فوتو: The Associated Press
تۇركيانىڭ انتاليا قالاسىندا وتكەن بۇۇ-نىڭ COP31 كليماتتىق كونفەرەنتسياسى قاتىسۋشى ەلدەر اراسىندا ورتاق كەلىسىمگە كەلمەي اياقتالدى. ەۋروپالىق وداق پەن بىرقاتار مەملەكەت قازبا وتىندارىنا قاتىستى ناقتى مىندەتتەمەلەردىڭ بولماۋىنا بايلانىستى قورىتىندى قۇجاتتى قابىلداۋدان باس تارتتى. بۇل تۋرالى Euronews جازدى، دەپ حابارلايدى "ادىرنا".
جەكسەنبى كۇنى تاڭەرتەڭ كەلىسىمنىڭ جاڭا جوباسى جاريالانعانىمەن، وندا قازبا وتىندارىنان باس تارتۋ ماسەلەسى قاراستىرىلماعان. بۇل كونفەرەنتسيا بارىسىندا نەگىزگى داۋعا اينالىپ، كەلىسسوزدەردىڭ ۇزاققا سوزىلۋىنا سەبەپ بولدى.
COP31 پرەزيدەنتى ءارى تۇركيانىڭ ەكولوگيا ءمينيسترى مۇرات كۋرۋم قۇجات بويىنشا ورتاق شەشىمگە كەلە الماعاندارىن مالىمدەدى.
«بۇل ءماتىن بويىنشا ورتاق كەلىسىم جوق ەكەنىن تۇسىنەمىن. سوندىقتان اتالعان شەشىمدەر قابىلدانعان جوق»، – دەدى ول انتاليادا وتكەن قورىتىندى وتىرىستا.
ەۋروپالىق وداققا توراعالىق ەتەتىن يرلانديانىڭ كليمات جانە ەنەرگەتيكا ءمينيسترى دارراگ و’برايەن دە ۇسىنىلعان قۇجاتقا قارسىلىق ءبىلدىردى. ونىڭ ايتۋىنشا، ەو كليماتتىڭ وزگەرۋىنە نەگىزگى سەبەپ بولىپ وتىرعان قازبا وتىندارى تۋرالى ءبىر اۋىز ءسوز ايتىلماعان قورىتىندى شەشىمدى ماقۇلدامايدى. مينيستر ەۋروپالىق وداق پەن وعان مۇشە مەملەكەتتەر جوبانى قازىرگى جاعدايعا ساي ەمەس دەپ باعالاعانىن اتاپ ءوتتى.
ايتا كەتەيىك، كونفەرەنتسيانىڭ العاشقى جوباسىندا قازبا وتىندارىن پايدالانۋدان جەدەل باس تارتۋ ۇسىنىلعان بولاتىن. الايدا بەيسەنبى كۇنى جاريالانعان ەكىنشى نۇسقادان بۇل تۋرالى بارلىق ەسكەرتۋلەر الىنىپ تاستالدى. وسىعان بايلانىستى فرانتسيا مەن پانامانى قوسا العاندا، بىرقاتار مەملەكەت جۇما كۇنى كەلىسىمدە قازبا وتىندارىنان باس تارتۋعا باعىتتالعان «ناقتى وزگەرىستەر» كورسەتىلۋىن تالاپ ەتتى.
بۇۇ باس حاتشىسى انتونيۋ گۋتەرريش كەلىسسوزدەردىڭ ورتاق مامىلەسىز اياقتالعانىنا قاتتى كوڭىلى قالعانىن جەتكىزدى. ول كليماتتىق داعدارىس جاعدايىندا مەملەكەتتەردەن باتىل شەشىمدەر كۇتكەنىن اتاپ ءوتتى.
«كليماتتىق داعدارىس تالاپ ەتىپ وتىرعان مىندەتتەردىڭ ماڭىزىن ۇكىمەت ءتۇسىنىپ، سوعان ساي ارەكەت ەتەدى دەپ كۇتكەن بارشا ادامنىڭ تەرەڭ وكىنىشىنە ورتاقپىن»، – دەلىنگەن ونىڭ مالىمدەمەسىندە.
سونىمەن قاتار بۇۇ باس حاتشىسى قازبا وتىندارىنا قاتىستى قاتاڭ ۇستانىمىن ءبىلدىردى.
«پلانەتامىزدى جويۋ ارقىلى پايدا تاۋىپ وتىرعاندار ونى قۇتقارۋ جولىنداعى كۇرەستىڭ شارتتارىن ەشقاشان بەلگىلەمەۋى كەرەك. قازبا وتىندارى كليماتتىق داعدارىستى ۋشىقتىرىپ وتىر»، – دەدى انتونيۋ گۋتەرريش.
كەلىسسوزدەرگە جەتەكشىلىك ەتكەن اۆستراليانىڭ كليمات ماسەلەلەرى جونىندەگى ءمينيسترى كريس بوۋەن دە سامميت قورىتىندىسىنا كوڭىلى تولمايتىنىن ايتتى.
«وكىنىشكە قاراي، قورىتىندى قۇجات بويىنشا كەلىسىمگە كەلە المادىق. بۇل، ارينە، كوڭىل كونشىتپەيدى. وتە وكىنىشتى»، – دەدى ول.
ناتيجەسىندە، COP31 بۇۇ تاريحىنداعى ەڭ ۇزاق كليماتتىق كونفەرەنتسيالاردىڭ بىرىنە اينالىپ، جوسپارلانعان مەرزىمنەن ەكى كۇنگە ۇزاققا سوزىلدى. الايدا ۇزاققا سوزىلعان كەلىسسوزدەرگە قاراماستان، قاتىسۋشى مەملەكەتتەر كليماتتىق ماسەلەلەر بويىنشا ورتاق كەلىسىمگە كەلە المادى. جيىن 9 قاراشادا باستالدى، 20 قاراشادا اياقتالۋى كۇتىلگەنىمەن، تاعى دا ەكى كۇنگە سوزىلعان.
