– نۇرجان جالاۋقىزى، ء سىز قازاق راديوسىنىڭ «جاستار مەن بالالار» رەداكتسياسىنا رەداكتور بولىپ قابىلدانىپ، تەلەراديوكورپوراتسيانىڭ ەڭ جوعارعى لاۋازىمعا دەيىن كوتەرىلدىڭىز. العاشقى سۇراعىم: جۋرناليست دەگەن كىم جانە بۇل سالاعا قالاي كەلدىڭىز؟ ءبىر سۇحباتىڭىزدا «جۋرناليست ماماندىعى – قوعامنىڭ ەمشىسى، دارىگەرى سەكىلدى» دەپ ايتىپسىز. وسى ويىڭىزدى كەڭىرەك تارقاتىپ بەرسەڭىز.
– ءيا، جۋرناليست «قوعامنىڭ دارىگەرى» دەپ ءوز سۇحباتتارىمنىڭ بىرىندە ايتقانىم راس. مۇنداي تۇيىنگە ادام بىردەن كەلە قويمايدى. ول – ومىرلىك تاجىريبەنىڭ، كورگەن-بىلگەننىڭ، ىشكى تولعانىستىڭ ناتيجەسى. ۋاقىت وتە كەلە وي جەتەلەپ، سانا سارالايدى. سول كەزدە عانا ماماندىقتىڭ شىنايى بولمىسى ايقىندالا تۇسەدى.
شىن مانىندە، ءجۋرناليستى دارىگەرگە تەڭەۋگە تولىق نەگىز بار. دەگەنمەن، مەن ەڭ الدىمەن جۋرناليست ماماندىعىن قوعامنىڭ شىراقشىسى دەر ەدىم. ول – قوعامنىڭ ايناسى. «جۋرناليستيكا – بيلىكتىڭ ءتورتىنشى تارماعى» دەگەن ۇعىمنىڭ جايدان-جاي ايتىلماعانى دا سوندىقتان. سەبەبى جۋرناليستيكا مەن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى – حالىق پەن بيلىكتىڭ اراسىنداعى التىن كوپىر. بۇل ميسسيانى ول باعزى زامانداردان بەرى اتقارىپ كەلەدى جانە بۇگىن دە سول جاۋاپتى قىزمەتىنەن جاڭىلعان جوق.
قازىرگى تاڭدا الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ ىقپالى ارتىپ، كەز كەلگەن ادامنىڭ ءوز پىكىرىن اشىق بىلدىرۋگە مۇمكىندىگى بار زاماندا قوعامدىق پىكىر بۇرىنعىدان دا سالماقتى كۇشكە اينالىپ وتىر. قوعامدىق وي ەندى تەك ەستىلەتىن عانا ەمەس، بيلىك قۇلاق اساتىن، نازار اۋداراتىن قۋاتتى تەتىككە اينالا باستادى. وسىنداي جاعدايدا جۋرناليستيكانىڭ ماڭىزى كەمىمەك ەمەس، كەرىسىنشە، ءوز سالماعىن ساقتاي وتىرىپ، ءاردايىم كۇشىندە بولادى دەپ ويلايمىن.
جۋرناليستيكا – بۇل ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكتى تالاپ ەتەتىن ماماندىق. ول قوعامدا بولىپ جاتقان كەز كەلگەن قۇبىلىسقا بەيجاي قارامايتىن، ءارماسەلەگە جاناشىرلىقپەن قارايتىن، ەڭ باستىسى، مەملەكەتشىلدىك تۇرعىدان وي تۇيىندەي الاتىن ازاماتتاردىڭ كاسىبي جولى. ەگەر وسى ۇستانىممەن قىزمەت ەتسە، جۋرناليستيكا ارقاشان ۇتادى دەپ سەنەمىن.
– نۇرجان جالاۋقىزى، ءۇيدەگى «بەس سومدىق» راديو بالا كەزىمىزدە ۇنەمى قوسىلىپ تۇراتىن. ەردەن اتايدىڭ ەرتەگىلەرىن تىڭداپ، جۇمباقباي اتايدىڭ جاسىرعان جۇمباقتارىن شەشىپ، حات جازۋشى ەدىك. سىزدەر شە؟
– ءيا، ول كەزەڭدى ءوزىڭىز دە جاقسى بىلەسىز. ول ۋاقىتتا جالعىز عانا قازاق راديوسى بولاتىن. ونىڭ ءوزى قابىرعاعا ءىلىنىپ تۇراتىن شاعىن راديوقابىلداعىش – راديونۇكتە ەدى. ال «شالقار»راديوسىن اتا-انالارىمىز تولقىندى راديولار ارقىلى قىسقا تولقىندا تىڭدايتىن. راديوتولقىندى شاعىن ترانزيستورلار بولاتىن، سىرتتا جۇرگەندە مەحانيزاتورلار جۇگەرى القابىندا جۇمىس ىستەپ ءجۇرىپ، قالتالارىنا سالىپ الاتىن. شوپاندارىمىز قوي باعىپ ءجۇرىپ، جاندارىنان تاستاماي «شالقاردىڭ» قىسقا تولقىنداعى حابارلارىن تىڭدايتىن.
ال ۇزىن تولقىندا حابار تاراتاتىن قازاق راديوسى نەگىزىنەن ستاتسيونارلى ۇيلەردە عانا بولاتىن. مەن سول بەس سوم تۇراتىن ستاتسيونارلى راديونى قۇلاعىما جاستاپ الىپ، ونىڭ حابارلارىن تىڭداپ ءوستىم. ول كەزدە «بالالار مەن جاستار رەداكتسياسى» جۇمىس ىستەيتىن. سول رەداكتسيانىڭ جوعارى سىنىپ وقۋشىلارىنا ارنالعان «ورەندەر» راديوجۋرنالى بار ەدى. مەن التىنشى سىنىپتان باستاپ سول باعدارلاماعا حات جازدىم. مەكتەپتەگى، اۋىلداعى ءتۇرلى وقيعالاردى قاعازعا ءتۇسىرىپ جىبەرىپ وتىردىم.
ءالى كۇنگە دەيىن ەسىمدە، قازان رەۆوليۋتسياسىنىڭ مەرەيتويىنا ارنالعان «سەنىڭ زامانداسىڭ» اتتى ۇلكەن راديوبايقاۋ ءوتتى. بۇل – بالالارعا ارنالعان باعدارلاما بولاتىن. سول بايقاۋعا «ول دا مەنىڭ زامانداسىم عوي» دەپ، اۋىلىمىزداعى ەگدە جاستاعى شوپاننىڭ ءومىربايانى جايلى اسەرلى ماتەريال جازدىم. ول ماتەريال «ورەندەر» راديوجۋرنالى ارقىلى ەفيردە وقىلدى. مەنىڭ اتى-ءجونىم اتالعاندا، «نۇرجان سۇرانشيەۆا، 6-سىنىپ وقۋشىسى» دەگەن ءسوزدى ەستىگەن ساتتە، توبەم كوككە جەتكەندەي قۋاندىم. اتا-انالارىمىز دا ءماز بولدى، سىنىپتاستارىمنىڭ الدىندا ابىرويىم اسىپ، مەكتەپتە ماراپاتتارعا يە بولدىم. ءبىز ءبارىمىز وسى جولدان باستادىق.
– ياعني، بالا كۇنگى ارمانىڭىزدى بۇگىن جۇزەگە اسىرىپ وتىرسىز عوي؟
– ءيا، ەڭ الدىمەن سول. بىراق ءبارى سونىمەن توقتاپ قالعان جوق. راديونى تىڭداپ وسە ءجۇرىپ، كەيىن قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇستىم. سول كەزدە راديو مەن «قازاقستان پيونەرى» گازەتى ارقىلى بۇرىننان تانىپ-بىلگەن گۇلجامال قۇستانوۆا، ايگۇل قاسەنوۆا، ورىنباسار الجىكوۆ، نۇرعالي وراز سىندى ارىپتەستەرىممەن ءبىر ورتاعا ءتۇستىم. ولاردى ستۋدەنت بولماي تۇرىپ-اق راديو مەن گازەتتەن تانيتىنمىن.
مەن جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنە وقۋعا قابىلدانعان تۇستا راديوجۋرناليستيكا كافەدراسى جاڭادان اشىلدى. بۇل كافەدرا راديوجۋرناليستيكا سالاسى بويىنشا تۇڭعىش ديسسەرتاتسيا قورعاعان پروفەسسورىمىز، قۇرمەتتى ۇستازىمىز نامازالى وماشەۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن قۇرىلدى. كەيىننەن مارات بارمانقۇلوۆ باستاعان ءبىر توپ ۇستازدىڭ باستاماسىمەن راديو جانە تەلەۆيزيا كافەدراسى اشىلدى. ءوزىم سول كافەدرادا شىڭدالىپ، تاربيەلەنىپ، جۋرناليستيكانىڭ العاشقى قىر-سىرىن قولمەن ۇستاپ، كوزبەن كورىپ ۇيرەندىم. رەپورتەردىڭ كىم ەكەنىن، ءجۋرناليستىڭ جاۋاپكەرشىلىگى قانداي بولاتىنىن سول كەزەڭدە شىنايى تانىدىق.
ستۋدەنت بولا ءجۇرىپ، قازاق راديوسىنىڭ«جاستار جانە بالالار رەداكتسياسىندا» «ورەندەر»، «پيونەر سەرىگى» اتتى راديوجۋرنالدارعا ماقالا مەن رەپورتاجدار دايىندادىق. كەيىن جاستارعا ارنالعان «ۇشقىن» باعدارلاماسىنا ماتەريالدار ازىرلەدىك. «ۇشقىننىڭ» اياسىندا ايىنا ءبىر رەت ەفيرگە شىعاتىن «گۇلداۋرەن» اتتى ستۋدەنت جاستار راديوجۋرنالى بولاتىن. ستۋدەنت بولساق تا، ءبارىمىز بىرىگىپ، سول باعدارلامالاردى دايىنداۋعا اتسالىستىق.
مەنىڭ راديوعا دەگەن ماحابباتىم بالا كەزدەگى ارماننان باستاۋ الادى. 1982 جىلى ۋنيۆەرسيتەتتى ءبىتىردىم. ءبىر جىلداي ۋنيۆەرسيتەتتىڭ كوپ تيراجدى «قازاق ۋنيۆەرسيتەتى» گازەتىندە ەڭبەك ەتىپ، كەيىن قازاق راديوسىندا شتاتتىق ورىن بوساي قالعاندا، رەداكتور رەتىندە قىزمەتكە قابىلداندىم. ول كەزدە «جاستار مەن بالالار حابارلارى باس رەداكتسياسىنىڭ» باس رەداكتورى, ارداگەر جۋرناليست، ۇلكەن ۇستازىمىز قاسىمحان ەرسارين بولاتىن.
سول كىسى مەنى الماتىداعى جەلتوقسان كوشەسى، 175-ۇيدە ورنالاسقان عيماراتتىڭ ءتورتىنشى قاباتىنداعى حاميت حاسەنوۆتىڭ كابينەتىنە ەرتىپ اپارىپ: ء«بىز وسى قىزدى «جاستار مەن بالالار رەداكتسياسىنا» رەداكتور رەتىندە العالى وتىرمىز. وسى سارسەنبى كۇنى «ورەندەردەن» كەرەمەت ءبىر سۇحباتى كەتىپ بارا جاتىر، تىڭداڭىزشى»، – دەپ تانىستىردى. سوندا حاميت حاسەنوۆ: ء«سىز ايتىپ تۇرساڭىز، قاسەكە، مەن سەنەمىن. بۇل قىزىڭىزدان جاقسى جۋرناليست شىعار. الىڭىز، قارسى ەمەسپىن»، – دەپ كەلىسىمىن بەردى. سودان كەيىن مەنى ءۇشىنشى قاباتقا الىپ كەلىپ، ۇستەلىم مەن ورىندىعىمدى كورسەتتى. وسىلايشا مەنىڭ راديوداعى قىزمەت جولىم باستالدى.
الدىمەن رەداكتور بولىپ كىرىپ، كەيىن ءبولىم مەڭگەرۋشىسى قىزمەتىنە كوتەرىلدىم. 1985 جىلى قايتا قۇرۋ مەن جاريالىلىق كەزەڭى باستالدى. سول كەزەڭنىڭ ىقپالىمەن 1988 جىلى ءبىزدى پارتيا مەكتەبىنە وقۋعا جىبەردى. قازاق راديوسىنان مەن، ال تەلەۆيزيادان تاعى ەكى ارىپتەس – ولەگ گادتسيەۆ پەن سەرىك بايحونوۆ باردىق. ءبىزدى ورتالىق كوميتەتتىڭ يدەولوگيا ءبولىمى جولدامامەن وقۋعا اتتاندىردى.
سول 80 جىلدار ىشىندە تالاي وقيعانى باستان وتكەردىك، ءتۇرلى ساتىلاردان ءوتتىك. ەلدى عانا ەمەس، تۇتاس كەڭەس وداعىن ءدۇر سىلكىندىرگەن جەلتوقسان كوتەرىلىسىنىڭ دە باسى-قاسىندا بولدىق. ول كەزدە مەن راديودا قىزمەت ەتتىم. سول جەردە ءجۇرىپ سۇقباتتار الدىق، الاڭدا ءوزىمىز دە تۇردىق. مۇنى جاسىرمايمىز.
– جۋرناليست رەتىندە عوي؟
– جۋرناليست رەتىندە دە، ازامات رەتىندە دە. ءتىپتى، سول كۇندەرى كوبىرەك ازامات رەتىندە بارعان سياقتىمىز. جۋرناليستىك تۇرعىدان العاندا، سول كۇنى ەلىمىزدەگى دوستىق، ءبىر-ءبىرىن ءتۇسىنۋ، ءوزارا سىيلاستىق تۋرالى ماتەريال دايىنداعانىم ەسىمدە.
كەيىن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنە شاقىرىپ، تۇسىرىلگەن سۋرەتتەردى كورسەتتى. «مىنالاردىڭ اراسىنان كىمدەردى تانيسىڭدار؟» – دەپ, جاۋاپقا العان كەزدەرى بولدى. سۋرەتتەردى قاراپ وتىرىپ، راديودا ىستەيتىن ءبىر قىزمەتكەرىمىزدىڭ قىزىن كورىپ قالدىم. كوزىمدى ايالداتپاي، «جوق، بىلمەيمىن» دەپ وتە شىقتىم. بىراق ءىشىم الاي-دۇلەي بولىپ، قاتتى قوبالجىدىم. ول جەردەن شىققان سوڭ ەسەڭگىرەپ، ءوز ورنىما ارەڭ جەتتىم.
ول قىزدى تانىعانىمدى ەشكىمگە ايتپادىم. كەيىننەن بارىپ الگى اپايدىڭ وزىنە عانا: «اپاي، قىزىڭىزدىڭ فوتوسىن كوردىم, بايقاسىنشى»، – دەپ ەسكەرتتىم. اپايدىڭ ءوزى دە ابدىراپ: «ول نەگە ولاي ىستەگەن؟» – دەپ, ەسەڭگىرەپ قالدى. ال مەن ىشتەي ءتۇسىندىم: ول – جاس قىز، اۋزى اڭقيىپ، تريبۋنانىڭ تۇبىندە تۇرعان ەدى. مۇنداي وقيعالاردىڭ بولعانى جاسىرىن ەمەس.
1985 جىلى قايتا قۇرۋ مەن جاريالىلىق كەزەڭىمەن كەلگەن ۇلكەن لەپ، ۇلتتىق سانا-سەزىمنىڭ ويانۋىن ەشقانداي قارۋمەن دە، بۇيرىقپەن دە، ءتۇرلى تىيىمدارمەن دە توقتاتۋ مۇمكىن ەمەس ەدى. ويتكەنى بۇل قۇبىلىس تەك ءبىءزدىڭ ەلىمىزدە عانا ەمەس، كەڭەس وداعىنىڭ قۇرامىندا بولعان بارلىق رەسپۋبليكالاردا ۇلتتىق سانانىڭ ويانۋىمەن قاتار ءجۇردى. ول – سول زاماننىڭ زاڭدى كورىنىسى بولاتىن. سوندىقتان ونى توقتاتۋ مۇمكىن ەمەس ەدى.
وسى تۇرعىدان قاراساق، ءبىز قازاق راديوسىنا كەلگەن كەزدە بىردە-ءبىر ماتەريال، بىردە-ءبىر حابار ورتالىق كوممۋنيستىك پارتيا باسشىلارىنىڭ سوزىنەن الىنعان تسيتاتاسىز باستالمايتىن. ال ءبىز رەداكتسياعا كەلگەننەن كەيىن سول قالىپتاسقان سەڭدى بۇزدىق. بۇل ءىستىڭ باسىندا ارىپتەسىم يمانباي جۇباي دا تۇردى. قازىر ول قازۇۋ-دە جاس جۋرناليستەرگە ءدارىس بەرىپ ءجۇر.
قاسىمحان اعانىڭ بىزگە كورسەتكەن سەنىمى مەن ەركىندىگىمىزدى دۇرىس ارناعا باعىتتاعانىنا ۇنەمى ىشتەي العىس ايتامىن. مۇنى وزىنە دە تالاي ايتقانبىز. ول كىسى ءبىزدى قولىمىزدان قاققان جوق. كەرىسىنشە، جول اشتى. ءبىز ءوز ماتەريالىمىزدى ءوزىمىز ەفيردە وقيتىن دەڭگەيگە جەتتىك. ال وعان دەيىن بارلىق ءماتىندى تەك ديكتور وقيتىن. ءبىز راديوتىڭدارمانمەن تىكەلەي ميكروفون الدىندا سويلەسۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدىق.
سولايشا 1986 جىلى، 5 مامىر كۇنى يمانباي ەكەۋمىز قازاق راديوسىندا تۇڭعىش رەت رەسپۋبليكادا وتكەن مۇعالىمدەردىڭ سەزىنەن تىكەلەي ەفير جۇرگىزدىك. بۇعان دەيىن مۇنداي تاجىريبە بولماعان. سەبەبى, كەز-كەلگەن ماتەريال مىندەتتى تۇردە «ليتو» دەپ اتالاتىن سۇزگىدەن وتەتىن. ايتاتىن ءار ءسوز، ءار سويلەم الدىن-الا ناقتىلانىپ، «ارتىق اۋىز ءسوز كەتپەۋى كەرەك» دەگەن قاتاڭ تالاپ بولاتىن. ال ءبىز سول جولى ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكتى ءوز موينىمىزعا الىپ، تىكەلەي ەفيرگە شىقتىق.
1990 جىلى ساعات اشىمباەۆ اعامىز «قازىر جاستاردىڭ جۇمىس ىستەيتىن ۋاقىتى» دەپ، مەنى قىزمەتكە شاقىرىپ، «شالقار» راديوسى باس رەداكتورىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىنە تاعايىندادى.
كەيىن 1991 جىلى تاۋەلسىزدىگىمىزدى العان سوڭ، دۇنيەجۇزىنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن قازاقتار جينالىپ، العاشقى قۇرىلتاي ءوتتى عوي. سول تاريحي جيىننان دا تىكەلەي ەفير جۇرگىزدىك. مۇنىڭ بارلىعى – ەركىندىكتىڭ، ءسوز بوستاندىعىنىڭ، جۋرناليستيكاعا دەگەن ۇلكەن سەنىمنىڭ قالىپتاسا باستاعان كەزەڭى ەدى.
بۇل جىلدار – قازاق راديوجۋرناليستيكاسىنىڭ تاريحىندا التىن ارىپتەرمەن جازىلاتىن كەزەڭدەر. ەرتەڭگى كۇنى زەرتتەۋشىلەر مەن تاريحشىلار بۇل ۇدەرىستەرگە ءۇڭىلىپ، جازاتىن بولسا، سول بەتبۇرىس ءدال وسى كەزەڭنەن باستالعانىن انىق كورەدى.
– 90 جىلدارمەن سالىستىرىپ ايتقاندا, بۇرىنعى جانە قازىرگى «شالقاردا» قانداي ايىرماشىلىقتار بولدى?
– قازاق راديوسى مەن «شالقار» راديوسىن ءبىر قولشاتىردىڭ استىنداعى قوس ارنا دەۋگە بولادى. دەگەنمەن ارقايسىسىنىڭ وزىندىك باعدارلامالىق باعىتى، رەداكتسيالىق ساياساتى قالىپتاسقان. قازاق راديوسى قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە حابار تاراتسا، «شالقار» راديوسى تەك قازاق تىلىندە سويلەيتىن ارنا بولدى. ول – قازاق ءتىلدى تىڭدارمانعا ارنالعان، ءارى تەك قازاقستان اۋماعىمەن شەكتەلمەي، قىسقاتولقىندى حابارلار ارقىلى شەكارالاس ەلدەرگە دە جەتكەن راديو.
«شالقاردى» موڭعوليادان باستاپ، قىتايدىڭ شىڭجاڭ-ۇيعىر اۆتونوميالىق وڭىرىندەگى قانداستارىمىز، سونداي-اق رەسەيدىڭ قازاقستانعا شەكارالاس ايماقتارىنداعى اعايىندار تىڭداپ وتىردى. سول ارقىلى ولار قازاقستانداعى جاڭالىقتاردان حاباردار بولىپ وتىردى. ءبىز «شالقار» راديوسى ارقىلى ءار ساعات سايىن اقپاراتتىق جاڭالىقتاردى بەرىپ وتىردىق. بۇعان قوسا، تاڭعى ۋاقىتتان تۇسكە دەيىن كۇن سايىن ءتورت ساعات كولەمىندە اقپاراتتىق-سازدى باعدارلامالار ەفيرگە شىعاتىن.
سول كەزەڭدە كوپتەگەن حابارلاردى تىكەلەي ەفيردە جۇرگىزە باستادىق. ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى ناسيحاتتاۋعا، «التىن قوردان» الىنعان ءىنجۋ-مارجانداردى، راديوسپەكتاكلدەردى تىڭدارمانعا ۇسىنۋعا باسىمدىق بەردىك. مۇنىڭ بارلىعى نەگىزىنەن «شالقار» راديوسىنىڭ ەفيرى ارقىلى تارادى.
گۇلبانۋ، ءوزىڭىز دە ۇمىتىپ كەتكەن شىعارسىز، «شالقار» راديوسى ارقىلى كەزىندە، ناقتى ايتساق، 2012-2013 جىلدارى ءسىز «دەنساۋلىق» جانە «ادام قۇقى» اتتى باعدارلامالاردى جۇرگىزدىڭىز. تۇراقتى تىڭدارمانداردىڭ جادىندا قالعان شىعار دەپ ويلايمىن. باعدارلامالاردى ءساتتى جۇرگىزگەنىڭىزدىڭ ارقاسىندا «سوروس-قازاقستان» قورىنىڭ گرانتىن جەڭىپ الدىڭىز، تالاي العىسحاتتارعا يە بولدىڭىز. سوندىقتان مەن «شالقار» راديوسىنىڭ تىڭدارمانعا شىن مانىندە قاجەت، ومىرلىك ماڭىزى بار اقپاراتتاردى كوتەرۋى اسا ماڭىزدى دەپ ەسەپتەيمىن. بۇل باعىتتان تايماۋىمىز كەرەك.
«شالقار» راديوسى ۇلت ادەبيەتىنىڭ ءىنجۋ-مارجاندارىن كەڭىنەن ناسيحاتتاعان ارنا رەتىندە دە ەستە قالدى. ماسەلەن، مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «اباي جولى» رومانىن ءبىز العاش رەت راديودا اۋديوتاسپا رەتىندە ۇسىندىق. بۇل شىعارمانى بەلگىلى ديكتور امانجان ەڭسەبايۇلى وقىپ، ەفيردەن بەرىلدى. كەيىن سول نۇسقانى راديوتىڭدارمانعا قولجەتىمدى بولۋ ءۇشىن اۋديونۇسقا رەتىندە قايتا تاراتتىق. بۇل – ءوز الدىنا ءبىر ۇلكەن تاريح.
سول سياقتى باۋىرجان مومىشۇلىنىڭ «ۇشقان ۇيا» شىعارماسىن قازاق تىلىندە «شالقار»راديوسىنان، ورىس تىلىندە قازاق راديوسىنان جانە رەسەيدىڭ «ماياك» راديوسى ارقىلى جاريالادىق. ونى سول كەزدەگى كەڭەس وداعىنىڭ حالىق ءارتىسى ۆ. لانوۆويدىڭ وقۋىندا تىڭدارمانعا ۇسىندىق.
بۇگىندە ءدال وسىنداي باعىتتاعى باعدارلامالار «شالقار» راديوسىنىڭ ەفيرىندە ءجۇرىپ جاتىر. حالقىمىزدىڭ رۋحانياتىنا قىزمەت ەتەتىن، ۇلتتىق ونەرءى مەن ادەبيەتءىن ناسيحاتتايتىن حابارلاردى ءبىز ءالى دە كوبەيتۋىمىز كەرەك. سوندا عانا الەۋمەتتىك جەلىگە تەلمىرىپ وتىرعان جاستارعا قۇندى، ساپالى دۇنيەلەر قالدىرا الامىز دەپ ويلايمىن.
– ۇلت مۇددەسى مەن ەلدىك يدەولوگيانىڭ جارشىسىنا اينالىپ وتىرعان راديوارنالاردىڭ بۇگىنگى جاعدايىنا توقتالىپ وتسەڭىز.
– بۇگىنگى تاڭدا راديودا مۇمكىندىكتەر وتە ۇلكەن. مەن «قازاقستان» تەلەراديوكورپوراتسياسىندا باسقارما توراعاسى بولىپ قىزمەت ەتكەن كەزەڭدە، ناقتى ايتساق، 2011-2012 جىلدارى الەۋمەتتىك جەلىلەر ەندى عانا دامي باستاعان ەدى. سونىڭ وزىندە ءبىز ونىڭ مۇمكىندىكتەرىن پايدالانۋ كەرەك دەپ شەشتىك. قازاق راديوسى مەن «شالقار» راديوسىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنە تەك راديوتولقىنمەن عانا شەكتەلمەي، دايىندالعان حابارلاردى ينتەرنەت كەڭىستىگىنە جۇكتەۋ جونىندە ناقتى تاپسىرمالار بەردىك.
سونىڭ ناتيجەسىندە 2013 جىلدىڭ اقپان ايىندا «شالقار» راديوسىنىڭ العاشقى ۆيدەوكونتەنتى جارىق كوردى. ول تەك راديوستۋديا اياسىندا قالماي، پودكاست فورماتىنا ۇقساس تۇردە كورەرمەنگە جول تارتتى. سودان بەرى ون جىلدان استام ۋاقىت ءوتتى. «شالقار» راديوسىنىڭ مۇمكىندىگى بۇرىنعىدان دا كەڭەيە ءتۇستى دەپ ەسەپتەيمىن.
بۇگىندە ويدى تەك راديوتولقىن ارقىلى عانا ەمەس، ۆيدەو فورماتتا دا جەتكىزۋگە بولادى. ول ماتەريالدار ەرتەڭ YouTube پەن وزگە دە پلاتفورمالارعا جۇكتەلىپ، ءوز كورەرمەنى مەن تىڭدارمانىن تابۋعا مۇمكىندىك الادى. سوندىقتان مەنىڭ ويىم – شارشاماۋ كەرەك، توقتاپ قالماۋ كەرەك. بار مۇمكىندىكتى بارىنشا پايدالانىپ، زامان تالابىنا ساي جۇمىس ىستەۋگە ۇمتىلۋ قاجەت.
– «شالقار» راديوسىنىڭ 60 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي «تولقىنداعى داۋرەن» دەگەن اتاۋمەن ارنايى حابار دايىنداپ جاتىرمىز. وسى وقيعاعا وراي ايتارىڭىز بار ما؟
– «شالقار» راديوسى قازاق الەمىنىڭ، ونەرىنىڭ، مادەنيەتىنىڭ، ادەبيەتىنىڭ ءۇنجارياسى بولعان ەرەكشە تولقىن. ول قازاق راديوسىنىڭ جىلناماسى ىسپەتتەس. بۇرىن بۇل ءبولىم «قازاق راديوسىنىڭ «شالقار» رەداكتسياسى» دەپ اتالاتىن، قازىر جەكە وتاۋ تىگىپ، «شالقار» راديوسى اتاندى. سوندىقتان «شالقار» راديوسى – ءبىزدىڭ التىن قورىمىز. مىسالى، قازىر جامال وماروۆا، روزا باعلانوۆا، ەرمەك سەركەباەۆتىڭ داۋىستارىن وسى «التىن قوردان» تابۋعا بولادى. ۇمىتىلماس داۋىستار، ءار قازاقتىڭ كوكىرەگىندە جاتتالعان وقيعالار – ءبارى وسى «شالقار» راديوسىندا ساقتالعان. كەزىندە مۇقاعالي ماقاتاەۆ تا، مۇحتار شاحانوۆ تا «شالقار» راديوسىندا ءوز ولەڭدەرىن وقىعان تاسپالارى ءالى كۇنگە دەيىن بار. سوندىقتان «شالقار» راديوسى – تەك قازاق ءتىلدى تىڭدارماندار ءۇشىن عانا ەمەس، قازاق ءتىلىن ۇيرەنگىسى كەلەتىن، قۇرمەتپەن قارايتىن بۇكىل دۇنيەجۇزىندەگى راديوتىڭدارماندارعا حابار تاراتاتىن بىرەگەي راديو دەپ بىلەمىن.
«شالقار» راديوسىنىڭ قۇشاعى ارقاشان كەڭ بولسىن، ءاردايىم جاقسى حابارلارىمەن تىڭدارماندارىن قۋانتسىن. ءوسىپ كەلە جاتقان جاس ۇرپاقتى الەۋمەتتىك جەلىدەگى جىلت ەتكەن جاڭالىققا ەمەس، ومىرلىك ازىق، ادەبي قۇندىلىقتارعا باۋليتىن راديو بولىپ ارى قاراي دامىسىن. شىعارماشىلىق تابىس پەن ىزدەنىس تىلەيمىن سىزدەرگە! «شالقاردىڭ» 60 جىلدىعى قۇتتى بولسىن!
– راحمەت، اڭگىمەڭىزگە!
سۇحباتتاسقان
«شالقار» راديوسىنداعى
«تولقىنداعى داۋرەن» حابارىنىڭ
رەداكتورى گۇلبانۋ الپامىسقىزى.
2026 ج.
