Ulttyq taǵam
02.02.2016
Ulttyq taǵam
Arazdyq aq dastarhan ústinde jýylady
Eń aldymen «Naýryz 8-9 kún boıy toılanatyn bolǵan» degen áńgimege qarsymyn. Dál osylaı toılaý dástúri bolǵanymen, ol el saltyna kirigip, jyl saıyn kesimdi túrde apta boıy toılaý ǵurpyna enbegen. Óıtkeni kóshi-qonda júrgen qazaq halqy úshin bir jyly qys qatty bolyp, maly shyǵynǵa ushyrap, turmysy jutań tartyp qalady. Endi bir jyly qystyń aıaǵy jaıyraq shyǵyp, toı toılaýǵa murshasy bolmaıdy. Al tirshiligin tórt túlikpen tyǵyz baılanystyrǵan qazaq m..
02.02.2016
Ulttyq taǵam
Qymyzdan asqan dám bar ma?
Qazaqtyń ulttyq sút taǵamdarynyń (aıran, qaımaq, qurt, qymyz, súzbe, sút, shubat, irimshik) adam densaýlyǵyna tıgizetin paıdasy orasan zor. Babalarymyz qadirlegen jylqy malynyń súti – qymyzdyń emdik qasıeti bar ekendigi ejelden málim. Deni saý adamnyń aǵzasy bir táýlikte orta eseppen 50 mg S dárýmenin qajet etse, bir lıtr qymyz quramynda 200-260 mg S dárýmeni bar eken. Qymyzda sonymen qatar sól bólý jáne júrek jumysyn jaqsartatyn V tobyndaǵy jáne..
02.02.2016
Ulttyq taǵam
Qymyzmuryndyq dástúri jańǵyrdy
Almaty oblysyna qarasty Uzynaǵash eldi mekenindegi Ańsar qazaq aýylynda qazaqtyń baıyrǵy dástúriniń biri – qymyzmuryndyq toılandy. «Dáýlet» jáne «Ańsar» sharýa qojalyqtary birlesip uıymdastyrǵan ıgi sharada ulttyq taǵamdar dastarqanǵa jaıylyp, aqshańqan kıiz úılerdiń aýlasynda án men kúı qalyqtady. Qymyz ben qymyran iship, qyzara bórtken jastar ulttyq oıyndardyń da kórigin qyzdyrdy. «Ańsar» sharýa qojalyǵynyń dırek­tory Qaırat Mahanovtyń aıtý..
26.01.2016
Ulttyq taǵam
Qazaq, qymyz ishpeısiń be?
Alqyn-julqyn oınap, syrttan oralǵanda, sheshem: «Qymyz ish, quıyp qoıdym», – dedi. Kıiz úıdiń ortasynda ornalasqan dóńgelek alasa stol ústinde shaǵyn aǵash tegene jáne birneshe tostaǵandar tur eken. Shóldep kelgen eki bala, joǵary órlemeı dastarhannyń eki shetine tizerlep otyra qaldyq. Tegenede az tolmaǵan qymyz. Momaqan emes. Azdap shymyrlap, kópirshik atyp tur. Qymyz betine shyqqanda olar birden synyp, kishkene aq tamshy úzilip shyǵady da, tys ..
20.01.2016
Ulttyq taǵam
Qymyz – aýrýǵa em, saýǵa qýat
Saıyn dala tósinde kóshpeli ǵumyr keshken halqymyzdyń asa baǵaly sýsyny qymyz bolǵany aqıqat. Qymyz boıǵa qýat, denege kúsh darytady. Shóldegende jan saraıyńdy ashatyn ulttyq sýsynymyzdyń búgingi jaı-kúıi qalaı? Áńgime qymyz jaıynda órbigende qymyzdyń keremet, ǵajap sýsyn ekenin, emdik qasıeti mol ekenin, qasıet tutyp, baǵalaı bilýimiz kerek ekenin aıtamyz da, onyń ar jaǵyndaǵy máseleler jaıynda kóp oılanyp, tereńdeı bermeıtinimiz shyndyq. A..
18.01.2016
Ulttyq taǵam
Eshkiden paıda eki ese
Keleshekte Qazaqstan eksportqa shyǵaratyn kóptegen mal sharýashy­lyǵy ónim­derimen kózge túsýi yqtımal. So­nyń biri – eshki. «Esiń ketse eshki jı», degen ǵoı atamyz qazaq. Eshki túligin ósirý el ekonomıkasyn kóterýge edáýir úles qosady. Aıtaıyn… Eshki maly ejelden-aq qazaq turmysynda erekshe baǵalanǵan. Ony kóp jaǵdaıda túlik basyn kóbeıtý maqsatynda ósiredi. Óıtkeni, eshki óte ósimtal janýar. Qoı, sıyr orta eseppen jylyna bir ret tól..
19.10.2015
Ulttyq taǵam
«Saýmal ishseń – qymyz joq, bıe minseń – qulyn joq»
«Tórt túliktiń tól ataýlary» aıdarymen jylqy janýaryna qatysty málimetke toly maqalalar buǵan deıin de gazetimizde jaryq kórgen-di. «Minse – kólik, kıse – kıim, ishse – sýsyn» atanǵan jylqynyń qazaq ómirinde róli erekshe. Bul joly qazaq úshin qasıetti sýsyn – qymyzǵa toqtalýdy jón kórdik. Jylqy sharýashylyǵynyń bas­ty ónimi – súti. Basqa úsh túlik­tiń súti­­nen aıran, qurt, maı, irim­shik daıyn­dalatyn bolsa, bıe súti..
19.10.2015
Ulttyq taǵam
Qymyrannyń qadirine jete almaı júrmiz
Ótemis MAHANOV, «Dáýlet» sharýa qojalyǵynyń dırektory: Qazaqtyń qymyzy men qymyranyna, qazy-qartasy men jal-jaıasyna jeter dám bar ma, shirkin?! Ótken jeksenbi kúni «Sarjaılaý» qymyz ortalyǵynyń dırektory, ulttyq óner janashyry Ahmetbek Nursıla bastap, óner zertteýshisi, ánshi Erlan Tóleýtaı, jas tarıhshy, jýrnalıst Ardaq Berkimbaılar qostap, Almaty oblysyna qarasty Aqshı aýylyna sapar shekken edik. Aqshıde «Dáýlet» sharýa qojalyǵyn quryp, 1..
19.10.2015
Ulttyq taǵam
Nemister qymyzdan balmuzdaq jasap jatyr
Qytaı halqy qymyzdan dári-dármek jasasa, Germanııa men Reseıde 50 qymyz óndirýshi kásiporyn bar. Tipten nemister qymyzdan balmuzdaq ta jasap shyǵaryp jatyr. QazAqparattyń habarlaýynsha, qytaı­lar­dyń 75 paıyzy qymyzdyń qanshalyqty paı­dasy bar ekenin biledi. Qytaılyq BAQ málimetterine qaraǵanda, mundaı nátıjeni halyq arasynda júrgizilgen saýalnama kór­setken. «Qytaılar qymyz ashytý ádiste­rin adamdar jiberip, arnaıy zerttep, z..
19.10.2015
Ulttyq taǵam
«Beshbarmak-shoý» ataýynan aıyrylar emes
Taıaýda KTK telearnasyn kórip otyryp qatty namystandym. Qazaq sóziniń qadirin ketirgen «Beshbarmak-shoý» degen betashar baǵdarlamaǵa óner adamdary jınalypty. Tanymal ánshi Nurlan Abdýllın júrgizgen shoýǵa jınalǵandar sorpa iship, et jep máz. Biraq qos aspazdyń tamaq pisirý tásilin baǵalap otyrǵan sonyń biriniń «Áı, osy baǵdarlamalaryńnyń ataýy durys emes qoı» degeni bolmady.  Buǵan deıin osy baǵdarlama bastalmaı jatyp, teledıdardan jarnamasy..
19.10.2015
Ulttyq taǵam
Qymyzdy – Germanııadan, qazyny Kanadadan tasıtyn kúıge túskenimiz be?
Kúni keshe Kanadanyń azyq-túlik ınspekııasynyń  dırektory Lýıza Karer Keden odaǵy elderine jylqy etin tasymaldaýǵa yqylasty ekendikterin jetkizdi. Qazirde bul usynysqa birinshi bolyp Qazaqstan tarabynyń qyzyǵýshylyq tanytyp otyrǵany belgili boldy. Sol-aq eken, elimizdegi biraz qaýym «Qazaqtyń dastarqanynan kanadalyq jylqy eti oryn alsa, óz ónimimiz ógeısip qalady» dep órekpip otyr. Jalpy derekke júginsek, búginde bizdiń elimizde 1,5 mln..
19.10.2015
Ulttyq taǵam
Qazy tabys kózine aınaldy
Ulttyq taǵamnyń qadiri artyp, suranys ulǵaıyp keledi. Sheteldiń jartylaı pisken taǵamdarynan bas tartyp, mal baǵý, et jáne et ónimderin jasaý jolǵa qoıyldy. Aqtóbelik kásipker ystalǵan qazy jasap, ony «Sarjaılaý» atady. «Jergilikti kásipkerler jylqy etin tapsyryp úlgerse» deıdi Danat Shýrahanov. Ol aldaǵy jyldary qazy aınaldyrýdyń túrli tásilin paıdalanyp, til úıirer taǵamnyń birneshe sortyn jasaýdy kózdep otyr. Qazynyń dám-tuzy erekshe. Ásirese,..
19.10.2015
Ulttyq taǵam
Shubat antıbakterııalyq jáne antıvırýstyq qasıetke ıe
Kúnde jeıtin as-aýqatymyz hımııalyq, sıntetıkalyq jasandy dúnıelerden jasalǵaly beri adamzat densaýlyǵyna zor qaýip tóndi. Allergııa, psorıaz, qant dıabeti, holleıstıt, gastrıt t.b. kóptegen dertter ýshyǵyp shyǵa keldi. Dert ataýlynyń órshý sebepteriniń biri azyq túligimizdiń lastanýynda bolyp otyr. Qazaq atamyz: «Asy saýdyń – deni saý» dep beker aıtpaǵan. Sondyqtan da qazaqtyń densaýlyǵy myqty bolsyn desek, dúnıege aıaq qoly balǵadaı saý urpaq á..
19.10.2015
Ulttyq taǵam
Qymyz qyryq túrli dertke em, alaıda onyń qadir-qasıetin umytyp baramyz
Jaly jelkenshe jelbirep, jer tarpyp, oqyryna shapqan qylquıryqtylardy jek kóretin qazaq balasy bar ma? “Er serigi – at” degen ǵoı halqymyz.Alǵash ret atqa minýdi anama ilesip “Ermen” aýylynda turatyn jezdem Bashen Baıdoshovtyń úıine pishen shabýǵa barǵanda úırengen edim. “Tory at” degen jup-jýas súıkimdi tory taqymyma tıgende qýanǵanym esimde qalypty. Maǵan birden unady. Qazirgi sharýa qojalyǵynyń basshysy, sol kezdegi bala, bólem Qurmanǵazy Bash..
19.10.2015
Ulttyq taǵam
Qymyz ben shubatqa sýsyn dep ǵana emes, dári dep te qaraǵan maqul
  Memleket basshysy bir Joldaýynda halyqty dári-dármekpen qamtamasyz etý máselesine erekshe nazar aýdardy. Elge ákelinetin medıınalyq preparattardyń sapasyna qatań baqylaý ornatyp, belsendi túrde otandyq farmaevtıkalyq fabrıkalardy qurýǵa ınvestıııa tartý qajettigin atap ótken bolatyn. «Ilki joba retinde Qazaqstanǵa dári jasap, shyǵaratyn fabrıkalar salý qajet. Júzdegen mıllıon dollarǵa dárini syrt elderden tasımyz. Qazaqstannyń óz ishi..
19.10.2015
Ulttyq taǵam
Ulttyq taǵamdarymyz ulyqtaýǵa laıyq
Tamaqtyń babyn qazaqtaı jasaǵan halyq joq shyǵar sirá?! Sol tamaqtyń baby men dámin keltirip, taǵamnyń jasalý tehnologııasyn  qatań saqtaı bilgendikten halqymyzdyń ulttyq taǵamdarynyń qaı qaısysy bolmasyn asa dámdi, densaýlyqqa paıdaly. Ádette tórt túliktiń eti de, súti de saqtaýǵa qolaısyz. Alaıda tońazytqyshy men muzdatqyshy joq zamannyń ózinde iri qaranyń etin buzbaı saqtaý, sútin saqtap qana qoımaı san túrli ulttyq taǵamdar jasaý analary..
30.05.2015
Ulttyq taǵam
As berý
Ǵuryptyq qana emes, saıası-áleýmettik ınstıtýt retinde de as berý dástúri qazirgi kezde burynǵy mártebesin saqtap qala aldy ma? Shyntýaıtynda, otar¬laý saıasaty tárizdi túrli saıası-áleýmettik faktorlardyń tegeýrindi áserine baılanysty as berý HIH ǵasyrdyń sońy men HH ǵasyrdyń bas kezinde-aq suıyla bastaǵan-dy. Jasyratyny joq, qazirgi kezeńdegi as berý dep atap júrgenimiz burynǵy ótken batyr babalar men atalardyń esimin ardaqtap, dáripteıtin shar..
Taǵy júkteý