سۇلتانعازى سانجار كاكىمۇلى. جاس اقىن، قازاقستان جازۋشىلار وداعى «جازۋشىلاردىڭ ادەبي شەبەرلىك مەكتەبىنىڭ» تۇلەگى. جەتىسۋ وبلىستىق «Jetisý» گازەتى ۆەب-سايتىنىڭ ءتىلشىسى. «اپا، سەن بولماساڭ...» اتتى جىر جيناعىنىڭ اۆتورى.
اقەركەم
ۋاقىتىم دا وزىڭمەن
جايقالادى، اقەركەم،
باقىتىم دا كوزىڭنەن –
بايقالادى، اقەركەم.
كوڭىلىم دە سەنىمەن –
بوسايدى ەكەن، اقەركەم.
ءومىرىم دە سەنىمەن –
جاسايدى ەكەن، اقەركەم.
ىرىسىم دا سەنىمەن،
قوسىلادى، اقەركەم،
تىنىسىم دا سەنىمەن،
اشىلادى، اقەركەم.
قۋانىشىم كوزىڭ مەن،
ەزۋىڭدە، اقەركەم،
جۇبانىشىم وزىڭمەن،
كەزىگۋدە، اقەركەم.
تىلەگىمە شەشىمىڭ،
جات بولعانى-اي، اقەركەم.
جۇرەگىمە ەسىمىڭ،
جاتتالعانى-اي، اقەركەم.
II
سەنى ويلاماي كۇنا ويانۋ تاڭەرتەڭ،
سەنسىز جەردە تىرشىلىك جوق قايناعان.
بۇل ماحاببات ءجىپسىز عانا، اقەركەم.
سەنى ماعان، مەنى ساعان بايلاعان.
سەندەي سۇلۋ جوق، تاپپادىم جۇرەگى اق،
ايتپەگەندە تالاي-تالاي قىز كوردىم.
ەكەۋمىزدىڭ باقىتىمىز بىرەۋ-اق
جانە جالقى ارمانىمىز بىزدەردىڭ.
قايعى جاندى قيناپ ابدەن قارىپ تۇر،
شۋاعىڭا بولەپ جىلىت، شىرايلىم.
ءومىرىمدى ءوزىڭ سىندى جارىق قىل،
ساعان تۇسكەن ساۋلەسىمەن قۇدايدىڭ.
ەكەۋمىزدە سەزىم دە بار جاسىرىن،
ءبارى دە ونى ءبىلىپ جۇرگەن بىراق تا.
مەنى ۇناتىپ جول تاپتىڭ با، عاشىعىم،
ال مەن كىردىم سەنى ءسۇيىپ جۇماققا.
III
جۇماق سەنىڭ جانارىڭدا، كيەلىم،
جەر بەتىندە سەن سياقتى جوق ارۋ.
شاشتارىڭنىڭ ءار تالىن دا سۇيەمىن،
قانداي عاجاپ جۇرەگىڭە قامالۋ.
سەنى كورسەم جوعالادى ۋايىم، مۇڭ،
سەنى كورسەم كوتەرەمىن ەڭسەمدى.
كوزدەرىڭە كومىلۋگە دايىنمىن،
قاستارىڭدا قازا بولىپ مەن سورلى.
سەنسىز كۇن دە ماعان ساۋلە شاشپايدى،
سەنسىز ايدىڭ جارىعى دا مۇڭ بولىپ.
ءومىرىمنىڭ باقىتىنا باستايدى،
سەنىڭ باسقان ءار قادامىڭ نۇرلانىپ.
كوڭىلىمنىڭ ءوزىڭ ەكەن تىنشۋى،
راس، ءوزىڭسىڭ ماعان اۋا جەتپەيدى.
سەنىڭ سوققان جۇرەگىڭنىڭ ءدۇرسىلى
ءالى كۇنگە قۇلاعىمنان كەتپەيدى.
اپا، سەن بولماساڭ...
اپا، سەن بولماساڭ:
بار ۋايىمدى باسقا سالار ەدىم عوي،
ماڭدايىمدى تاسقا سوعار ەدىم عوي.
اجارىم دا سارتاپ بولار ەدى عوي،
بازارىم دا تارقاپ قالار ەدى عوي،
جولدارىم دا بىرگە بولماس ەدى عوي،
قورعانىم دا مۇلدە قالماس ەدى عوي.
سۇلۋلىقتى كورمەي كەتەر ەدىم عوي،
جىلۋلىقتى بەرمەي كەتەر ەدىڭ عوي.
ايبىنىم دا شوگىپ قۇلار ەدى عوي،
قايعى-مۇڭ دا ءتونىپ تۇرار ەدى عوي.
كۇلەمىن بە؟ كۇلۋ بولماس ەدى عوي!
جۇرەگىمدە جىلۋ قالماس ەدى عوي.
بولاشاعىم بولەكتەيتىن ەدى عوي.
بالا-شاعىم ول وتپەيتىن ەدى عوي...
جەتىمدەردىڭ كۇيىن كەشەر ەدىم عوي،
جەتىمدەردىڭ ۇيىندە وسەر ەدىم عوي...
اعاتاي، اۋىل جاقتا نە جاڭالىق؟
– اعاتاي، اۋىل جاقتا نە جاڭالىق؟
– ءبارى توزعان، ءالى دە توزارى انىق.
ءالى اۋىلدى كورەسىڭ، كوركەيتەدى
دەگەن مەندىك كوڭىلدە بوز الا ءۇمىت.
اۋىلدا قالعان قايدا،
جەڭگەم دە ءوزى قالانى ارماندايدى، ءا؟
اجەممەن شايدەسپەگەن اجەلەر مەن،
اتاممەن دامدەس بولعان شالدار قايدا؟
قالا مۇنارالى،
كوگىندەگى كوك تۋى – تۇمان ءانى.
كوك تۇتىننەن قاشقاندا، قوڭىر جولدان،
كوك كۇشىگىم قارسى الىپ شىعا ما ءالى؟
ۇنايتىن اۋىلىمنىڭ كەشى ماعان;
ەركەلەتكەن جالعىزىن ەسىل انام.
ەگىن سالىپ ەنتىككەن ەڭكىش شال مەن
ەمىرەنگەن كەمپىردى ەسىمە الام.
جەل سىبىزعى ويناعان قالقادان كەپ
سارعايتىپ، كۇنى دە وتكەن ارقادان كوپ.
ساعات ساناپ، سان قويدى ساناپ ءجۇر مە،
ساپتامامەن سارى ۇلدار سار تابان بوپ.
– اعاتاي، اۋىل جاقتا نە جاڭالىق؟
– ءبارى توزعان، ءالى دە توزارى انىق.
...سۇيكىمسىز سۇلتان قاپتاپ سان اۋىلعا،
وينامايدى توسىندە قوجا ناعىپ...
* * *
ەندى قايتىپ كەلمەيمىن،
سەن بەتاشار ماحابباتىم بولساڭ دا،
بۇل جالعاندا ەشكىم تاتپاس مەندەي مۇڭ
جانە ءتۇسىپ سارساڭعا.
قالعانى ەندى قۇر سۇلدەر،
تەك ءتىرىمىن، وياۋمىن.
باقىتسىزدىعىمدى ءبىلسىن دە ەل،
اياماسىن، سەن دە اياما، اياۋلىم...
قۇبىلامىن ءبىر اپتادا جەتى كۇن،
ءوزىمدى ايتەۋ ۇقپادىم.
تەرىس كيدىم تاعدىرىمنىڭ ەتىگىن،
سەن دە وڭىمنان شىقپادىڭ.
ساعان قونسىن بار باقىت،
قىز مۇڭايسا، سورلاپ قالدى دەمەي مە ەل؟
ال سەن ماعان ومىرىمدەي ءار ۋاقىت،
وگەي بول.
سەن وڭاشا جالعىزسىراپ قالعاندا،
ول قايعى بوپ جۇرەگىمدى قوزعاسىن،
تەك ءوزىڭنىڭ تامباسىنشى جالعاندا،
كوز جاسىڭ...
***
كوكە، اۋىلعا قايتايىق بيىل ەندى،
بيىل اۋىل قارتتارىن ءجيى كومدى.
سيىر ءولدى، قارا اتىڭ قالىپ قىردا،
ەسكى قوسىڭ وزگەنىڭ ءۇيى بولدى.
ول دا كەتىپ، تاعى دا الماسادى ەل،
تىرشىلىك قوي، قايتەدى، جالعاسادى ول.
سارى ۋايىمعا سالىنباس ەدىم عوي مەن،
ساعىنىشتان وزگەسى قالماسا ەگەر.
ساعىنىشتان وزگەسى بوس وي دەمەك.
بالا شاق تا ايتپادى ەسەيمە دەپ.
قارعىس سىندى قالادان قاجىعاندا،
قارعام-اۋ دەپ قوياتىن شەشەي دە جوق.
قايماق قانداي ءتاتتى ەدى، قاسپاق نەتكەن.
قۇربى ۇيالىپ سۇيدىرمەي قاشپاق بەتتەن.
ويدىم جولعا ءتۇسىپ اپ وراعىتقان،
و، نەعىلعان جۇرەك بۇل تاس بوپ كەتكەن؟
تاس بوپ كەتكەن جۇرەكتى ايا، قۇداي،
قايدا بارسام جانعا مۇڭ تايادى ۇداي.
ءيتسىڭ دەسەم وكپەلەپ قالاسىڭ، راس،
مەن وكپەلەپ كورمەپ مە ەم، ءاي، ءومىر-اي.
* * *
ورالماعان اۋىل مەن دوسىنا ءبىر،
ايتشى، قالقام، ەندى ونىڭ نەسى باۋىر؟
مەن دە سۋىپ بارىنەن ەندىگى كۇن،
تاسباۋىر بوپ بارامىن...
كەشىر، اۋىل...
كۇندەرىمدى ساعىندىم كۇرەڭ تابان،
اق ساۋساق بوپ ونسىز دا كۇنەلتە الام.
بەس ءجۇز بالا كىرەتىن – ءبىر مەكتەبىم،
مىڭ جۇرەككە جۇرەتىن – ءبىر ەمحانام.
كوڭىل دەيتىن كىشكەنتاي بولا وسىعان،
جۇرت ەدى عوي بارىنە جانى اشىعان.
ءبىر اۋىلعا جۇرەتىن ءبىر مەكەنجاي،
ءبىر ءنان توبەت ۇرەتىن قوراسىنان.
اجەلەرىم جينالسا ءان قىزاتىن،
كەشكە قالسا
ال شىرقىن مال بۇزاتىن.
ون ءۇي بولىپ كورشىنىڭ سۇراپ العان،
قوي كەزەككە مىنەتىن جالعىز اتىن.
ءبىر اۋىلداس كەلەتىن ەگىن سالىپ،
ءبىر بيەنى بەرەتىن كەلىن ساۋىپ.
ءبىر اۋىلداس تراكتور ىزدەگەندە،
ءبىر اۋىلداس جۇگىرگەن ءشوبىن شاۋىپ!
نان
شارباعىنا كورشىنىڭ ارتىلام كەپ،
ال جەڭگەي نان بەرە مە؟
ول كۇمان بوپ.
...ءبۇتىن نانعا جارىماي قويدىق پا، انا،
كەشكە دەيىن قارىزعا جارتى نان جەپ.
ايتامىن كۇز دەپ سونى،
سول كۇزدىڭ جىبىمەيتىن مۇز بوپ شەرى
«جارتى ناندى قايتار» دەپ جەڭگەي سوسىن،
كەش كىرمەستەن كەلەتىن ىزدەپ سەنى.
قايعىرساڭ جوقتى قايعىر،
توڭازىماي تاڭدار دا اتتى قايبىر.
ورنىنا ەندى ويسىراپ ولقى تۇسكەن،
وسىندايدا كوكەمنىڭ جوقتىعى-اي ءبىر.
...قۋانعاننان ايتىلسىن كۇندە «الاقاي»
قۋانعاننان ايتىلسىن كۇندە «الاقاي»
ءبىر نان ارتىق الامىن بۇگىندەر مەن،
سۇراپ قالسا بەرەم دەپ ءبىر بالاقاي.
شەشەم سولاي ومىرگە وكپەلەدى...
جاعدايىن بار دەمەدى ول، جوق دەمەدى.
نان ىزدەتپەي اناڭا، مەنەن سۇرا،
...مەنىڭ انام نان ىزدەپ كەتكەن ەدى،
سودان سوڭ ورالعان جوق.
اپا
قارتايماۋىڭ كەرەك، اپا،
سەن ءۇشىن –
قۇدايمەنەن جاساپ كەلەم كەلىسىم…
سەن و باستا قايسار، قاتال، وتكىر ەڭ،
ومىرگە وتكەن وكپەڭ مەنەن وكىنىشىڭ كوپ بىلەم.
ودان قالدى ساعىنىشىڭ سارىسۋداي تۇر ءانى،
ال جۇرەگىڭ قانشاما رەت قايعى جۇتىپ، جىلادى.
تىرشىلىكتە ءتىرى كۇنىڭ – تاۋىپ جۇرگەن تابىسىم…
قارسى الادى قاي كەزدە دە باۋىرساعىڭ، ءبالىشىڭ.
ودان قالدى جان-جاعىڭا كوزىڭدى ىلعي الارتىپ،
وتىراسىڭ ۇنەمى سەن ويماعىڭدى جوعالتىپ.
سيىر ساۋىپ، ءسۇت ءپىسىرىپ، قۇرت تا جايىپ وڭاشا.
كوز جاسىڭدى كورسەتپەيسىڭ بىرەۋ ساعان قاراسا.
اق جۇرەكسىڭ، اقكوڭىلسىڭ، اقپەيىلسىڭ سونشاما،
كورشى كەمپىر كويلەگىڭدى كيىپ تويعا بارسا دا…
قۇيعان، اپا، ءشايىڭ نەگە سونداي ءتاتتى دەسەم مەن،
ۇسىنادى ەكەنسىڭ عوي بار مەيىرىم-كەسەڭمەن…
