شۆەد اكادەمياسىنىڭ ارنايى شاقىرۋىمەن ستوكگولم قالاسىنداعى نوبەل كىتاپحاناسى مەن ارحيۆىنە زەرتتەۋ جۇمىسىن جۇرگىزۋگە كەلگەنىمە بۇگىن ءۇشىنشى كۇن.
وسى ساپاردىڭ العاشقى كۇنىنەن باستاپ الدىما قويعان ماڭىزدى ماقساتتارىمنىڭ ءبىرى – قازاق ادەبيەتىنىڭ كورنەكتى وكىلدەرىنىڭ شىعارمالارىن الەمدىك ادەبيەتتىڭ اسا ماڭىزدى ورتالىقتارىنىڭ ءبىرى سانالاتىن نوبەل كىتاپحاناسىنا تابىستاۋ ەدى. بۇگىن، مىنە، سول نيەتىم جۇزەگە اسىپ، كوپتەن بەرى ويىمدا جۇرگەن يگى ءىستىڭ ءساتى ءتۇستى.
انىعىندا，قازاق قالامگەرلەرىنىڭ كىتاپتارىنىڭ نوبەل كىتاپحاناسىنا جەتۋى – قازاق ادەبيەتىن الەمگە تانىتۋعا، ۇلتتىق ءسوز ونەرىنىڭ باي مۇراسىن حالىقارالىق عىلىمي-ادەبي كەڭىستىككە ەنگىزۋگە باعىتتالعان ماڭىزدى قادام. مۇندا جەتكىزىلگەن ءار كىتاپتىڭ ارتىندا حالقىمىزدىڭ تاريحى، دۇنيەتانىمى، رۋحاني بولمىسى مەن كوركەم ويىنىڭ تەرەڭدىگى جاتىر.
سونىمەن نوبەل كىتاپحاناسىنا "اتامۇرا" باسپاسىنان شىققان اباي قۇنانبايۇلىنىڭ ولەڭدەر جيناعى，ىلياس جانسۇگىروۆتىڭ اعىلشىن تىلىندە شىققان "قۇلاگەر" كىتابى，تالاسبەك اسەمقۇلوۆتىڭ يسپان تىلىندەگى ء"تالتۇس" رومانى，راحىمجان وتارباەۆتىڭ نەمىس تىلىندە جارىق كورگەن "باس" رومانى，تىنىمباي نۇرماعانبەتوۆتىڭ ەكى كىتابى，روزا مۇقانوۆانىڭ جاقىندا جارىق كورگەن اعىلشىن تىلىندەگى "قاراۋىل پەرىشتەسى"，جۇسىپبەك قورعاسبەكتىڭ "كەلندەگى كوكجال" رومانى，قىتايدا تۇراتىن تانىمال قازاق جازۋشىسى ورازحان احمەتتىڭ "تۇلپاردىڭ سوڭعى تۇياعى" شىعارماسى，"فوليانت" باسپاسىنان شىققان ۇلىقبەك ەسداۋلەتتىڭ "ىنتىقزار" ولەڭدەر جيناعى，ساۋلە دوسجاننىڭ اعىلشىن تىلىندە باسىلعان "كوردەمشەنىڭ قاسىرەتى" شىعارماسى，قانات ابىلقايىردىڭ "اعىراپتاعى اتى جوق ادام" تۋىندىسى，ەربول الشىنبايدىڭ تۇرىك تىلىندە جارىق كورگەن "كەش باتار الدىنداعى اكەمنىڭ كولەڭكەسى" اتتى جىر جيناعى，اباي ايماعانبەتوۆتىڭ "تولقىندى كۇتكەن بالا" رومانى，دۇيسەنالى الىماقىننىڭ "امەريكا اشقان قازاقتار" كىتابى تابىس ەتىلدى.
كىتاپتاردى قابىلداپ العان نوبەل كىتاپحاناشىسى لارس ليۋنگدھل:"وسىنشاما كوپ كىتاپتى الىستان كوتەرىپ كەلىپ，بىزگە تابىستاپ جاتقانىڭىزعا راحمەت！مەنىڭشە كىتاپ جەتكىزۋ - ءبىر ەلدىڭ تاريحىن，مادەنيەتىن，اقىل ويى مەن پاراساتىن جەتكىزۋ. ءسىز مۇندا ءار تىلدە شىققان كىتاپتاردى اكەلىپسىز. اسىرەسە نەمىس تىلىندەگى كىتاپتار مۇندا ءجيى وقىلادى. ءسىز اكەلگەن مىناۋ "تۇنىق سۋ" اتتى كىتاپ پەن "باس" رومانىن ءوزىم دە وقىپ شىعارمىن. مۇندا كەلەتىن وقىرماندارعا دا بۇل كىتاپتار قىزىق بولار دەپ ويلايمىن" دەگەن جىلى لەبىزىن ايتتى.
الەم ادەبيەتىنىڭ كورنەكتى وكىلدەرىنىڭ شىعارمالارى جيناقتالعان نوبەل كىتاپحاناسىنا قازاق اۆتورلارىنىڭ ەڭبەكتەرىن ۇسىنۋ ارقىلى ۇلتتىق ءسوز ونەرىنىڭ بايلىعى مەن كوركەمدىك الەۋەتىن كەڭىنەن تانىتۋعا مۇمكىندىك تۋادى. سونىمەن قاتار ءارتۇرلى تىلدە جارىق كورگەن كىتاپتاردىڭ تابىستالۋى قازاق ادەبيەتىنىڭ شەكارا اسىپ، وزگە حالىقتاردىڭ رۋحاني قازىناسىمەن ۇندەسۋگە دەگەن ۇمتىلىسىن ايعاقتايدى.
شۆەد اكادەمياسىنىڭ نوبەل كىتاپحاناسى 1901 جىلى قۇرىلعان. 1921 جىلدان باستاپ كىتاپحانا ستوكگولم قالاسىنىڭ ەسكى قالاسىنداعى قور بيرجاسى عيماراتىندا، شۆەد اكادەمياسىنىڭ عيماراتىندا ورنالاسقان.
نوبەل كىتاپحاناسى نوبەل قورى مەن شۆەد اكادەمياسىنىڭ قارجىلاندىرۋىمەن جۇمىس ىستەيدى. كىتاپحانانىڭ نەگىزگى مىندەتى زاماناۋي ادەبي شىعارمالاردى، كوپ جاعدايدا ولاردىڭ تۇپنۇسقا تىلىندەگى نۇسقالارىن، سونداي-اق ادەبيەتتانۋ مەن ءتىل ءبىلىمى تەورياسىنا قاتىستى كىتاپتاردى جيناقتاۋ جانە وقىرماندارعا قولجەتىمدى ەتۋ.
قازىرگى ۋاقىتتا كىتاپحانا نەگىزىنەن شۆەتسيادان تىس جەرلەردە جارىق كورەتىن شامامەن 150 ادەبي جۋرنالعا جازىلادى. بۇل جۋرنالدار كىتاپحانا قورىن تولىقتىرۋ ۇدەرىسىندە ماڭىزدى ءرول اتقارادى. ماقالالار، رەتسەنزيالار، شولۋلار جانە سۇحباتتار سياقتى ماتەريالدار كىتاپحانانىڭ دەرەكقورىنا تۇراقتى تۇردە ەنگىزىلىپ وتىرادى.
قورىندا شامامەن 200 000 توم كىتاپ بار نوبەل كىتاپحاناسى سكانديناۆيا ايماعىنداعى ادەبيەتكە ماماندانعان ەڭ ءىرى كىتاپحانالاردىڭ ءبىرى.
كىتاپحانانىڭ ادەبي مۇراسىن سيپاتتاعاندا دجەيمس دجويس، راينەر ماريا ريلكە سەكىلدى الەم ادەبيەتىنە ەلەۋلى ۇلەس قوسقان قالامگەرلەردىڭ شىعارماشىلىعىن زەرتتەۋگە ارنالعان ادەبيەتتەردى اتاپ وتۋگە بولادى. دجەيمس دجويستىڭ «ۋليسس» رومانى XX عاسىرداعى مودەرنيستىك ادەبيەتتىڭ ماڭىزدى تۋىندىلارىنىڭ ءبىرى سانالادى. ال راينەر ماريا ريلكەنىڭ پوەزياسى نەمىس ادەبيەتىنىڭ كورنەكتى جەتىستىكتەرىنىڭ قاتارىنا جاتادى. وسىنداي اۆتورلاردىڭ شىعارمالارىن زەرتتەۋگە ارنالعان كىتاپتار مەن عىلىمي ماتەريالدار ادەبيەتتىڭ تاريحي دامۋىن تۇسىنۋگە كومەكتەسەدى.
ەندەشە وسىنداي رۋحانيات ورداسىنا قازاق قالامگەرلەرىنىڭ ەڭبەكتەرىنىڭ قوسىلۋى ۇلتتىق ادەبيەتىمىزدىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدە تانىلۋىنا جول اشادى.
بۇل ساپار مەن ءۇشىن عىلىمي ىزدەنىسپەن عانا شەكتەلمەيدى. ول – قازاق رۋحانياتىن الەمدىك كەڭىستىكپەن بايلانىستىرۋعا، ادەبي مۇرامىزدىڭ قادىر-قاسيەتىن كەڭىنەن تانىتۋعا باعىتتالعان رۋحاني ميسسيا. نوبەل كىتاپحاناسى مەن ارحيۆىندەگى زەرتتەۋ جۇمىستارى بارىسىندا جيناقتالعان دەرەكتەر مەن تاجىريبە دە الداعى ۋاقىتتا قازاق ادەبيەتى مەن مادەنيەتىن زەرتتەۋ، ناسيحاتتاۋ ىسىنە ءوز ۇلەسىن قوسادى دەپ سەنەمىن.
دۇيسەنالى الىماقىن
