قازاقستاندا 6 ايدا 15 كىتاپ وقىپ، 10 ميلليون تەڭگە ۇتىپ الۋعا بولادى. ەلدە كىتاپ وقۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان «كىتاپ وقيتىن ۇلت» مارافونى باستالدى. World Population Review پورتالىنىڭ دەرەگىنشە، قازاقستان كىتاپ وقۋ كورسەتكىشى بويىنشا الەم ەلدەرىنىڭ سوڭعى قاتارىندا تۇر. 98 ەلدىڭ ىشىندە 92-ورىندا تۇرمىز. (جىلىنا ورتاشا ەسەپپەن نەبارى 2, 77 كىتاپ) وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن ەلىمىز اۋقىمدى مارافون باستاپ، العاشقى وندىققا كوتەرىلمەك نيەتتە. ول ءۇشىن تۇرعىندار جىلىنا كەمىندە 7 كىتاپتان وقۋى ءتيىس.
الايدا، جىلىنا 3 كىتاپتى ارەڭ تاۋىساتىن قوعام ءۇشىن بۇل مەجەگە جەتۋ قانشالىقتى شىنايى؟ مارافوننىڭ نەگىزگى ماقساتىنا جەتە الامىز با، الدە بۇل كەزەكتى دۇربەلەڭگە تولى ناۋقان بولىپ قالا ما؟ جوسپاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن نە ىستەۋىمىز كەرەك؟ تاقىرىپتى ءتىلشىمىز جانەركە دوسكەلدى تەرەڭىرەك زەرتتەپ كورەدى.
مارافون جانە سان مەن ساپا
بيىل 2 قىركۇيەكتە باستالعان جوبا 7 الەۋمەتتىك ساناتتى قامتيدى (وقۋشىلار، ستۋدەنتتەر، پەداگوگتەر، مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر، ت.ب.) نەگىزگى تالاپ — قاتىسۋشىلار 10–12 كۇننىڭ ىشىندە بەكىتىلگەن تىزىمدەگى 1 كىتاپتى تولىق وقىپ ءبىتىرۋى ءتيىس. الايدا، ساندى قۋالايمىز دەپ جۇرگەندە، ساپانى جوعالتىپ المايمىز با؟
سانجار كەرىمباي، قالامگەر:
«ادامدى الدىمەن كىتاپ وقۋعا تارتۋ قاجەت. ال تۇراقتى وقۋ قالىپتاسقان سايىن ونىڭ ساپاسىنا دا ءمان بەرۋگە بولادى. قالاي بولعاندا دا، "كىتاپ وقى" دەگەننەن كەيىن، كوپ كىتاپ وقي بەرسە، ساننان ساپاعا وتەدى. مۇلدەم كىتاپ وقىماعاننان گورى، ايتەۋىر قينالىپ بولسا دا ءبىر كىتاپ وقىسا، ول ونىڭ ءومىرىن ساپالىراق سۇرۋىنە اسەر ەتەدى».
دەگەنمەن، الەۋمەتتانۋشىلار بۇل باستامانىڭ ءبىر رەتتىك ناۋقان بولىپ قالماۋ كەرەكتىگىن ايتادى.
جانۇزاق الىمگەرەي، الەۋمەتتانۋشى:
«ەڭ الدىمەن مارافوننىڭ ناقتى ناتيجەسىنە نازار اۋدارۋ قاجەت. شىن مانىندە بالالار وقىپ جاتىر ما، ۇستازدار وقىپ جاتىر ما دەگەن سۇراق تۋىندايدى. ادامداردى كىتاپ وقۋعا شاقىرۋدىڭ ءوزى جەتكىلىكسىز، وقۋ ادەتىنىڭ قالىپتاسقانىن انىقتاۋ ءۇشىن ونىڭ ناتيجەسىن دە ولشەي ءبىلۋ قاجەت».
باعا مەن كىتاپحانالارداعى سەرۆيس ساپاسى
بۇگىندە الەۋمەتتىك جەلىلەردە BookTok پەن Bookstagram قاۋىمداستىقتارى جاندانىپ كەلەدى. دەگەنمەن، بۇل جەردە دە كوممەرتسيالىق ماركەتينگتىڭ اسەرى باسىم. بلوگەرلەر مەن جاستار ءۇشىن كىتاپ وقۋدان گورى، كىتاپ سورەسىن كوپشىلىككە كورسەتۋ مەن ءساندى كىتاپتاردى ساتىپ الۋ «ترەندكە» اينالعانداي.
جالپى ادامداردىڭ كىتاپ وقۋعا قىزىقپاۋىنىڭ ءتۇرلى سەبەبى بولۋى مۇمكىن. “ىنتانىڭ بولماۋىنا” كەيدە ساپالى كىتاپتاردىڭ قىمباتشىلىعى مەن كىتاپحانالاردىڭ ەسكىرگەن فورماتى دە اسەر ەتەدى.
قازىرگى ۋاقىتتا اقش-تا تۇراتىن قازاقستاندىق بلوگەر ايدىن توقسانباەۆا دا وسىنداي ماسەلەگە تاپ بولىپتى.
ايدىن توقسانباەۆا، بلوگەر (اقش):
«بالالارىما قازاقستاننان كىتاپ الدىرتقاندا، باعاسى 150 مىڭ تەڭگەدەن اسىپ كەتتى. كوپبالالى ءار وتباسى دۇكەنگە كىرىپ، بالالارى قىزىققان كىتاپتىڭ ءبارىن بىردەن ساتىپ الا المايدى. ويتكەنى كىتاپتىڭ باعاسى وتباسىلىق تابىسپەن سالىستىرعاندا ايتارلىقتاي جوعارى».
فوتو ايدىن توقسانباەۆانىڭ جەكە ارحيۆىنەن
ەكىنشى ماسەلە — كىتاپحانالاردىڭ جاستار ءۇشىن تارتىمسىزدىعى، ىشكى احۋالىنىڭ زامان تالابىنا ساي بولماۋى. كىتاپحانالاردىڭ جاستار اراسىندا سۇرانىسقا يە بولۋى ءۇشىن ولاردىڭ تەك جاڭا كىتاپ قورلارىمەن قامتاماسىز ەتىلۋى دە - وتە ماڭىزدى. سونداي-اق قازىرگى جاستار كىتاپ وقىپ قانا قويماي، ۋاقىت وتكىزىپ، جۇمىس ىستەپ نەمەسە دوستارىمەن كەزدەسۋگە بولاتىن جايلى ءارى ەركىن كەڭىستىكتەردى ىزدەيدى. «وسى تۇرعىدان العاندا، كىتاپحانالاردىڭ فورماتىن زامان تالابىنا ساي وزگەرتۋ قاجەت»، - دەيدى الەۋمەتتانۋشى.
جانۇزاق الىمگەرەي، الەۋمەتتانۋشى:
«جەرگىلىكتى كىتاپحانالاردا قاتالدىقتى سەزەسىڭ. ال قازىرگى جاستار بۇعان قارسى. كىتاپحانالار جاستاردىڭ ەركىن وتىرا الاتىن، Co-working زونالارى مەن كوفەحانالارى بار جايلى ورتاعا اينالۋى ءتيىس. كىتاپ وقۋدى قيناپ ەمەس، جەڭىل ەتۋ ماڭىزدى».
ايدىن توقسانباەۆا بۇل رەتتە «ادەتتى سۇيىسپەنشىلىكپەن ءسىڭدىرۋ كەرەك» دەيدى. اقش-تا بالاباقشادان باستاپ كىتاپتى عانا ەمەس، كىتاپحانانى جاقسى كورۋدى ۇيرەتەدى ەكەن.
«اقش-تاعى كىتاپحانالار – وينايتىن، زەرتتەيتىن، جاڭالىق اشاتىن، قىزىققا تولى ەرەكشە الەم. ول كىتاپحاناعا بارۋدىڭ ءوزىن كىشكەنتاي مەرەكە سياقتى سەزىندىرەدى. سوندىقتان بالالار ۇيگە كەلىپ: «كىتاپحاناعا قاشان بارامىز؟»، «بۇگىن كىتاپحانادا بولدىق!» – دەپ قۋانىپ ايتقاندا، ەرىكسىز ويلانىپ قالاسىڭ»، – دەيدى.
ايدىن توقسانباەۆانىڭ ايتۋىنشا، شەت ەل كىتاپحانالارىندا بالالاردى كۇلىمدەپ قارسى الىپ، ولاردى ويىن ارقىلى قىزىقتىرا الادى. بالالارعا ەرتەگى وقىپ بەرۋگە ارنايى ۋاقىت بولەدى. ولاردىڭ ينتەرەرى دە ەرەكشە. تۇستەرى دە اشىق، بالالارعا تارتىمدى. ءتۇرلى ويىنشىقتارى دا، ءتىپتى ءۇي يتتەرىن دە اكەلەدى ەكەن.
«امەريكادا كىتاپتى الۋ قولجەتىمدى. تەگىن كىتاپ الىپ كەتۋگە بولاتىن ورىندار دا كوپ. ياعني بالا كىتاپ وقىسىن، كىتاپقا قىزىقسىن دەسەڭ، وعان بۇكىل جاعداي جاسالعان»، – دەيدى.
قوعامدىق باستامالاردىڭ كۇشى
مەملەكەتتىك مارافونداردان بولەك، ەلدە وقىرمان ورتاسىن ءوز بەتىنشە قالىپتاستىرىپ جۇرگەن قوعامدىق ۇيىمدار دا بار. سونىڭ ءبىرى — 2024 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان OYORDA قاۋىمداستىعى.
قاۋىمداستىق اقمولا وبلىسىنداعى 290 تۇرعىنى بار قويگەلدى اۋىلىندا «كىتاپ وقيتىن اۋىل» جوباسىن باستاپ، قازىردىڭ وزىندە 31 كىتاپتى توپتىق تالقىلاۋدان وتكىزگەن. ال استانادا جۇمىسباستى ازاماتتارعا ارنالعان «تۇنگى كىتاپحانا» جوباسى جۇمىس ىستەيدى.
فوتو جانسۇلتان عيزاتۇلىنىڭ ارحيۆىنەن
جانسۇلتان عيزاتۇلى، OYORDA قاۋىمداستىعىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى:
«جۇمىس نە وقۋدان كەش شىعاتىن وقىرماندارىمىزعا دا ىڭعايلى بولعانىن قالايمىز. ينفلياتسيا زامانىندا كىتاپ وقۋعا ۋاقىت تابۋ قيىن دەگەن پىكىردىڭ دە ءجونى بار. سول سەبەپتى تۇنگى ۋاقىتتا جينالىپ، كىتاپ تالقىلايمىز».
سونىمەن قاتار، قاۋىمداستىق ىسكە قوسقان PARAQTA پلاتفورماسىندا بۇگىندە 6 300-دەن استام تۇراقتى وقىرمان 7 000-عا جۋىق كىتاپ وقىپ، جەكە ستاتيستيكاسىن جۇرگىزۋدە.
فوتو جانسۇلتان عيزاتۇلىنىڭ ارحيۆىنەن
جالپى مەملەكەت باسشىسى قول قويعان «كىتاپ وقۋ مادەنيەتىن دامىتۋ جونىندەگى» جارلىق پەن ءوتىپ جاتقان «كىتاپ وقيتىن ۇلت» مارافونى — قوعام نازارىن پروبلەماعا اۋدارۋعا بەرىلگەن جاقسى يمپۋلس. دەگەنمەن، «كىتاپ وقيتىن ۇلتقا» اينالۋ ءۇشىن تەك اقشالاي جۇلدە ۇلەستىرەتىن ناۋقاندار جەتكىلىكسىز”، - دەيدى ساراپشىلار. قازاقستاندا ناعىز وقىرمان مادەنيەتى قالىپتاسۋى ءۇشىن:
- كىتاپ باعاسىن حالىققا قولجەتىمدى ەتۋ (باسپاحانالارعا سۋبسيديا/جەڭىلدىكتەر);
- كىتاپحانالاردى زاماناۋي كرەاتيۆتى كوۆوركينگتەرگە اينالدىرۋ;
- مەكتەپ جاسىنان باستاپ كىتاپتى ماجبۇرلەپ ەمەس، سۇيىسپەنشىلىكپەن وقىتۋ جۇيەسىن قۇرۋ قاجەت ەكەندىگىن ايتادى.
ادامدى كىتاپپەن العاش رەت جاقىنداستىرۋ — وڭاي، ال سونى ومىرلىك ادەتكە اينالدىرۋ — تەك جۇيەلى ينفراقۇرىلىمنىڭ ارقاسىندا عانا جۇزەگە اسادى.
جانەركە دوسكەلدى
