Memleket basşysy Qauıpsızdık Keŋesınıŋ otyrysynda «Samūryq-Qazyna» ūlttyq äl-auqat qory men «Qazaqstan temır joly» ŪK» AQ basşylarynyŋ ūstaluyna bailanysty mälımdeme jasady. Prezident öz sözınde memlekettık kompaniialardaǧy sybailas jemqorlyq mäselesıne, Konstitusiia talaptaryn saqtau men zaŋ aldyndaǧy jauapkerşılıkke erekşe toqtaldy. Sondai-aq «Zaŋ men Tärtıp» qaǧidatynyŋ memlekettık basqaru men qoǧam ömırındegı maŋyzyn atap öttı.
Osy oraida saiasattanuşy Tair Nigmanov Prezident mälımdemesınıŋ saiasi jäne qoǧamdyq maŋyzyna toqtalyp, «Ädılettı Qazaqstan» men «Zaŋ men Tärtıp» qaǧidattarynyŋ özara sabaqtastyǧy, jaŋa Konstitusiianyŋ legitimdılıgı jäne zaŋ aldynda barlyǧynyŋ teŋ boluy mäselelerı jönınde pıkır bıldırdı.
Sarapşynyŋ pıkırınşe, joǧary lauazymdy tūlǧalardyŋ da zaŋ aldynda jauap beruı memlekettık basqarudaǧy jeke jauapkerşılıktı arttyruǧa jäne qoǧamda sybailas jemqorlyqqa qarsy közqarasty qalyptastyruǧa yqpal etedı. Sonymen qatar ol būl ūstanymdardyŋ ekonomikalyq damu, memlekettık instituttardyŋ tiımdılıgı jäne Ädılettı Qazaqstan qūru mındetterımen bailanysyn tüsındırdı.
— Prezident Qasym-Jomart Toqaevtyŋ mälımdemesınen özıne tän naqtylyq pen prinsipşıldıktı baiqauǧa bolady. Būl söz Memleket basşysynyŋ jeke saiasi ūstanymyn qanşalyqty aiqyn körsetedı? Qazırgı jaǧdaida mūndai naqty ūstanymdyjariia türde bıldıru nelıkten maŋyzdy boldy?
— Menıŋşe, mūnda ekı maŋyzdy qaǧidattyŋ sabaqtastyǧy körınıs tapqan. Esterıŋızge sala keteiın, bastapqyda «Ädılettı Qazaqstan» tūjyrymdamasy keŋınen nasihattaldy. Bügınde būl baǧyt «Zaŋ men Tärtıp» qaǧidatymen tolyqtyrylyp, mazmūndyq tūrǧydan ūştasyp otyr.
Şyn mänınde, būl ekı ūstanym bırın-bırı tolyqtyrady. Öitkenı ädılettı qoǧam qūrudyŋ negızgı şarttarynyŋ bırı – zaŋ talaptarynyŋ barşaǧa bırdei qoldanyluy. Iаǧni, adamnyŋ lauazymyna, qoǧamdaǧy ornyna nemese qyzmettık därejesıne qaramastan, ärkım zaŋ aldynda teŋ boluy kerek.
Osy tūrǧydan alǧanda, joǧary deŋgeidegı ūlttyq kompaniialardyŋ basşylaryna qatysty qabyldanǧan şaralar atalǧan qaǧidattardyŋ ıs jüzınde jüzege asyrylyp jatqanyn körsetedı. Būl – eşkımnıŋ zaŋnan joǧary tūrmaitynyn jäne qandai lauazym iesı bolsa da, qūqyq būzǧan jaǧdaida zaŋ aldynda jauap beretının aiqyndaityn maŋyzdy ūstanym. Mūndai qadamdar qoǧamdaǧy ädılettılık qaǧidatyn nyǧaityp, memlekettık basqaru jüiesındegı jauapkerşılık mädenietın qalyptastyruǧa yqpal etedı.
Būl qaǧidattar Konstitusiiada da körınıs tapty. Osy tūrǧydan alǧanda, mūndai ūstau şaralary Ata zaŋnyŋ jäne oǧan engızılgen özgerısterdıŋ legitimdılıgın arttyryp, olardyŋ maŋyzyn aiqyndai tüsedı.
— Memleket basşysy Konstitusiiany qūrmetteu memlekettık basqaru men qoǧamdyq ömırdıŋ negızgı qaǧidattarynyŋ bırı boluy kerektıgın atap öttı. Būl ūstanymdy konstitusiialyq reformalardy jüielı türde jüzege asyru qajettıgı jönındegı maŋyzdy signal retınde qarastyruǧa bola ma?
— İä, jaŋa Konstitusiia qabyldandy. Prezident mälımdemesındegı «Konstitusiiany külkı qylu, onyŋ negızgı erejelerın mensınbeu halqymyzdy kemsıtumen bırdei» degen tūjyrymyna erekşe nazar audarǧan jön. Menıŋşe, būl sözdıŋ saiasi mänı tereŋ. Öitkenı mäsele tek zaŋ talaptaryn saqtaumen şektelmeidı. Mūnda memlekettıŋ konstitusiialyq negızderıne, jürgızılıp jatqan reformalarǧa jäne halyqtyŋ erık bıldıruıne qūrmetpen qarau mäselesı de qamtylǧan.
Osy tūrǧydan alǧanda, Konstitusiiada «Zaŋ men Tärtıp» qaǧidatynyŋ bekıtıluın eskersek, mūndai oqiǧalar būl ūstanymnyŋ jai ǧana qaǧaz jüzındegı söz emes, bilık jüzege asyruǧa basymdyq berıp otyrǧan naqty ideologiialyq baǧyt ekenın körsetedı. Sonymen qatar būl qaǧidattyŋ barşaǧa bırdei ortaq ekenın, iaǧni adamnyŋ saiasi-ekonomikalyq ierarhiiadaǧy orny men atqaratyn lauazymyna qaramastan, bärıne bırdei qoldanylatynyn aiqyndaidy.
Demek, Konstitusiiany qūrmetteu – tek qūqyqtyq mındet emes, sonymen bırge memleket pen halyq aldyndaǧy azamattyq ärı saiasi jauapkerşılık.
— Memleket basşysy joǧary lauazym, sıŋırgen eŋbek pen tuystyq bailanystar eşkımdı zaŋ aldyndaǧy jauapkerşılıkten bosatpaitynyn mälımdedı. Būl qaǧidat memlekettık basqarudyŋ jaŋa mädenietın qalyptastyruǧa jäne basşylardyŋ jauapkerşılıgın arttyruǧa qalai yqpal etedı?
— Qazaqstan qazır ekonomikalyq tūrǧydan jaŋa kezeŋge aiaq basty. Bır kezderı, şamamen 20 jyl būryn elımızge molynan qūiylǧan mūnai tabysynyŋ däuırı öttı deuge bolady. Sondyqtan Qazaqstanǧa tabys tabudyŋ jäne ekonomikany damytudyŋ balama joldaryn ızdeu qajet. Onyŋ üstıne, osydan 20 jyl būrynǧy kezeŋmen salystyrǧanda, elımızdıŋ halqy da edäuır östı, äleumettık jükteme de artty.
Sonymen qatar älemdegı jaǧdai būrynǧydan da qūbylmaly ärı boljap aitu qiyn sipatqa ie boldy. Osyndai jaǧdaida Qazaqstanǧa ekonomikany qaita qūrylymdap, ony ärtaraptandyru, investisiia tartudyŋ jäne ekonomikalyq ösımdı qamtamasyz etudıŋ balama baǧyttaryn damytu qajet. Jalpy, sybailas jemqorlyq kez kelgen jaǧdaida ziiandy qūbylys. Onymen qandai jaǧdai bolmasyn küresu qajet.
Qazırgı kürdelı kezeŋde sybailas jemqorlyqtyŋ zardaby ekı ese auyr. Adam belgılı bır lauazymǧa jynysyna, jasyna, etnikalyq tegıne, dıni ūstanymyna, tılıne nemese basqa da erekşelıkterıne qarai emes, käsıbi bılıktılıgı men sol saladaǧy täjıribesıne, basşylyq qabıletıne qarai taǧaiyndaluy kerek.
Taǧy bır maŋyzdy qaǧidat – jeke jauapkerşılık pen memleket müddesıne adal qyzmet etu. Ärbır basşy jeke basynyŋ nemese materialdyq müddesın emes, memlekettıŋ müddesın bırınşı orynǧa qoiuy tiıs.
Soŋǧy onjyldyqtarda elden zaŋsyz şyǧarylǧan qarajattyŋ ekonomikaǧa kerı äserı zor. Onyŋ köleŋkelı sektorǧa baǧyttalyp, şeteldık bankterdegı jeke şottarda, şeteldegı jyljymaityn mülık türınde saqtaluy el ekonomikasynyŋ damuyna kedergı keltıredı.
Äsırese, joǧaryda atap ötken ekonomikalyq jäne äleumettık mındetterdı eskersek, mūndai jaǧdaidyŋ saldary äldeqaida auyr bolady.
Sondyqtan bızge jaŋa memlekettık basqaru mädenietı qajet. Onyŋ negızınde üş maŋyzdy qaǧidat jatuy tiıs: bırınşısı – meritokratiia, ekınşısı – sybailas jemqorlyqqa qarsy küres, üşınşısı – ärbır basşynyŋ özıne jüktelgen mındetter men jauapkerşılık salasy üşın jeke jauap beruı.
— Prezident zaŋ aldynda barlyǧynyŋ teŋ ekenın jäne «Zaŋ men Tärtıp» qaǧidatyn däiektı türde jüzege asyru qajettıgın taǧy da rastady. Būl ūstanymdar sybailas jemqorlyqpen küresuge, memlekettık instituttardyŋ tiımdılıgın arttyruǧa jäne Ädılettı Qazaqstandy qūruǧa qalai yqpal etedı?
— Zaŋ men Tärtıp qaǧidaty jäne zaŋ aldynda barlyǧynyŋ teŋdıgı turaly aitqanda, bır maŋyzdy mäselege nazar audarǧan jön. Keide jekelegen azamattar para beru nemese zaŋ talaptaryn būzu mäselesınde öz äreketterın aqtauǧa tyrysady. Ökınışke qarai, mūndai jaǧdailar kezdesedı.
Iаǧni joǧary deŋgeidegı sybailas jemqorlyq jekelegen adamdar üşın kündelıktı ömırdegı qūqyq būzuşylyqtardy aqtaityn moraldyq negızge ainaluy mümkın. Al memleket sybailas jemqorlyqqa barlyq deŋgeide ymyrasyz ūstanym tanytqan jaǧdaida, azamattardyŋ jüiege degen senımı artady. Olar zaŋ talaptarynyŋ şynymen de barşaǧa bırdei qoldanylatynyna köz jetkızedı. Osylaişa qoǧamda sybailas jemqorlyqqa qarsy küres qalyptasady.
Joǧary lauazymdy tūlǧalardyŋ da jauapkerşılıkke tartylatynyn körgende, zaŋ talaptaryn özderı de saqtauy kerektıgın tüsınedı.
