«Az i Iа» ruhyndaǧy küresker aqyn

165
Adyrna.kz Telegram
https://adyrna.kz/storage/uploads/A7fi8mxv1rqT2LTgG7ilEGdqvaFtN4iiVsp1r57o.jpg

Bügın, 18 mamyrda qazaq mädenietı men älemdık ädebiettıŋ körnektı ökılı, aqyn, qoǧam qairatkerı, lingvist-ǧalym, Qazaqstannyŋ Eŋbek Erı, Qazaq KSR Halyq jazuşysy Oljas Süleimenov 90 jasqa toldy. Onyŋ şyǧarmaşylyq joly men qoǧamdyq qyzmetı qazaq halqynyŋ ruhani tarihymen bıte qainasyp jatyr.

Oljas Omarūly 1936 jyly 18 mamyrda Almaty qalasynda düniege kelgen. Äkesı Omarhan Süleimenūly – kavaleriia polkınıŋ ofiserı, al anasy Bätima Nasyrjanqyzy ūlttyq tärbienı boiyna sıŋırgen jan bolǧan. Aqyn – qazaqtyŋ äigılı serısı ärı kompozitory Jaiau Mūsa ūrpaǧy. Osyndai tektı ortada ösken Oljastyŋ boiyndaǧy erkındık ruhy men ūlttyq bolmys erte qalyptasty.

Alǧaşynda ol injener-geolog mamandyǧyn igerıp, geologiia salasynda bılım aldy. Alaida şyǧarmaşylyqqa degen qūştarlyǧy ony ädebiet älemıne alyp keldı. Mäskeudegı A.M. Gorkii atyndaǧy Ädebiet institutynda bılım alǧan jas aqyn 1959 jyldan bastap ädebi ortaǧa keŋınen tanyla bastady.

Oljas Süleimenovtıŋ esımın älemge tanytqan şyǧarmalardyŋ bırı – «Adamǧa tabyn, Jer, endı!» poemasy. Būl tuyndy ǧaryş däuırınıŋ bastaluyn jyrlap qana qoimai, adamzat ruhynyŋ quatyn, ǧylym men örkeniettıŋ mümkındıgın paş ettı. Aqyn poeziiasynda ūlttyq ruh pen jahandyq oi qatar örılıp, onyŋ şyǧarmalary köptegen tılge audaryldy.

1975 jyly jaryq körgen Az i Iа kıtaby keŋestık kezeŋdegı eŋ batyl ǧylymi eŋbekterdıŋ bırıne ainaldy. Avtor būl zertteuınde türkı jäne slavian halyqtarynyŋ tarihi-mädeni bailanysyn tyŋ qyrynan taldap, «İgor polkı turaly jyrdyŋ» astaryndaǧy türkılık belgılerdı ǧylymi tūrǧyda saralady.

Kıtap jaryq körgennen keiın Mäskeude ülken pıkırtalas tuyp, eŋbekke tyiym salyndy. Al avtor bırneşe jyl boiy saiasi qysymǧa ūşyrady. Soǧan qaramastan, «Az i Iа» türkı halyqtarynyŋ tarihi sanasyn jaŋǧyrtyp, ūlttyq ruhtyŋ küşeiuıne zor yqpal ettı.

Oljas Süleimenov tek aqyn ǧana emes, qoǧam ömırınde de belsendı qyzmet atqarǧan tūlǧa. Ol halyqaralyq deŋgeide iadrolyq qaruǧa qarsy qozǧalystardy qoldap, adamzat qauıpsızdıgı mäselelerın köterdı. Äsırese Semei iadrolyq poligonyn jabuǧa baǧyttalǧan «Nevada – Semei» qozǧalysynyŋ bastamaşysy retınde el tarihynda erekşe oryn aldy.

Sonymen qatar ol diplomatiialyq qyzmet atqaryp, mädeniet pen örkenietter arasyndaǧy ünqatysudy damytuǧa üles qosty. Ǧalym retınde «Jazu tılı», «Ejelgı türkıler» sekıldı eŋbekter jazyp, türkologiia ǧylymynyŋ damuyna eleulı üles qosty.

Oljas Süleimenovtıŋ şyǧarmaşylyǧy – qazaq halqynyŋ azat ruhynyŋ körınısı. Onyŋ poeziiasy men ǧylymi ızdenısterı ūlttyq sanany jaŋǧyrtyp, ūrpaqqa ruhani baǧdar berıp keledı. 90 jasqa tolǧan qalamger turaly tolyǧyraq sıltemeden oqi alasyz. 

 

 

Pıkırler