسىنا بولەنگەن. ول ناعىز ك..
24.03.2016
قازاق حاندىعى
قازاق ەلىندەگى «قوي ۇستىنە بوزتورعاي جۇمىرتقالاعان» زامان
جوڭعار حاندىعى 1635 جىلى قۇرىلعاننان باستاپ قازاق جەرىنە ۇزدىكسىز شاپقىنشىلىق جاساپ جۇرگەندە ۇدايى  قورعانىس ءىسىن ۇيىمداستىرعان، دۇشپان جويقىن جورىعىمەن توندىرگەن قاتەردەن  قازاق مەملەكەتتىگىن جويىلۋدان امان ساقتاپ قالعان سالقام جاڭگىر  1652 جىلعى cوعىستا گالدامبا نويونمەن جەكپە-جەك شايقاسىپ قازا تاپتى. وسى جىلعى ۇرىستاردان كەيىن ەداۋىر ۋاقىت بويى تىنىشتىق ورنادى. تاريحي ەڭبەكتەردە سول شاقتاعى ەكى حاندىقتىڭ ءبىر-بىرىنە قارسى باعىت..
16.03.2016
قازاق حاندىعى
جوڭعار شاپقىنشىلىعى توندىرگەن قاتەر جانە قازاق مەملەكەتتىگىنىڭ cاقتالۋى
سالقام جاڭگىر جوڭعارلاردىڭ قازاق ەلىندەگى شۇرايلى جەرلەر مەن  سىرداريا وزەنى بويىنداعى ساۋدا ورتالىقتارىنا سۇقتاناتىنىن،  سولارعا قول جەتكىزۋ ءۇشىن ۇزدىكسىز شاپقىنشىلىق جاساي بەرەتىنىن  ايقىن تۇسىنەتىن. شىنىندا دا، ەرتىستىڭ باستاۋىندا 1635 جىلى «ءتورت ويرات وداعى» (جوڭعار حاندىعى) قۇرىلىپ، ويرات تايپالارى كۇش بىرىكتىرگەننەن كەيىن، ولاردىڭ بيلەۋشىسى باتىر قونتايشى بۇل نيەتىن اشىق كورسەتتى. سول جىلى بىردەن قازاقتارعا قارسى العاشقى ءى..
14.03.2016
قازاق حاندىعى
قازاق مەملەكەتتىلىگىنە قاتەر توندىرەتىن سىرتقى جاعدايلار
قازاقتىڭ ءبىرتالاي رۋ-تايپالارى وزگە دە تۇركى تايپالارىمەن  بىرگە 15–16-شى عاسىرلاردا ءسىبىر حاندىعى قۇرامىندا بولاتىن. 1563 جىلى بۇل حاندىقتى شايبان اۋلەتىنەن شىققان كوشىم حان باسقارۋعا كىرىسكەن. وسى  شاقتا حاندىق اۋماعى ەرتىس، توبىل وزەندەرى الابىنان ورال تاۋلارىنا دەيىنگى كەڭىستىكتى الىپ جاتتى. ول اۋەلدە قازان حاندىعىمەن شەكتەسەتىن. قاھارلى يۆاننىڭ قازاندى باسىپ الۋىنا بايلانىستى، ءسىبىر حاندىعى ەندى ماسكەۋ پاتشالىعىمەن شەكارالاس بول..
13.03.2016
قازاق حاندىعى
ەل تۇتاستىعىنا قول جەتكىزۋ جانە ونى باسقارۋدى جەتىلدىرۋ
تاشكەنت 16-شى عاسىردىڭ باسىنان شايبان اۋلەتى ۇرپاقتارىنىڭ قولىندا بولاتىن. عاسىر سوڭىنا قاراي (1598 ج.) ونى تاۋەكەل حان، ودان كەيىن بىرنەشە دۇركىن ەسىم حان بيلەگەن. ارا-اراسىندا ءبىر-ءبىر جىلدان اشتارحاندىق ءجاني مۇحاممەد پەن قاراقالپاق جەتەكشىسى ابدالعافار، 1612 جىلى ەسكەندىر سۇلتان (بۇحارا تاعىنداعى يمامقۇلي حاننىڭ ۇلى) باسقارعان. وسى كەزدە، جەڭىستى شايقاستار جۇرگىزۋ ارقىلى، ساياسي ارەناعا تۇرسىن مۇحاممەد سۇلتان شىعادى. تۇرسىن مۇحاممەد 1576−158..
12.03.2016
قازاق حاندىعى
بوكەي ورداسى قالاي قۇرىلدى؟
وسىدان 215 جىل بۇرىن، ناقتى ايتقاندا 1801 جىلدىڭ 11 ناۋرىزىندا استراحاننىڭ شىعىسىنان بوكەي ورداسى قۇرىلدى. وردانىڭ قۇرىلۋى قازاقتاردىڭ ازاتتىق الۋعا دەگەن ۇمتىلىستارىنىڭ ءبىرى بولاتىن. بوكەي ورداسى قالاي قۇرىلدى؟ ءى پاۆەل مەن ناپولەوننىڭ ۇندىستانعا باستاعان جورىعى نەگە توقتاپ قالدى؟ بۇل وقيعاعا بوكەي حاننىڭ قاتىسى بولدى ما؟ وسى جانە باسقا دا سۇراقتاردى 1997 جىلدان بەرى بوكەي حان تۋرالى زەرتتەپ جۇرگەن رەسەيلىك تاريحشى، ناپولەونتانۋشى كيريلل سەرەبر..
11.03.2016
قازاق حاندىعى
ۇدايى كۇرەس ۇستىندە نىعايۋ
حاقنازار حان تاقتا قىرىق ەكى جىل وتىردى. ول شىن مانىندە قازاق مەملەكەتىنىڭ قۇتقارۋشىسى بولدى. بولشەكتەنگەن حاندىقتىڭ تۇتاستانۋىنا قول جەتكىزدى. ەل اۋماعىن اكەسى قاسىم حان پاتشالىق قۇرعان زامانداعى قالپىنا كەلتىرۋمەن شۇعىلداندى. بۇل جوسپارىن ءبىرشاما  ورىنداي الدى دا. اقنازار حان نوعايلار مەن باشقۇرتتاردىڭ بىرەر بولىگىن وزىنە  قاراتتى. ونىڭ داۋىرىندە قىرعىز-قازاق وداعى ساقتالىپ تۇردى. بيلىگىنىڭ ەداۋىر ۋاقىتىن سىرداريا قالالارى ءۇشىن كۇرە..
10.03.2016
قازاق حاندىعى
مەملەكەتتىڭ السىرەۋى جانە قايتا جاڭعىرۋعا بەت الۋى
15-ءشى عاسىردىڭ سوڭعى جيىرما جىلدىعىنان 16-شى عاسىردىڭ العاشقى جيىرما جىلدىعى بويى قازاق حاندىعىنىڭ ىرگەسى ەداۋىر ۇلعايدى. نىعايدى. بۇل ۇدەرىسكە بۇرىندىق حاننان كەيىن، 1511–1521 جىلدارى بيلىكتە بولعان قاسىم حان زور ۇلەس قوستى. ول ءوز كەزىندە قازاق جەر-سۋى مەن حالقىن جيناستىرىپ، بىرىكتىرۋ شارالارىن جەدەل جۇزەگە اسىردى. الايدا حاندىقتىڭ وركەندەۋىندە تۇراقتى ۇدەرىسكە قول جەتكىزۋ مۇمكىن بولمادى… قازاق حالقىنىڭ قازىرگى زاماندا مەكەن ەتىپ جۇرگەن  ..
09.03.2016
قازاق حاندىعى
قازاق مەملەكەتىنىڭ قاز تۇرۋى مەن كۇشەيۋى
جوشى حاننىڭ وردا-ەجەن جانە شايبان اتتى ۇلدارىنان (شىڭعىس حاننىڭ نەمەرەلەرىنەن) تاراعان ۇرپاقتاردىڭ ءبىرىنىڭ ەكىنشىسىنە قىسىم جاساۋى ايماقتاعى سونى سەرپىلىسكە ۇيتقى بولدى. وردا-ەجەن اۋلەتىنىڭ قوس سۇلتانى جانىبەك پەن كەرەي شايبان اۋلەتىنەن حاندىق قۇرىپ تۇرعان ابىلقايىر بيلىگىنىڭ ىقپالىنان شىعىپ كەتتى – وسى وقيعا ورىن العان 1456 جىلدى ءبىز سول سونى سەرپىلىستىڭ، مۇلدەم جاڭا قۇبىلىستىڭ باستاۋى، قازاق حاندىعىنىڭ نەگىزى قالانعان ۋاقىت دەپ سانايمىز. شىعى..
07.03.2016
قازاق حاندىعى
قازاق مەملەكەتى تاريحىنا كوزقاراس
دەربەس قازاق مەملەكەتى قۇرىلعانعا  دەيىن قازاق مەملەكەتتىلىگىنىڭ  تاريح ساحناسىنا ءوز اتىمەن العاش شىققان ءتۇرى قازاق ورداسى، قازاق حاندىعى دەپ اتالعانى ءمالىم. شىنتۋايتقا كەلگەندە، ەلدىگىمىزدىڭ تامىرى عاسىرلار تۇڭعيىعىندا – عۇندار زامانىندا، كوكتۇرىكتەر داۋىرلەرىندە، قىپشاق، قاراحان مەملەكەتتەرىندە، بەرتىنگى قازاق حالقىن جاڭاشا قالىپتاستىرعان شىڭعىس حان قاعاناتى، قاعاناتتاعى جوشى ۇلىسى  كەزەڭدەرىندە جاتىر. قازاقتار  كەيىنگى و..
25.02.2016
قازاق حاندىعى
دۋلاتي جانە قازاق حاندىعى
كەز كەلگەن عىلىمي تۇجىرىمنىڭ ومىرشەڭ بولۋى – ونىڭ دەرەكتىك نەگىزىنە بايلانىستى.ءاربىر زەرتتەۋشى دەرەك مالىمەتىنە جەكە، وزىندىك پىكىر ايتىپ، ءوز بەتىنشە پايىم جاساۋى مۇمكىن، بىراق دەرەك مالىمەتى وزگەرمەيدى. قازاق حاندىعىنىڭ قۇرىلۋى جونىندە ايتاتىن پىكىرلەردىڭ ءبارى ءبىر عانا دەرەك مالىمەتىنە سۇيەنەدى. ول – كەرەي مەن جانىبەك حاندار باستاعان رۋ-تايپالاردىڭ ابىلقايىر حاندىعىنان ءبولىنىپ، موعولستان اتتى مەملەكەتتىڭ باتىس جاعىنداعى شۋ بويى مەن قوزىباسى..
13.02.2016
قازاق حاندىعى
شاكارىم قۇدايبەردىۇلى. تۇرىك، قىرعىز-قازاق ءھام حاندار شەجىرەسى
  بيسميللاھي-ر-راحماني-ر-راحيم! اتامىز ادام پايعامباردان بەرى قاراي اتادان-اتاعا ۇزىلمەي جازىلىپ كەلگەن شەجىرە ەشبىر جۇرتتا جوق. ادام پايعامباردان نۇح پايعامبارعا شەيىن ايتىلعان اتالار — تاۋرات ءسوزى، قاي كىتاپتا بولسا دا سول تاۋرات كىتابىنان الىپ جازعان. ونان سوڭعى شەجىرەلەر بىرەۋدەن-بىرەۋ ەستىپ جۇرگەن ەرتەگى سىقىلدى سوزدەردەن شىققان. ونىڭ ىشىندە كەيبىرەۋ ءبىلىمدى اتانۋ ءۇشىن، كەيبىرەۋ جاقسى اتانىڭ ءناسىلى بولماققا، كەيبىرەۋ جاڭىلىس ۇققانىن..
22.01.2016
قازاق حاندىعى
التى الاشتىڭ كەنە حانى
ۇلتتىق تاريحىمىزعا ۇڭىلگەندە بويىمىزدى ءور رۋح كەرنەپ، رۋحاني بايىپ، باتىرلىقتىڭ بەينەسىنە قىزىعىپ، كورمەسەك تە سول ءبىر ەرتە كۇندەگى اسقاق رۋحتى باتىر بابالارىمىزدى اڭسايتىنىمىز دا شىندىق. ەرتەك، ەرتەك، ەرتە، ەرتەك – ەرتە ەكەن، ەرتە كۇندە ەرلەر ەكپىندى ورت ەكەن. حاندارىنان، ەرلەرىنەن ايرىلعان، التى الاشتىڭ جۇرەگىندە دەرت ەكەن!   ماعجان جۇماباەۆ  تاريح وتكەننىڭ تىزبەكتەلگەن وقي­عاسى عانا ەمەس، سول وقيعانىڭ سەبەپ — سال..
19.01.2016
قازاق حاندىعى
ۇلتتىق يدەولوگيانىڭ تەمىرقازىعى –­ مەملەكەتتىلىك
مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازار­باەۆ­تىڭ استانا قالاسى اكىمدىگىندە سويلەگەن ءسوزىن قالىڭ جۇرتشىلىق زور ىقىلاس سەزىممەن قابىلداپ، قىزۋ تالقىلاۋدا. اسىرەسە، پرەزيدەنتتىڭ استانا اكتيۆىمەن كەزدەسۋ كەزىندە 2015 جىلى ەلىمىزدە قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعى تويلاناتىندىعى تۋرالى مالىمدەمەسى اقپاراتتىق كەڭىستىكتەگى نەگىزگى تاقىرىپقا اينالدى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوز سوزىندە: «كەرەي مەن جانىبەك 1465 جىلى العاشقى حاندىقتى قۇردى، قازاقتىڭ مەملەكەتتىلى..
19.01.2016
قازاق حاندىعى
رۋ تاريحىن زەرتتەمەي، ۇلت تاريحىن تۇگەندەۋ مۇمكىن ەمەس
ساقتاردىڭ، عۇنداردىڭ، تۇركىلەردىڭ جانە وسى تۇركىلەردەن تاراعان بۇگىنگى تۇركى حالىقتارىنىڭ باسىنان كەشكەن تاريحتارى – بارىمىزگە ورتاق ءبىر عانا تاريح. بۇگىنگى قازاق حالقىنىڭ ۇلت بولىپ قالىپتاسۋ كەزەڭدەرى مەن العاشقى قازاق اتاۋىمەن قۇرىلعان مەملەكەت «قازاق حاندىعى»، ونىڭ زاڭدى جالعاسى بۇگىنگى قازاقستان رەسپۋبليكاسى. مىنا الماعايىپ ۋاقىتتا «ماڭگىلىك ەل» بولۋ ءۇشىن تاريحي تامىرىمىزدىڭ تەرەڭدە ەكەنىن، «قازاق ەلىن» قۇراپ وتىرعان ۇلتتىڭ، قالابەردى بۇكىل..
18.01.2016
قازاق حاندىعى
ەلدىك بەلەستەرى
بۇرىنعى ءبىر «ەرتەگى» – بۇگىنگى كۇننىڭ ەرمەگى زامان دا، ادام دا وزگەرەدى. ۋاقىت وتە كەلە تاريحي شىندىققا نەگىزدەلمەگەن، ءۇستىرتىن وي-پىكىرلەر ىعىسىپ، دايەكتى جاڭا تۇجىرىمدارعا ورىن بەرىلىپ جاتادى. سەبەبى بۇل – ءومىر زاڭى، ونسىز قوعام دامۋى جونىندە ءسوز بولۋى مۇمكىن ەمەس. «جەڭىسكە جەتكەندەردىڭ» «وي قۋاتىمەن» جازىلعان قازاق حالقى تاريحىنىڭ پايىمدالۋى دا سوڭعى ۋاقىتتا وزگەرىسكە ۇشىراۋدا. قايتا قاراستىرلىپ وتىرعان پروبلەمالاردىڭ ىشىندە كوشپەلى س..
30.12.2015
قازاق حاندىعى
قازاق اتاۋى قايدان شىقتى؟
بiزدiڭ ارعى-بەرگi تاريحتا قازاق اتاۋى شىعۋ توركiنiنiڭ بiرنەشە نۇسقاسى بار ەكەنi بەلگiلi. بiر نۇسقادا قازاقتىڭ ارعى اتاسى ساق بولعاندىقتان «قاسساق» اتانىپ، سودان قازاق اتانعانبىز دەسە، تاعى بiرiندە قازاق «ەركiن، ازات» دەگەن ۇعىممەن ماندەس بولعاندىقتان «قازاق» اتانعان دەيتiن بولجامدار بار. سولاردىڭ بiرەۋi – الاش ارىسى مۇقامەتجان تىنىشباەۆ «ۆەليكيە بەدستۆيا…»*(«اقتابان شۇبىرىندى») اتتى ايگiلi شىعارماسىندا ايتىلاتىن كرافت ەسiمدi زەرتتەۋشi عالىم تالدا..
29.12.2015
قازاق حاندىعى
قاسيەتىمىز دە، قاستەرىمىز دە - قازاق حاندىعى
«انا ءتىلى» گازەتىنىڭ 2011 جىلدىڭ №22 (1070) سانىندا تاريح عىلىمىنىڭ دوكتورى بەرەكەت كارىباەۆتىڭ «كەرەي مەن جانىبەك حاندار «قازاق مەملەكەتىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىلار بولدى» اتتى زەرتتەۋ ماقالاسى جارىق كورگەن بولاتىن. قازاق حاندىعى تۋرالى تاقىرىپقا كوپتەن قالام تارتىپ كەلە جاتقان اۆتور بولعاندىقتان، ءبىر دەممەن وقىپ شىقتىم. دەسەك تە، ماقالادا قازاق مەملەكەتىنىڭ قالىپتاسۋىنا قاتىستى قايشىلىقتاردىڭ بار ەكەنىن دە اتاپ وتپەۋگە بولماس. كەزىندە قازاق حاندىع..
29.12.2015
قازاق حاندىعى
قاسىم حان
تاريحتا ۇلى ادامدار اسا ماڭىزدى وقيعالار مەن وتە كۇردەلى بەتبۇرىس كەزەڭدەردە ايقىن كورىنەتىنى بەلگىلى. ويتكەنى ولار بەلگىلى ءبىر تاريحي دامۋلارداعى ءىرى وزگەرىستەرگە بەلسەنە قاتىناسا وتىرپ، وقيعالاردىڭ دامۋ بارىسىنىڭ جەتەگىندە كەتپەيدى، كەرىسىنشە، وزگەرىستەردىڭ تەز نەمەسە باياۋ دامۋىنا، وقيعالاردىڭ وبەكتيۆتى بارىسىنا، ءوربۋ باعىتىنا وزىندىك جەكە ءرولىن قوسادى. ولاردىڭ قوعام دامۋىنا قوسقان ۇلەسى نەعۇرلىم اۋقىمدى، نەعۇرلىم تەرەڭ بولسا، سوعۇرلىم ولا..
29.12.2015
قازاق حاندىعى
قازاق حاندىعىنىڭ قيلى كەزەڭى
دەربەس ەلگە اينالعان قازاق حاندىعىنىڭ نىعايا تۇسۋىنە شىعىستا 1635 جىلى باتىس موڭعوليانى مەكەندەيتىن، ويرات وداعىنا كىرەتىن تايپالاردىڭ بىرىگىپ، جوڭعار (سول قانات) حاندىعىن قۇرۋى جانە بۇل مەملەكەتتىڭ و باستان-اق قازاق جەرىنە كوز تىگۋى قازاق حاندىعىنىڭ تاۋەلسىزدىگىنە ۇلكەن قاۋىپ ءتوندىردى. بۇل تۇستا قوڭىرات الاتاۋ، الشىن جيەمبەت، شاپىراشتى جاناي مەن قاراساي، ايتەي، ارعىن قومپاي جانە اعىنتاي، نايمان كوكسەرەك، قاڭلى ساربۇقا، دۋلات قۇدايبەردى، جاقسىعۇ..
29.12.2015
قازاق حاندىعى
قازاق اتاۋى تۋرالى بىرەر وي
تاريحتىڭ سارىن جولى ەكىگە بولىنەدى: ءبىر بولەك تاريحتىڭ پايدالانعانى سوعىس ىستەرى… تاريحتىڭ ەكىنشى ءتۇرلىسىنىڭ (مۇنى ورىس تىلىندە يستوريا كۋلتۋرى دەيدى) پايدالانعانى — جۇرتتىڭ بولمىس-سالتى، رۋحاني مادەنيەتىنىڭ دارەجەسى. بۇلاردىڭ ءبارى سول جۇرتتىڭ سول زامانداعى تىككەن ۇيىنەن، كيگەن كيىمىنەن، ۇستاعان اسپاپتارىنان، سوزدەرىنەن بىلىنەدى. انىق تاريح — وسى ەكىنشىسى. ءا. بوكەيحانوۆ. ماقالاعا كوز جۇگىرتكەن وقىرماننىڭ تاراپىنان ۇلت ەتنونيمىنە اينالعان «قا..
29.10.2015
قازاق حاندىعى
حان اتاۋىنا قاتىستى ۇعىمدار
حان – بايىرعىحاندىقمەملەكەتتەگى ەڭ جوعارى لاۋازىم، بيلىك يەسى، ەل بيلەۋشى. قازاق حاندىعىنداعى جوعارعى بيلىك حاننىڭ قولىندا بولدى. حان تيتۋلى ەجەلگى تۇركى زامانىنان باستاۋ الىپ، موڭعول يمپەرياسى كەزەڭىندە قولدانىسقا يە بولىپ، قازاق حاندىعى تۇسىندا ەڭ جوعارى لاۋازىمدى ءبىلدىردى. حان ءسوزىنىڭ شىعۋ تەگىن ۆ.رادلوۆ، ۆ.بارتولد، گ.رامستەدت، ب.ۆلاديميرتسوۆ، م.ورازوۆ سىندى بەلىگىلى تۇركولوگتار جان-جاقتى قاراستىرعان. زەرتتەۋشىلەردىڭ كوبىسى حان ءسوزىنىڭ كونە..
19.10.2015
قازاق حاندىعى
قاتەگە تولى كاتالوگ
قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىنا وراي 8&8 جشس-ءسى "قازاق حاندىعىنىڭ جىلناماسى" اتتى كاتالوگ ازىرلەگەن ەكەن. كاتالوگ ءىشى قاتەگە تۇڭىپ تۇر. كاتالوگتا قازاق حاندىعىنىڭ تۋى دەپ بيىلعى جىلعى كەرەگە سيپاتىنداعى مەرەكەنى تويلاۋ بەلگى-نىشانى (ەمبلەما) بەرىلەدى. ودان بولەك، كازاق رۋلارىنىڭ تاڭباسى كونە تۇرىك تاڭبالارىن جاريالاعان. ونداعى ءماتىننىڭ ءوزى ادام ءتۇسىنىپ بولمايتىن دارەجەدە قاتەلىككە تولى. "اڭىز بويىنشا، "جەتىمسىز دالاداعى تاڭبالى نۇرا دەگە..
23.07.2015
قازاق حاندىعى
قاتاعان قىرعىنىنا جاڭاشا كوزقاراس نەمەسە ەسىم حان مەن تۇرسىن حان ماسەلەسى
IV عاسىر بويى حالىق اۋىز ادەبيەتىندە ءجيى ەسكە الىنىپ، تاريحي داۋ تۋعىزىپ كەلگەن بۇل پروبلەماعا تاريحشىلار تەك ءبىر جاقتى عانا پىكىر ۇستانىپ كەلەدى. ەسىم حاننىڭ قاتاعان ۇلىسىنا جاساعان شابۋىلىن تۇرسىن حاننىڭ ساتقىندىعىمەن اقتاپ العىسى كەلەتىندىگى ءمالىم. ال، ەندى وتكەنگە ءبىر ءسات زەر سالا وتىرساق، ورتاعاسىرلىق تاريحشىلار حافيز تىنىش، ابىلعازى باھادۇرلەردىڭ ەڭبەكتەرىندە تۇرسىن حاننىڭ تاققا ەسىمنەن بۇرىن كەلىپ، ەل اراسىندا ۇلكەن ابىرويعا يە بولعان..
23.07.2015
قازاق حاندىعى
قىتاي عالىمىنىڭ زەرتتەۋىندەگى "قاسقا جولدىڭ" قۇرىلىمى
«قازاقتىڭ ەتنوگرافيالىق كاتەگوريالار، ۇعىمدار مەن اتاۋلارىنىڭ ءداستۇرلi جۇيەسi» اتتى ەنتسيكلوپەدياداعى «قاسىم حاننىڭ قاسقا جولى» تۋرالى دەرەكتەر بار. قاسىم حاننىڭ قاسقا جولى – قازاقتىڭ ۇلى حاندارىنىڭ ءبىرى قاسىم حاننىڭ (1511 – 1523 جج.) تىكەلەي باستاماسىمەن كوشپەلى ورتادا ەجەلدەن ورنىققان ادەتتىك قۇقىقتىڭ نورمالارىنىڭ جۇيەلەنىپ، كوديفيكاتسيالانعان جيناعى. بۇل جيناقتىڭ «قاسقا جول» دەپ اتالۋىنا قاراعاندا، ول قاسىم حاننىڭ حاندىق جۇرگىزگەن كەزەڭدە كو..
25.06.2015
قازاق حاندىعى
ۇلتتىق يدەولوگيانىڭ تەمىرقازىعى – مەملەكەتتىلىك
مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ استانا قالاسى اكىمدىگىندە سويلەگەن ءسوزىن قالىڭ جۇرتشىلىق زور ىقىلاس سەزىممەن قابىلداپ، قىزۋ تالقىلاۋدا. اسىرەسە، پرەزيدەنتتىڭ استانا اكتيۆىمەن كەزدەسۋ كەزىندە 2015 جىلى ەلىمىزدە قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعى تويلاناتىندىعى تۋرالى مالىمدەمەسى اقپاراتتىق كەڭىستىكتەگى نەگىزگى تاقىرىپقا اينالدى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوز سوزىندە: «كەرەي مەن جانىبەك 1465 جىلى العاشقى حاندىقتى قۇردى، قازاقتىڭ مەملەكەتتىلىگىنىڭ تاري..
25.06.2015
قازاق حاندىعى
550 جىلدىقتى تويلاۋ – حالىقتى تاريحپەن تاربيەلەيتىن ماڭىزدى شارا
قازاق مەملەكەتىنىڭ تۇڭعىش رەت ءوز اتىمەن تاريح ساحناسىنا شىعۋىنىڭ 550 جىلدىعىن تويلاۋ جايىندا اسا بيىك دارەجەدەگى شەشىم جاريا بولدى، ەڭ باستىسى وسى. مەملەكەتتىلىگىمىزدىڭ ايتۋلى داتالارىن اتاپ ءوتۋ ارقىلى حالىقتى تاريحپەن تاربيەلەۋگە، ەلىمىزدىڭ ءار ازاماتىنىڭ بويىنداعى وتانسۇيگىشتىك سەزىمىن ۇشتاۋعا   باعىتتالعان ماڭىزدى قادام جاسايمىز. وسى مەرەيتويعا دايىندىق كەزەڭى اركىمنىڭ ءوزىن ءوزى تانۋىنا كەڭ جول اشادى، سوعان جاردەمدەسۋ ءلازىم. 1465..
21.09.2014
قازاق حاندىعى
نايمانداردىڭ پايدا بولۋى
نايماندار تايپاسىنىڭ تەگى تۋرالى ماسەلە ەرتەدەن-اق تاريحشىلاردىڭ پىكىرتالاسىن تۋدىرىپ كەلدى. بىرقاتار زەرتتەۋشىلەر (ي.يا. شميدت، ا.م. پوزدنەۆا، د.وسسون، ۆ.ۆ. بارتولد، ۆ.پ. ۆاسيلەۆ، ت.ب.) نايماندارداردى موڭعول، باسقالارى (راشيد ءاد-دين، ح.حوۆارس، پ.پوۋحا، ا.بوبريۆنيكوۆ، گ.ە. گرۋمم-گرجيمايلو، ن.ا. اريستوۆ، س.امانجولوۆ، ءا.مارعۇلان) تۇركى تەگىنە جاتقىزدى. قازىرگى ۋاقىتتا ولاردىڭ تۇركى تەكتەس ەكەندىگى تولىق دالەلدەنگەن. كوپتەگەن زەرتتەۋشىلەردىڭ پىكىر..
تاعى جۇكتەۋ