استانادا التاي قازاقتارىنىڭ ازاتتىعى مەن ەل بىرلىگى جولىندا كۇرەسكەن زۋقا باتىر ءسابيتۇلىنىڭ تۋعانىنا 160 جىل تولۋىنا وراي «قاراكوپىر» جانە «قورعان» اتتى كىتاپتاردىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتتى. تاعىلىمدى شارا ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ «وتىرار» كىتاپحاناسىندا ۇيىمداستىرىلدى، دەپ حابارلايدى “ادىرنا”.
جيىنعا وتاندىق زيالى قاۋىم وكىلدەرىمەن قاتار، ەۋروپانىڭ بىرقاتار ەلىنەن ارنايى كەلگەن قازاق قوعام قايراتكەرلەرى قاتىستى. ولار زۋقا باتىردىڭ ءومىر جولى، ەل قورعاۋداعى ەرلىگى، ادىلەتتىلىك جولىنداعى كۇرەسى جانە الاش قوزعالىسىمەن تاريحي ساباقتاستىعى تۋرالى وي ءبولىستى.
كىتاپتاردىڭ جارىق كورۋىنە ەۇۋ-ءدىڭ «التىن وردا وركەنيەتى» كافەدراسى ۇيىتقى بولدى. باستامانى جۇزەگە اسىرۋدا جۋرناليست بەيسەن احمەتۇلى بۇقاربايدىڭ ەڭبەگى ەرەكشە اتالدى.
جاڭا جيناقتارعا باتىردىڭ ءومىرى مەن كۇرەس جولىن ارقاۋ ەتكەن ولەڭدەر، جىر-تولعاۋلار جانە كوركەم شىعارمالار ەنگىزىلگەن. ەڭبەكتەر زۋقا باتىردىڭ تاريحي تۇلعاسىن كەڭىنەن تانىتىپ، التايدىڭ ارعى بەتىندەگى قازاق تاريحىن جاڭعىرتۋعا باعىتتالعان.
شاراعا اۆستريانىڭ ۆەنا قالاسىنان كەلگەن قوعام قايراتكەرى، زۋقا باتىردىڭ نەمەرەسى قىزىرحان شولپان دا قاتىستى. ول اتا مۇراسىن دارىپتەۋ ۇرپاق ءۇشىن ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
قىزىرحان شولپاننىڭ ايتۋىنشا، وسىدان ون جىل بۇرىن باتىردىڭ 150 جىلدىعىنا وراي 11 ەلدە 150-گە جۋىق ەسكە الۋ شاراسى ۇيىمداستىرىلعان. ونىڭ سوزىنشە، قازاقستان تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن شەتەلدەگى قازاقتاردىڭ تاريحي وتانىمەن رۋحاني بايلانىسى نىعايىپ، اتا-بابا تاريحىن زەرتتەۋگە مۇمكىندىك ارتقان.
سونداي-اق ول زۋقا باتىردىڭ ەل جادىندا ادىلدىگىمەن، قاراپايىم حالىققا قامقورلىعىمەن ساقتالعانىن جەتكىزدى. باتىردىڭ باي مەن كەدەيدى الالاماي، السىزگە پانا بولعانىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى.
«زۋقا باتىردىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى – كەدەي-كەپشىككە پانا بولعان. ۇيىنە قويشى كەلسە دە، بي كەلسە دە، ەكەۋىن قاتار وتىرعىزعان. ەشكىمدى مانسابى مەن بايلىعىنا قاراپ باعالاماعان. ەكىنشىسى – ادىلەتتىلىگى. ول كەزدە ارعى بەتتە قىتاي پاتشالىعىنا قارايتىن تورەلەر بيلەگەن. سولاردىڭ ادىلەتسىزدىگىنە قارسى شىققان»، – دەدى قىزىرحان شولپان.
ونىڭ ايتۋىنشا، زۋقا باتىردىڭ ەسىمى التاي قازاقتارىنىڭ ازاتتىق كۇرەسى تاريحىمەن تىعىز بايلانىستى. ءتىپتى كەيىننەن ۇلت-ازاتتىق قوزعالىستىڭ كورنەكتى وكىلىنە اينالعان وسپان باتىر دا زۋقا ءسابيتۇلىن رۋحاني ۇستاز تۇتقان.
جيىندا گەرمانيانىڭ ميۋنحەن قالاسىنان كەلگەن قوعام قايراتكەرى، جۋرناليست ءومىرحان التىن دا ءسوز سويلەدى. ول قازاق تاريحىن بۇگىنگى مەملەكەتتىك شەكارامەن شەكتەپ قاراستىرۋعا بولمايتىنىن ايتتى. ونىڭ پىكىرىنشە، شەتەلدە ءومىر ءسۇرىپ، ۇلتتىڭ ازاتتىعى ءۇشىن كۇرەسكەن تاريحي تۇلعالار دا ورتاق ۇلتتىق مۇرانىڭ اجىراماس بولىگى سانالادى.
ايتا كەتەيىك، زۋقا باتىر ءسابيتۇلى (1866–1929) – التاي قازاقتارىنىڭ تاريحىندا ەرەكشە ورىن الاتىن قوعام جانە ءدىن قايراتكەرى. ول زايسان وڭىرىندەگى كەندىرلىك جەرىندە دۇنيەگە كەلگەن. كەيىن وتباسى التايدىڭ ارعى بەتىنە قونىس اۋدارعان. باتىر حالىق اراسىندا ادىلدىگىمەن، ەلگە قورعان بولعان ەرلىگىمەن جانە الەۋمەتتىك تەڭسىزدىككە قارسى كۇرەسىمەن تانىلعان.
ونىڭ ءومىرى مەن قايراتكەرلىگى قاجىعۇمار شابدانۇلىنىڭ «پانا»، باتىرحان قۇسبەگيننىڭ «زۇقا باتىر»، تالعات كەڭەسباەۆتىڭ «قاراڭعى ءتۇننىڭ جۇلدىزى» اتتى شىعارمالارىنا ارقاۋ بولعان.
