Qazaq aqyny Düken Mäsımhanūly Halyqaralyq Poets Pen Club ūiymynyŋ bedeldı “Golden Pen” syilyǧymen marapattaldy. Saltanatty marapattau räsımı 2025 jyldyŋ 7 jeltoqsanynda Avstraliiadaǧy äigılı Sydney Opera House ǧimaratynda öttı.
Qabyldau sözınde aqyn ūiymdastyruşylar men qonaqtarǧa alǧysyn bıldırıp, Kazakhstan elınıŋ atynan söz söiledı. Ol qazaq halqynyŋ bai ädebi mūrasyn atap ötıp, poeziianyŋ ūlttyq mädeniettegı erekşe ornyn, söz önerınıŋ eŋ joǧary körkemdık deŋgei retınde baǧalanatynyn aitty.
Sonymen qatar, aqyn qazırgı ädebiet aldynda tūrǧan syn-qaterlerge toqtaldy. Atap aitqanda, sifrlyq tehnologiialar men jasandy intellektınıŋ damuy şyǧarmaşylyq tuyndylardyŋ şynaiylyǧyn ajyratudy qiyndatyp otyrǧanyn jetkızdı. Degenmen, ol adamzat būl mäselenıŋ şeşımın tabatynyna senım bıldırdı.
Poeziianyŋ mänı turaly oi qozǧaǧan Düken Mäsımhanūly Abai Qūnanbaiūly men Bırjan sal Qojaǧūlūly siiaqty ūly tūlǧalardy mysalǧa keltırdı. Ol aqyndyqtyŋ ärı syi, ärı jauapkerşılık ekenın atap öttı. Sondai-aq, Nikolai Nekrasov pıkırın qoldai otyryp, aqyn bolu – taŋdau, al azamat bolu – mındet ekenın aitty.
Aqyn poeziianyŋ qoǧamdaǧy rölıne de toqtalyp, aqyndardy halyqtyŋ ünı, qoǧamdaǧy küres pen qūndylyqtardy beineleitın tūlǧalar retınde sipattady. Ol sondai-aq ädebiet pen mädeni almasudyŋ halyqtar arasyndaǧy özara tüsınıstıktı nyǧaitudaǧy maŋyzyn erekşe atap öttı.
"Eŋ aldymen Halyqaralyq aqyndar Pen klubynyŋ baǧalauşylaryna, jäne bügıngı saltanatty keşke qatysyp otyrǧan barlyq qonaqtarǧa, Qazaq elınen jalyndy sälem!
Men Orta Aziiada ornalasqan Qazaqstan Respublikasy deitın eldıŋ azamatymyn!
Zalda otyrǧan köpşılık, bıreuıŋız bılersız, bıreuıŋız bılmessız... Menıŋ tuǧan halqym Qazaq ūltynyŋ özıne ǧana tän dara, öte bai ūlttyq mädenietı bar. Tıptı qazaq halqynyŋ Öner, Mädeniet, Ädebiet turaly oi-pıkırlerı de özgeşe! Mäselen, «Öner aldy qyzyl tıl» deidı qazaq maqaly. Iаǧni qazaq halqy söz önerın barlyq öner-mädeniet salalarynan joǧary qoiady. Sol üşın de tarihta qazaq qoǧamynda aqyn-jazuşynyŋ orny men rölı aiyryqşa bolyp keldı. Soǧan bailanysty bolsa kerek, erterekte qazaq jastary arasynda aqyn-jazuşy boludy armandaityndar öte bolatyn. Alaida aqyn-jazuşy bolu - armandaǧannyŋ bärınıŋ basyna qona beretın baqyt qūsy emes edı. Öitkenı qazaq halqynyŋ ūǧymynda söz önerınıŋ kiesı de, iesı de bar qūbylys bolyp esepteledı. Demek, qazaq halqynyŋ qalamgerı boluǧa «eŋbek» pen «talanttyŋ» üles salmaǧy 50/50 boluǧa tiıs. Atap aitqanda, bızdıŋ halyqta basyn tauǧa da, tasqa da ūryp, ölermendıkpen «aqyn-jazuşy» bolǧysy keletın «talapkerge» jol joq. Alaida soŋǧy şirek ǧasyrda internettıŋ adamzat ömırıne dendep kıruı, odan qala berdı Jİ-dıŋ öz küşıne enuı - taza adami parasatpen jasalatyn şyǧarmaşylyqqa belgılı deŋgeide nūqsan keltırıp otyrǧany jasyryn emes. Sonyŋ kesırınen aqqu men aq qazdy, mys pen altyndy aiyru qiynǧa tüsıp barady. Degenmen Men, adamzat būl mäselenı şeşudıŋ de bır jolyn tabady dep senemın!
Qazır de, tıptı būryn da qasiettı «poeziia atyzyn» aramşöpter basyp ketkenıne qaramastan, talantty aqyndar eş qaşan sol qasiettı «poeziia atyzynan» baz keşıp ketken emes. Tıptı taza talanttar özınıŋ äleumettık jaǧdaiy tym müşkıl halde bolsa da, nemese bailyq pen mansapqa meldektep otyrsa da, qalamyn bır sät te qolynan tastaǧan emes! Būnyŋ syry nede?!
Būl sūraqqa qazaqtyŋ ūly aqyny Abai Qūnanbaiūly: «Söz önerı dertpen teŋ» degen anyqtama bergen bolsa, qazaqtyŋ taǧy bır talantty aqyn-kompozitory Bırjan Qojaǧūlūly: «önerdı boiǧa bıtken ırkıp bolmas» dep jauap bergen bolatyn. Demek, söz önerı şyǧarmaşyl tūlǧaǧa atanyŋ qanymen, ananyŋ aq sütımen keletın, qazırgı tılmen aitqanda gen arqyly berıletın ūly qasiet!
Al gen arqyly söz önerı daryǧan şyǧarmaşyl tūlǧa ǧana qalamdy qolǧa alady delık... Endeşe ol öleŋdı (nemese proza) zady nege, ne üşın jazady?! Būl da älemdık ädebietşı ǧalymdar men şyǧarmaşylyq psihologiiasyn zertteitın ǧalymdar arasynda älı künge deiın nüktesı qoiylmai kele jatqan mäsele!
Būl mäselede Men orystyŋ äigılı aqyny N.Nekrasovtyŋ «Aqyn bolu-bolmau – öz erkıŋ, azamat bolu – boryşyŋ» degen ūstanymyn tolyqtai qūptaimyn! Öitkenı aqyn osyny tüsıngende ǧana özınıŋ ADAM retındegı, AZAMAT retındegı mındetın tolyq sezınıp, adamdyq ar-ojdanyn asqaq ūstap, AQYN degen atqa laiyq boluǧa ūmtylady. Demek AQYN bolu - oiynşyq emes! Ol turaly Qazaq halqynyŋ asa talantty taǧy bır ūly aqyny Tölegen Aibergenov aqyn boludyŋ qiyndyǧyn:
Aqyn bop ömır keşu oŋai deisıŋ be, qaraǧym,
Auzynda bolu, būl özı syzdaǧan barlyq jaranyŋ, - dep sipattaǧan bolatyn.
Būl rette, aqynǧa jeke basyn ǧana küitteudı bylai qoiyp, öz ūltyn ǧana süiu, tuǧan halqynyŋ ǧana mūŋyn mūŋdap, joǧyn joqtaudyŋ özı - az!
Öitkenı Jer şary – adamzattyŋ ortaq üiı! Taǧdyr ärtürlı näsılderdı, etnostardy jäne tılderdı jaratqanymen, adam balasy köptegen ortaq qūndylyqtarǧa jäne ortaq tılge ie. Mysaly, barlyq adamdar quanǧanda küledı, qaiǧyrǧanda jylaidy, aşulanǧanda qabaǧyn tüiedı... jäne barlyǧy jas ūrpaqty aialaidy jäne ata-analaryn qūrmetteidı. Barlyq adam beibıt ömırdı jäne öz Otanyn jaqsy köredı. Qolyna qalam ūstap jürgen är qalamger, özın sanaly azamatpyn dep esepteitın är bır tūlǧa būl qaǧidany bıluı kerek, jäne jer betındegı är bır adam, är bır ūlt bır-bırın tüsınuı kerek desek, būl tūrǧysynan kelgende, mädeni almasu men ädebi şyǧarmaşylyqtyŋ rölı men qozǧauşy küşı öte maŋyzdy.
Sebebı ädebiet – aqynnyŋ ışkı sezımı ǧana emes, ūlttyŋ ünı! Adamnyŋ jandauysy. Osy sebeptı türlı elderde ömır sürıp jatqan adamdar köbınde bır-bırın ädebiet arqyly tüsınedı. Ädebiettıŋ öz ışınde ötkır jäne kemel stilımen jazylatyn poeziia ädebiette erekşe röl atqarady. Sondyqtan qazaqtyŋ ūly aqyny Abai aitqandai, qai eldıŋ aqyny bolmasyn, ol talantty ǧana emes, sonymen qatar adam balasynyŋ bärın «öz bauyrym» dep süie bıluı kerek!
Endeşe Bız būǧan qalai qol jetkıze alamyz?!
Būl mäselede de Poeziia bızge kömektese alady, öitkenı poeziianyŋ şynaiy mänı - qarapaiymdylyq pen talǧampazdyq. Poeziia – jauynger janr ǧana emes, ideialar men emosiialardy bıldırudıŋ tiımdı täsılı.
Sondyqtan älemnıŋ aqyndary, bızdıŋ bärımızdı ÖLEŊ bailanystyra alady. Äsırese, bügıngı adamzat būryn-soŋdy bolmaǧan kürdelı jaǧdaida ömır keşıp otyr. Bız ortaq üiımız — Jer şaryna qauıp töndırıp otyrǧan kikıljıŋderge, ekologiialyq apattarǧa, mazasyz jäne dürbeleŋ däuırge qalai yqpal etemız? Qazaq aqyny häm sızderdıŋ dostaryŋyz retınde aitarym, bızdıŋ missiiamyz – Özımızdıŋ poeziialyq şyǧarmalarymyz arqyly bükıl älemge, küllı adamzatqa özınıŋ alaŋsyz ömırın, bır-bıne degen ızgılıgı men mahabbatyn qaitaru!
Men öz poeziiamnyŋ būǧan deiın de osy baǧytqa köbırek arnalǧanyna qaramastan, aldaǧy künderde osy baǧytqa arnap, tūtas bır jyr kıtabyn jazu josparym bar. Ony da erte me, keş pe, küllı adam balasynyŋ nazaryna ūsynǧym keledı.
Qorytyndylai kele, Qazaq aqynyna älemdegı eŋ bedeldı poeziia syilyǧy – «Altyn qalam» syilyǧyn bergen Halyqaralyq aqyndar Pen klubyna, onyŋ basşylyǧyna jäne klubtyŋ syilyq taǧaiyndau jönındegı komitetıne şyn jürekten alǧysymdy bıldıremın!!!
Zaldaǧy barşaŋyzǧa zor densaulyq, şyǧarmaşylyq tabys tıleimın!!!" - dedı ol öz sözınde.
Söz soŋynda Düken Mäsımhanūly bolaşaqta beibıtşılık, bırlık jäne adamgerşılık taqyryptaryna arnalǧan kıtap jazudy josparlap otyrǧanyn jetkızdı. Ol poeziianyŋ adamdardy bırıktıretın jäne älemde üilesımdılıktı qalpyna keltıretın quatty küş ekenıne senım bıldırdı.
“Golden Pen” syilyǧy halyqaralyq ädebi qauymdastyqtaǧy eŋ joǧary marapattardyŋ bırı bolyp sanalady jäne poeziia men mädeni dialogqa qosqan eleulı üles üşın berıledı
