قازاق اقىنى دۇكەن ءماسىمحانۇلى حالىقارالىق Poets Pen Club ۇيىمىنىڭ بەدەلدى “Golden Pen” سىيلىعىمەن ماراپاتتالدى. سالتاناتتى ماراپاتتاۋ ءراسىمى 2025 جىلدىڭ 7 جەلتوقسانىندا اۆسترالياداعى ايگىلى Sydney Opera House عيماراتىندا ءوتتى.
قابىلداۋ سوزىندە اقىن ۇيىمداستىرۋشىلار مەن قوناقتارعا العىسىن ءبىلدىرىپ، Kazakhstan ەلىنىڭ اتىنان ءسوز سويلەدى. ول قازاق حالقىنىڭ باي ادەبي مۇراسىن اتاپ ءوتىپ، پوەزيانىڭ ۇلتتىق مادەنيەتتەگى ەرەكشە ورنىن، ءسوز ونەرىنىڭ ەڭ جوعارى كوركەمدىك دەڭگەي رەتىندە باعالاناتىنىن ايتتى.
سونىمەن قاتار، اقىن قازىرگى ادەبيەت الدىندا تۇرعان سىن-قاتەرلەرگە توقتالدى. اتاپ ايتقاندا، تسيفرلىق تەحنولوگيالار مەن جاساندى ينتەللەكتىنىڭ دامۋى شىعارماشىلىق تۋىندىلاردىڭ شىنايىلىعىن اجىراتۋدى قيىنداتىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. دەگەنمەن، ول ادامزات بۇل ماسەلەنىڭ شەشىمىن تاباتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى.
پوەزيانىڭ ءمانى تۋرالى وي قوزعاعان دۇكەن ءماسىمحانۇلى اباي قۇنانبايۇلى مەن ءبىرجان سال قوجاعۇلۇلى سياقتى ۇلى تۇلعالاردى مىسالعا كەلتىردى. ول اقىندىقتىڭ ءارى سىي، ءارى جاۋاپكەرشىلىك ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق، نيكولاي نەكراسوۆ پىكىرىن قولداي وتىرىپ، اقىن بولۋ – تاڭداۋ، ال ازامات بولۋ – مىندەت ەكەنىن ايتتى.
اقىن پوەزيانىڭ قوعامداعى رولىنە دە توقتالىپ، اقىنداردى حالىقتىڭ ءۇنى، قوعامداعى كۇرەس پەن قۇندىلىقتاردى بەينەلەيتىن تۇلعالار رەتىندە سيپاتتادى. ول سونداي-اق ادەبيەت پەن مادەني الماسۋدىڭ حالىقتار اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىكتى نىعايتۋداعى ماڭىزىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى.
"ەڭ الدىمەن حالىقارالىق اقىندار پەن كلۋبىنىڭ باعالاۋشىلارىنا، جانە بۇگىنگى سالتاناتتى كەشكە قاتىسىپ وتىرعان بارلىق قوناقتارعا، قازاق ەلىنەن جالىندى سالەم!
مەن ورتا ازيادا ورنالاسقان قازاقستان رەسپۋبليكاسى دەيتىن ەلدىڭ ازاماتىمىن!
زالدا وتىرعان كوپشىلىك، بىرەۋىڭىز بىلەرسىز، بىرەۋىڭىز بىلمەسسىز... مەنىڭ تۋعان حالقىم قازاق ۇلتىنىڭ وزىنە عانا ءتان دارا، وتە باي ۇلتتىق مادەنيەتى بار. ءتىپتى قازاق حالقىنىڭ ونەر، مادەنيەت، ادەبيەت تۋرالى وي-پىكىرلەرى دە وزگەشە! ماسەلەن، «ونەر الدى قىزىل ءتىل» دەيدى قازاق ماقالى. ياعني قازاق حالقى ءسوز ونەرىن بارلىق ونەر-مادەنيەت سالالارىنان جوعارى قويادى. سول ءۇشىن دە تاريحتا قازاق قوعامىندا اقىن-جازۋشىنىڭ ورنى مەن ءرولى ايىرىقشا بولىپ كەلدى. سوعان بايلانىستى بولسا كەرەك، ەرتەرەكتە قازاق جاستارى اراسىندا اقىن-جازۋشى بولۋدى ارماندايتىندار وتە بولاتىن. الايدا اقىن-جازۋشى بولۋ - ارمانداعاننىڭ ءبارىنىڭ باسىنا قونا بەرەتىن باقىت قۇسى ەمەس ەدى. ويتكەنى قازاق حالقىنىڭ ۇعىمىندا ءسوز ونەرىنىڭ كيەسى دە، يەسى دە بار قۇبىلىس بولىپ ەسەپتەلەدى. دەمەك، قازاق حالقىنىڭ قالامگەرى بولۋعا «ەڭبەك» پەن «تالانتتىڭ» ۇلەس سالماعى 50/50 بولۋعا ءتيىس. اتاپ ايتقاندا، ءبىزدىڭ حالىقتا باسىن تاۋعا دا، تاسقا دا ۇرىپ، ولەرمەندىكپەن «اقىن-جازۋشى» بولعىسى كەلەتىن «تالاپكەرگە» جول جوق. الايدا سوڭعى شيرەك عاسىردا ينتەرنەتتىڭ ادامزات ومىرىنە دەندەپ كىرۋى، ودان قالا بەردى جي-ءدىڭ ءوز كۇشىنە ەنۋى - تازا ادامي پاراساتپەن جاسالاتىن شىعارماشىلىققا بەلگىلى دەڭگەيدە نۇقسان كەلتىرىپ وتىرعانى جاسىرىن ەمەس. سونىڭ كەسىرىنەن اققۋ مەن اق قازدى، مىس پەن التىندى ايىرۋ قيىنعا ءتۇسىپ بارادى. دەگەنمەن مەن، ادامزات بۇل ماسەلەنى شەشۋدىڭ دە ءبىر جولىن تابادى دەپ سەنەمىن!
قازىر دە، ءتىپتى بۇرىن دا قاسيەتتى «پوەزيا اتىزىن» ارامشوپتەر باسىپ كەتكەنىنە قاراماستان، تالانتتى اقىندار ەش قاشان سول قاسيەتتى «پوەزيا اتىزىنان» باز كەشىپ كەتكەن ەمەس. ءتىپتى تازا تالانتتار ءوزىنىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى تىم مۇشكىل حالدە بولسا دا، نەمەسە بايلىق پەن مانساپقا مەلدەكتەپ وتىرسا دا، قالامىن ءبىر ءسات تە قولىنان تاستاعان ەمەس! بۇنىڭ سىرى نەدە؟!
بۇل سۇراققا قازاقتىڭ ۇلى اقىنى اباي قۇنانبايۇلى: ء«سوز ونەرى دەرتپەن تەڭ» دەگەن انىقتاما بەرگەن بولسا، قازاقتىڭ تاعى ءبىر تالانتتى اقىن-كومپوزيتورى ءبىرجان قوجاعۇلۇلى: «ونەردى بويعا بىتكەن ىركىپ بولماس» دەپ جاۋاپ بەرگەن بولاتىن. دەمەك، ءسوز ونەرى شىعارماشىل تۇلعاعا اتانىڭ قانىمەن، انانىڭ اق سۇتىمەن كەلەتىن، قازىرگى تىلمەن ايتقاندا گەن ارقىلى بەرىلەتىن ۇلى قاسيەت!
ال گەن ارقىلى ءسوز ونەرى دارىعان شىعارماشىل تۇلعا عانا قالامدى قولعا الادى دەلىك... ەندەشە ول ولەڭدى (نەمەسە پروزا) زادى نەگە، نە ءۇشىن جازادى؟! بۇل دا الەمدىك ادەبيەتشى عالىمدار مەن شىعارماشىلىق پسيحولوگياسىن زەرتتەيتىن عالىمدار اراسىندا ءالى كۇنگە دەيىن نۇكتەسى قويىلماي كەلە جاتقان ماسەلە!
بۇل ماسەلەدە مەن ورىستىڭ ايگىلى اقىنى ن.نەكراسوۆتىڭ «اقىن بولۋ-بولماۋ – ءوز ەركىڭ، ازامات بولۋ – بورىشىڭ» دەگەن ۇستانىمىن تولىقتاي قۇپتايمىن! ويتكەنى اقىن وسىنى تۇسىنگەندە عانا ءوزىنىڭ ادام رەتىندەگى، ازامات رەتىندەگى مىندەتىن تولىق سەزىنىپ، ادامدىق ار-وجدانىن اسقاق ۇستاپ، اقىن دەگەن اتقا لايىق بولۋعا ۇمتىلادى. دەمەك اقىن بولۋ - ويىنشىق ەمەس! ول تۋرالى قازاق حالقىنىڭ اسا تالانتتى تاعى ءبىر ۇلى اقىنى تولەگەن ايبەرگەنوۆ اقىن بولۋدىڭ قيىندىعىن:
اقىن بوپ ءومىر كەشۋ وڭاي دەيسىڭ بە، قاراعىم،
اۋزىندا بولۋ، بۇل ءوزى سىزداعان بارلىق جارانىڭ، - دەپ سيپاتتاعان بولاتىن.
بۇل رەتتە، اقىنعا جەكە باسىن عانا كۇيتتەۋدى بىلاي قويىپ، ءوز ۇلتىن عانا ءسۇيۋ، تۋعان حالقىنىڭ عانا مۇڭىن مۇڭداپ، جوعىن جوقتاۋدىڭ ءوزى - از!
ويتكەنى جەر شارى – ادامزاتتىڭ ورتاق ءۇيى! تاعدىر ءارتۇرلى ناسىلدەردى، ەتنوستاردى جانە تىلدەردى جاراتقانىمەن، ادام بالاسى كوپتەگەن ورتاق قۇندىلىقتارعا جانە ورتاق تىلگە يە. مىسالى، بارلىق ادامدار قۋانعاندا كۇلەدى، قايعىرعاندا جىلايدى، اشۋلانعاندا قاباعىن تۇيەدى... جانە بارلىعى جاس ۇرپاقتى ايالايدى جانە اتا-انالارىن قۇرمەتتەيدى. بارلىق ادام بەيبىت ءومىردى جانە ءوز وتانىن جاقسى كورەدى. قولىنا قالام ۇستاپ جۇرگەن ءار قالامگەر، ءوزىن سانالى ازاماتپىن دەپ ەسەپتەيتىن ءار ءبىر تۇلعا بۇل قاعيدانى ءبىلۋى كەرەك، جانە جەر بەتىندەگى ءار ءبىر ادام، ءار ءبىر ۇلت ءبىر-ءبىرىن ءتۇسىنۋى كەرەك دەسەك، بۇل تۇرعىسىنان كەلگەندە، مادەني الماسۋ مەن ادەبي شىعارماشىلىقتىڭ ءرولى مەن قوزعاۋشى كۇشى وتە ماڭىزدى.
سەبەبى ادەبيەت – اقىننىڭ ىشكى سەزىمى عانا ەمەس، ۇلتتىڭ ءۇنى! ادامنىڭ جانداۋىسى. وسى سەبەپتى ءتۇرلى ەلدەردە ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ادامدار كوبىندە ءبىر-ءبىرىن ادەبيەت ارقىلى تۇسىنەدى. ادەبيەتتىڭ ءوز ىشىندە وتكىر جانە كەمەل ستيلىمەن جازىلاتىن پوەزيا ادەبيەتتە ەرەكشە ءرول اتقارادى. سوندىقتان قازاقتىڭ ۇلى اقىنى اباي ايتقانداي، قاي ەلدىڭ اقىنى بولماسىن، ول تالانتتى عانا ەمەس، سونىمەن قاتار ادام بالاسىنىڭ ءبارىن ء«وز باۋىرىم» دەپ سۇيە ءبىلۋى كەرەك!
ەندەشە ءبىز بۇعان قالاي قول جەتكىزە الامىز؟!
بۇل ماسەلەدە دە پوەزيا بىزگە كومەكتەسە الادى، ويتكەنى پوەزيانىڭ شىنايى ءمانى - قاراپايىمدىلىق پەن تالعامپازدىق. پوەزيا – جاۋىنگەر جانر عانا ەمەس، يدەيالار مەن ەموتسيالاردى ءبىلدىرۋدىڭ ءتيىمدى ءتاسىلى.
سوندىقتان الەمنىڭ اقىندارى، ءبىزدىڭ ءبارىمىزدى ولەڭ بايلانىستىرا الادى. اسىرەسە، بۇگىنگى ادامزات بۇرىن-سوڭدى بولماعان كۇردەلى جاعدايدا ءومىر كەشىپ وتىر. ءبىز ورتاق ءۇيىمىز — جەر شارىنا قاۋىپ ءتوندىرىپ وتىرعان كيكىلجىڭدەرگە، ەكولوگيالىق اپاتتارعا، مازاسىز جانە دۇربەلەڭ داۋىرگە قالاي ىقپال ەتەمىز؟ قازاق اقىنى ءھام سىزدەردىڭ دوستارىڭىز رەتىندە ايتارىم، ءبىزدىڭ ميسسيامىز – ءوزىمىزدىڭ پوەزيالىق شىعارمالارىمىز ارقىلى بۇكىل الەمگە، كۇللى ادامزاتقا ءوزىنىڭ الاڭسىز ءومىرىن، ءبىر-بىنە دەگەن ىزگىلىگى مەن ماحابباتىن قايتارۋ!
مەن ءوز پوەزيامنىڭ بۇعان دەيىن دە وسى باعىتقا كوبىرەك ارنالعانىنا قاراماستان، الداعى كۇندەردە وسى باعىتقا ارناپ، تۇتاس ءبىر جىر كىتابىن جازۋ جوسپارىم بار. ونى دا ەرتە مە، كەش پە، كۇللى ادام بالاسىنىڭ نازارىنا ۇسىنعىم كەلەدى.
قورىتىندىلاي كەلە، قازاق اقىنىنا الەمدەگى ەڭ بەدەلدى پوەزيا سىيلىعى – «التىن قالام» سىيلىعىن بەرگەن حالىقارالىق اقىندار پەن كلۋبىنا، ونىڭ باسشىلىعىنا جانە كلۋبتىڭ سىيلىق تاعايىنداۋ جونىندەگى كوميتەتىنە شىن جۇرەكتەن العىسىمدى بىلدىرەمىن!!!
زالداعى بارشاڭىزعا زور دەنساۋلىق، شىعارماشىلىق تابىس تىلەيمىن!!!" - دەدى ول ءوز سوزىندە.
ءسوز سوڭىندا دۇكەن ءماسىمحانۇلى بولاشاقتا بەيبىتشىلىك، بىرلىك جانە ادامگەرشىلىك تاقىرىپتارىنا ارنالعان كىتاپ جازۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن جەتكىزدى. ول پوەزيانىڭ ادامداردى بىرىكتىرەتىن جانە الەمدە ۇيلەسىمدىلىكتى قالپىنا كەلتىرەتىن قۋاتتى كۇش ەكەنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
“Golden Pen” سىيلىعى حالىقارالىق ادەبي قاۋىمداستىقتاعى ەڭ جوعارى ماراپاتتاردىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى جانە پوەزيا مەن مادەني ديالوگقا قوسقان ەلەۋلى ۇلەس ءۇشىن بەرىلەدى
