فوتو: ەگەمەن قازاقستان
قازاقستان جەرىندە تاريحتىڭ تەرەڭىنەن كەلە جاتقان ساۋلەت ءداستۇرى مەن بۇگىنگى ينجەنەرلىك ويلاۋ ءبىر-بىرىمەن توعىسىپ جاتادى. تاۋەلسىزدىك العان جىلداردان بەرى ەلدىڭ ءار بۇرىشىندا ۇلتتىق رۋحتى زاماناۋي قۇرىلىس شەشىمدەرىمەن ۇشتاستىرعان ءبىرشاما عيمارات بوي كوتەردى.
بۇل نىساندار جاي عانا ساۋلەت تۋىندىسى ەمەس — ولار قالالاردىڭ تاريحي، مادەني جانە شارۋاشىلىق ءوسۋ جولىنىڭ دالەلى ىسپەتتى. مۇنداي عيماراتتاردىڭ كوبى استانادا شوعىرلانعانىمەن، الماتى، تۇركىستان، شىمكەنت پەن اقتاۋدا دا وزىندىك بەت-بەينەسىمەن تانىلعان نىساندار جەتكىلىكتى. قۇرىلىسشىلار مەرەكەسى قارساڭىندا ەلىمىزدەگى ەرەكشە 10 عيماراتتى ەسكە الايىق.
1. بايتەرەك (استانا) ەلوردانىڭ باستى نىشانى سانالاتىن بۇل مونۋمەنت 2002 جىلى اشىلعان. بيىكتىگى 105 مەترگە جەتەدى، ال باقىلاۋ الاڭى 97 مەتردە ورنالاسقان — بۇل سان 1997 جىلى استانانىڭ الماتىدان كوشىرىلگەنىن ەسكە سالادى. عيماراتتىڭ باس يدەياسى سامۇرىق قۇسى تۋرالى اڭىزبەن بايلانىستى: سول سەبەپتى مونۋمەنت توبەسىندە ديامەترى 22 مەترلىك التىن ءتۇستى شار تۇر، ول كۇن ساۋلەسىنە قاراي رەڭىن وزگەرتەدى. ىشىندە كورمە زالدارى، پانورامالىق الاڭ جانە پرەزيدەنتتىڭ الاقان بەدەرى بار. بۇگىندە بۇل — ەلدىڭ باستى تۋرورتالىقتارىنىڭ ءبىرى.
2. حان شاتىر (استانا) الەمدەگى ەڭ ءىرى شاتىر ءتارىزدى قۇرىلىستاردىڭ بىرەۋى، بيىكتىگى شامامەن 150 مەتر. بولات ارقاندارمەن كەرىلگەن الىپ كۇمبەز ءمولدىر پوليمەرمەن قاپتالعان — بۇل كۇن جارىعىن وتكىزىپ، ىشكى ورتانى تۇراقتى ۇستايدى. كەشەندە ساۋدا ورتالىقتارى، كينوتەاترلار، بالالار الاڭدارى جانە ءتىپتى تروپيكالىق جاعاجاي بار: سىرتتا اياز بولسا دا، ىشىندە +25–30 گرادۋس ساقتالادى.
3. بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايى (استانا) پيراميدا ءپىشىندى عيمارات — بيىكتىگى مەن تابان ۇزىندىعى بىردەي، 62 مەتر. مۇندا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر باسشىلارىنىڭ سەزى وتەدى. ىشىندە وپەرا تەاترى، مۇراجايلار، كونفەرەنتسيا زالدارى مەن قىسقى باق ورنالاسقان، ال جوعارعى بولىكتەگى ءتۇرلى ءتۇستى شىنىدار حالىقتار دوستىعىن بەينەلەيدى.
4. «نۇر الەم» سفەراسى (استانا) 2017 جىلعى EXPO كورمەسىنىڭ باستى نىسانى، ديامەترى 80 مەترگە جۋىق شار ءتارىزدى عيمارات. سەگىز قاباتىندا جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىنە — كۇن، جەل، سۋ، عارىش ەنەرگياسىنا — ارنالعان ينتەراكتيۆتى ەكسپوزيتسيالار ورنالاسقان. قازىر بۇل بولاشاق ەنەرگياسى مۋزەيى رەتىندە جۇمىس ىستەيدى.
5. ۆوزنەسەنسك سوبورى (الماتى) حح عاسىر باسىندا سالىنعان، الەمدەگى ەڭ بيىك اعاش شىركەۋلەردىڭ ءبىرى (شامامەن 56 مەتر). قۇرىلىسىندا مەتالل شەگە دەرلىك قولدانىلماعان، تەك اعاش قوسىلىستار ارقىلى بىرنەشە قاتتى جەر سىلكىنىسىنە توتەپ بەرگەن. ءتۇرلى ءتۇستى كۇمبەزدەرى ءالى كۇنگە دەيىن كوز تارتادى.
6. رەسپۋبليكا سارايى (الماتى) كەڭەستىك مودەرنيزم ستيلىندە سالىنسا دا، قازاق ۇلتتىق ورنەكتەرى ەنگىزىلگەن مادەني نىسان. توبەسى تىرەكتەرسىز جاسالعاندىقتان، زالدىڭ كەڭىستىگى كەڭ ءارى اكۋستيكاسى جوعارى. مۇندا حالىقارالىق كونتسەرتتەر مەن مەملەكەتتىك ءىس-شارالار وتەدى.
7. قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسى (تۇركىستان) XIV عاسىردا ءامىر تەمىردىڭ بۇيرىعىمەن سالىنعان، ورتا ازياداعى ەڭ ۇلكەن كىرپىش كۇمبەزدى عيماراتتاردىڭ ءبىرى. يۋنەسكو-نىڭ بۇكىلالەمدىك مۇرا تىزىمىنە ەنگەن، يسلامدىق مادەنيەتتىڭ ماڭىزدى وشاعى.
8. قاراحان كەسەنەسى (تاراز) XI عاسىرداعى قاراحان اۋلەتى ءداۋىرىنىڭ ساۋلەت ۇلگىسى، تولىقتاي كۇيدىرىلگەن كىرپىشتەن تۇرعىزىلعان، گەومەتريالىق ورنەكتەرمەن بەزەندىرىلگەن.
9. وتپان تاۋ كەشەنى (ماڭعىستاۋ) ءداستۇرلى قازاق ساۋلەتى مەن زاماناۋي ارحيتەكتۋرانى ۇشتاستىرعان تاريحي-مادەني ورتالىق، اداي رۋىنىڭ بىرلىك بەلگىسى سانالعان جەر. قازىر ۇلتتىق مەرەكەلەر مەن مادەني شارالار وتكىزىلەتىن ورتالىققا اينالعان.
10. «وتىرار» كىتاپحاناسى (تۇركىستان) شىعىستىق ورنەكتەر مەن زاماناۋي گەومەتريالىق فورمالاردى ۇيلەستىرگەن كىتاپحانا كەشەنى — تەك كىتاپ قويماسى ەمەس، عىلىمي كەزدەسۋلەر مەن كورمەلەرگە ارنالعان قوعامدىق كەڭىستىك.
بۇل ون نىسان — قازاقستاننىڭ تاريحي تەرەڭدىگى مەن زاماناۋي ىزدەنىسىنىڭ ايناسى. استاناداعى بايتەرەك، حان شاتىر جانە «نۇر الەم» تاۋەلسىز ەلدىڭ جاڭا بەينەسىن كورسەتسە، الماتىداعى ۆوزنەسەنسك سوبورى مەن رەسپۋبليكا سارايى مادەني ءومىردىڭ تىرەگى بولىپ قالا بەرەدى. ال تۇركىستان، تاراز بەن ماڭعىستاۋداعى ەسكەرتكىشتەر — عاسىرلار بويى قالىپتاسقان ساۋلەت مۇراسىنىڭ باعا جەتپەس ۇلگىسى.
