«از ي يا» رۋحىنداعى كۇرەسكەر اقىن

170
Adyrna.kz Telegram
https://adyrna.kz/storage/uploads/A7fi8mxv1rqT2LTgG7ilEGdqvaFtN4iiVsp1r57o.jpg

بۇگىن، 18 مامىردا قازاق مادەنيەتى مەن الەمدىك ادەبيەتتىڭ كورنەكتى وكىلى، اقىن، قوعام قايراتكەرى، لينگۆيست-عالىم، قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى، قازاق كسر حالىق جازۋشىسى ولجاس سۇلەيمەنوۆ 90 جاسقا تولدى. ونىڭ شىعارماشىلىق جولى مەن قوعامدىق قىزمەتى قازاق حالقىنىڭ رۋحاني تاريحىمەن بىتە قايناسىپ جاتىر.

ولجاس ومارۇلى 1936 جىلى 18 مامىردا الماتى قالاسىندا دۇنيەگە كەلگەن. اكەسى ومارحان سۇلەيمەنۇلى – كاۆالەريا پولكىنىڭ وفيتسەرى، ال اناسى ءباتيما ناسىرجانقىزى ۇلتتىق تاربيەنى بويىنا سىڭىرگەن جان بولعان. اقىن – قازاقتىڭ ايگىلى سەرىسى ءارى كومپوزيتورى جاياۋ مۇسا ۇرپاعى. وسىنداي تەكتى ورتادا وسكەن ولجاستىڭ بويىنداعى ەركىندىك رۋحى مەن ۇلتتىق بولمىس ەرتە قالىپتاستى.

العاشىندا ول ينجەنەر-گەولوگ ماماندىعىن يگەرىپ، گەولوگيا سالاسىندا ءبىلىم الدى. الايدا شىعارماشىلىققا دەگەن قۇشتارلىعى ونى ادەبيەت الەمىنە الىپ كەلدى. ماسكەۋدەگى ا.م. گوركي اتىنداعى ادەبيەت ينستيتۋتىندا ءبىلىم العان جاس اقىن 1959 جىلدان باستاپ ادەبي ورتاعا كەڭىنەن تانىلا باستادى.

ولجاس سۇلەيمەنوۆتىڭ ەسىمىن الەمگە تانىتقان شىعارمالاردىڭ ءبىرى – «ادامعا تابىن، جەر، ەندى!» پوەماسى. بۇل تۋىندى عارىش ءداۋىرىنىڭ باستالۋىن جىرلاپ قانا قويماي، ادامزات رۋحىنىڭ قۋاتىن، عىلىم مەن وركەنيەتتىڭ مۇمكىندىگىن پاش ەتتى. اقىن پوەزياسىندا ۇلتتىق رۋح پەن جاھاندىق وي قاتار ءورىلىپ، ونىڭ شىعارمالارى كوپتەگەن تىلگە اۋدارىلدى.

1975 جىلى جارىق كورگەن از ي يا كىتابى كەڭەستىك كەزەڭدەگى ەڭ باتىل عىلىمي ەڭبەكتەردىڭ بىرىنە اينالدى. اۆتور بۇل زەرتتەۋىندە تۇركى جانە سلاۆيان حالىقتارىنىڭ تاريحي-مادەني بايلانىسىن تىڭ قىرىنان تالداپ، «يگور پولكى تۋرالى جىردىڭ» استارىنداعى تۇركىلىك بەلگىلەردى عىلىمي تۇرعىدا سارالادى.

كىتاپ جارىق كورگەننەن كەيىن ماسكەۋدە ۇلكەن پىكىرتالاس تۋىپ، ەڭبەككە تىيىم سالىندى. ال اۆتور بىرنەشە جىل بويى ساياسي قىسىمعا ۇشىرادى. سوعان قاراماستان، «از ي يا» تۇركى حالىقتارىنىڭ تاريحي ساناسىن جاڭعىرتىپ، ۇلتتىق رۋحتىڭ كۇشەيۋىنە زور ىقپال ەتتى.

ولجاس سۇلەيمەنوۆ تەك اقىن عانا ەمەس، قوعام ومىرىندە دە بەلسەندى قىزمەت اتقارعان تۇلعا. ول حالىقارالىق دەڭگەيدە يادرولىق قارۋعا قارسى قوزعالىستاردى قولداپ، ادامزات قاۋىپسىزدىگى ماسەلەلەرىن كوتەردى. اسىرەسە سەمەي يادرولىق پوليگونىن جابۋعا باعىتتالعان «نەۆادا – سەمەي» قوزعالىسىنىڭ باستاماشىسى رەتىندە ەل تاريحىندا ەرەكشە ورىن الدى.

سونىمەن قاتار ول ديپلوماتيالىق قىزمەت اتقارىپ، مادەنيەت پەن وركەنيەتتەر اراسىنداعى ۇنقاتىسۋدى دامىتۋعا ۇلەس قوستى. عالىم رەتىندە «جازۋ ءتىلى»، «ەجەلگى تۇركىلەر» سەكىلدى ەڭبەكتەر جازىپ، تۇركولوگيا عىلىمىنىڭ دامۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوستى.

ولجاس سۇلەيمەنوۆتىڭ شىعارماشىلىعى – قازاق حالقىنىڭ ازات رۋحىنىڭ كورىنىسى. ونىڭ پوەزياسى مەن عىلىمي ىزدەنىستەرى ۇلتتىق سانانى جاڭعىرتىپ، ۇرپاققا رۋحاني باعدار بەرىپ كەلەدى. 90 جاسقا تولعان قالامگەر تۋرالى تولىعىراق سىلتەمەدەن وقي الاسىز. 

 

 

پىكىرلەر