Фото: Егемен Қазақстан
Қазақстан жерінде тарихтың тереңінен келе жатқан сәулет дәстүрі мен бүгінгі инженерлік ойлау бір-бірімен тоғысып жатады. Тәуелсіздік алған жылдардан бері елдің әр бұрышында ұлттық рухты заманауи құрылыс шешімдерімен ұштастырған біршама ғимарат бой көтерді.
Бұл нысандар жай ғана сәулет туындысы емес — олар қалалардың тарихи, мәдени және шаруашылық өсу жолының дәлелі іспетті. Мұндай ғимараттардың көбі Астанада шоғырланғанымен, Алматы, Түркістан, Шымкент пен Ақтауда да өзіндік бет-бейнесімен танылған нысандар жеткілікті. Құрылысшылар мерекесі қарсаңында еліміздегі ерекше 10 ғимаратты еске алайық.
1. Бәйтерек (Астана) Елорданың басты нышаны саналатын бұл монумент 2002 жылы ашылған. Биіктігі 105 метрге жетеді, ал бақылау алаңы 97 метрде орналасқан — бұл сан 1997 жылы астананың Алматыдан көшірілгенін еске салады. Ғимараттың бас идеясы Самұрық құсы туралы аңызбен байланысты: сол себепті монумент төбесінде диаметрі 22 метрлік алтын түсті шар тұр, ол күн сәулесіне қарай реңін өзгертеді. Ішінде көрме залдары, панорамалық алаң және Президенттің алақан бедері бар. Бүгінде бұл — елдің басты турорталықтарының бірі.
2. Хан Шатыр (Астана) Әлемдегі ең ірі шатыр тәрізді құрылыстардың біреуі, биіктігі шамамен 150 метр. Болат арқандармен керілген алып күмбез мөлдір полимермен қапталған — бұл күн жарығын өткізіп, ішкі ортаны тұрақты ұстайды. Кешенде сауда орталықтары, кинотеатрлар, балалар алаңдары және тіпті тропикалық жағажай бар: сыртта аяз болса да, ішінде +25–30 градус сақталады.
3. Бейбітшілік және келісім сарайы (Астана) Пирамида пішінді ғимарат — биіктігі мен табан ұзындығы бірдей, 62 метр. Мұнда әлемдік және дәстүрлі діндер басшыларының съезі өтеді. Ішінде опера театры, мұражайлар, конференция залдары мен қысқы бақ орналасқан, ал жоғарғы бөліктегі түрлі түсті шыныдар халықтар достығын бейнелейді.
4. «Нұр Әлем» сферасы (Астана) 2017 жылғы EXPO көрмесінің басты нысаны, диаметрі 80 метрге жуық шар тәрізді ғимарат. Сегіз қабатында жаңартылатын энергия көздеріне — күн, жел, су, ғарыш энергиясына — арналған интерактивті экспозициялар орналасқан. Қазір бұл болашақ энергиясы музейі ретінде жұмыс істейді.
5. Вознесенск соборы (Алматы) ХХ ғасыр басында салынған, әлемдегі ең биік ағаш шіркеулердің бірі (шамамен 56 метр). Құрылысында металл шеге дерлік қолданылмаған, тек ағаш қосылыстар арқылы бірнеше қатты жер сілкінісіне төтеп берген. Түрлі түсті күмбездері әлі күнге дейін көз тартады.
6. Республика сарайы (Алматы) Кеңестік модернизм стилінде салынса да, қазақ ұлттық өрнектері енгізілген мәдени нысан. Төбесі тіректерсіз жасалғандықтан, залдың кеңістігі кең әрі акустикасы жоғары. Мұнда халықаралық концерттер мен мемлекеттік іс-шаралар өтеді.
7. Қожа Ахмет Ясауи кесенесі (Түркістан) XIV ғасырда Әмір Темірдің бұйрығымен салынған, Орта Азиядағы ең үлкен кірпіш күмбезді ғимараттардың бірі. ЮНЕСКО-ның бүкіләлемдік мұра тізіміне енген, исламдық мәдениеттің маңызды ошағы.
8. Қарахан кесенесі (Тараз) XI ғасырдағы Қарахан әулеті дәуірінің сәулет үлгісі, толықтай күйдірілген кірпіштен тұрғызылған, геометриялық өрнектермен безендірілген.
9. Отпан тау кешені (Маңғыстау) Дәстүрлі қазақ сәулеті мен заманауи архитектураны ұштастырған тарихи-мәдени орталық, Адай руының бірлік белгісі саналған жер. Қазір ұлттық мерекелер мен мәдени шаралар өткізілетін орталыққа айналған.
10. «Отырар» кітапханасы (Түркістан) Шығыстық өрнектер мен заманауи геометриялық формаларды үйлестірген кітапхана кешені — тек кітап қоймасы емес, ғылыми кездесулер мен көрмелерге арналған қоғамдық кеңістік.
Бұл он нысан — Қазақстанның тарихи тереңдігі мен заманауи ізденісінің айнасы. Астанадағы Бәйтерек, Хан Шатыр және «Нұр Әлем» тәуелсіз елдің жаңа бейнесін көрсетсе, Алматыдағы Вознесенск соборы мен Республика сарайы мәдени өмірдің тірегі болып қала береді. Ал Түркістан, Тараз бен Маңғыстаудағы ескерткіштер — ғасырлар бойы қалыптасқан сәулет мұрасының баға жетпес үлгісі.
