مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ سوڭعى جىلدارى الەۋمەتتىك سالاداعى قارجىلىق ءتارتىپتى كۇشەيتۋ، الاياقتىقپەن كۇرەس، كاپيتالدىڭ زاڭسىز شىعارىلۋىنا توسقاۋىل قويۋ جانە ءپاتريوتيزمدى جاۋاپكەرشىلىك پەن ادال ەڭبەك ارقىلى ءتۇسىندىرۋ ماسەلەلەرىنە ەرەكشە نازار اۋدارىپ كەلەدى. بۇل باستامالار ەلدىڭ ەكونوميكالىق قاۋىپسىزدىگىن نىعايتىپ قانا قويماي، ازاماتتاردىڭ ءومىر ساپاسىن ارتتىرۋعا، الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىكتى قامتاماسىز ەتۋگە جانە قوعام مەن مەملەكەت اراسىنداعى سەنىمدى كۇشەيتۋگە باعىتتالعان.
وسى ماڭىزدى ماسەلەلەرگە قاتىستى ءوز پىكىرىن ەكونوميست، ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى، دوتسەنت يۋليا ۆلاديميروۆنا باەۆا ءبىلدىردى.
– پرەزيدەنت الەۋمەتتىك سالادا، سونىڭ ىشىندە ءبىلىم بەرۋ مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىندە قارجىلىق ءتارتىپ ورناتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. بۇل شەشىم ازاماتتاردىڭ ءومىر ساپاسىن ارتتىرۋعا جانە الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىكتى نىعايتۋعا قانشالىقتى ىقپال ەتە الادى؟
– بۇل ماسەلە تىكەلەي بيۋدجەت قاراجاتىن ءتيىمدى پايدالانۋ تاقىرىبىنا قاتىستى. قارجى مينيسترلىگىنىڭ الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىنىڭ (وعان دا بيۋدجەت قاراجاتى باعىتتالادى، مىسالى، جەڭىلدىك ساناتىنداعى ازاماتتار ءۇشىن تولەنەتىن جارنالار) قىزمەتىنە جۇرگىزگەن تەكسەرىستەرى بارىسىندا جالعان پاتسيەنتتەردى تىركەۋ، ءدارى-دارمەكتەردى شامادان تىس مولشەردە جازىپ بەرۋ سياقتى زاڭبۇزۋشىلىقتار انىقتالۋدا. سونىڭ سالدارىنان باسقا ناۋقاستار قاجەتتى ءدارى-دارمەك پەن ساپالى مەديتسينالىق قىزمەتكە قول جەتكىزە الماي وتىر. بيۋدجەت – بۇل قايتا ءبولۋشى مەحانيزم، ول سونىمەن قاتار الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىككە قول جەتكىزۋگە باعىتتالعان. ال بيۋدجەت قاراجاتى شەكتەۋلى، سوندىقتان ونى ءتيىمسىز پايدالانۋ شىن مانىندە كومەككە مۇقتاج، قيىن ومىرلىك جاعدايعا تاپ بولعان ازاماتتارعا تولىق كولەمدە قولداۋ كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەرمەيدى. وسى تۇرعىدا قارجىلىق باقىلاۋ ارقىلى بيۋدجەت قاراجاتىن ءتيىمدى پايدالانۋ ماسەلەلەرى رەتتەۋشى مەملەكەتتىك ورگاندار ءۇشىن باسىم باعىت بولىپ تابىلادى.
– مەملەكەت باسشىسى قارجىلىق الاياقتىق پەن قارجى پيراميدالارىنا قارسى كۇرەستى كۇشەيتۋ قاجەتتىگىن مالىمدەدى. بۇل باستاما ازاماتتاردىڭ جيناقتارىن قورعاۋ جانە حالىقتىڭ قارجىلىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ تۇرعىسىنان قانشالىقتى وزەكتى؟
– مەنىڭ ويىمشا، بۇل باستاما وتە وزەكتى. الايدا ول ازاماتتاردى الاياقتىقتان قورعاۋدىڭ وزگە دە تەتىكتەرىمەن، ەڭ الدىمەن، حالىقتىڭ قارجىلىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋمەن قاتار جۇزەگە اسىرىلۋى ءتيىس. بۇل – ءومىرىمىزدىڭ تسيفرلىق ترانسفورماتسياسىنا بايلانىستى تۋىنداعان ءسوزسىز ءارى قايتىمسىز تالاپ. ءبىز، ازاماتتار، تسيفرلىق گيگيەنا مەن قاۋىپسىزدىك داعدىلارىن نىعايتۋىمىز قاجەت. ەكونوميكاداعى قانداي تابىستىلىق دەڭگەيى قالىپتى، ال قايسىسى انومالدى ەكەنىن، قانداي تابىس تابۋ جولدارى زاڭدى ءارى قاۋىپسىز ەكەنىن ءتۇسىنۋ ماڭىزدى. وسى باعىت قارجىلىق الاياقتىقتىڭ ءوسۋىن تەجەۋدە شەشۋشى ءرول اتقارادى دەپ ەسەپتەيمىن.
– پرەزيدەنت كاپيتالدىڭ زاڭسىز تۇردە شەتەلگە شىعارىلۋىن ەلدىڭ ەكونوميكالىق قاۋىپسىزدىگىنە تىكەلەي قاتەر دەپ اتادى. مۇنداي ۇستانىم ۇلتتىق ەكونوميكانى قورعاۋعا، جۇمىس ورىندارىن ساقتاۋعا جانە حالىق تابىسىن ارتتىرۋعا قالاي اسەر ەتۋى مۇمكىن؟
– بۇل جەردە ەڭ الدىمەن مۇنداي كاپيتالدىڭ نە سەبەپتى سىرتقا شىعارىلاتىنىن ءتۇسىنۋ ماڭىزدى. مەنىڭ ويىمشا، بۇل قاراجاتتىڭ نەگىزگى كوزدەرى – ۇرلىق، سونىڭ ىشىندە بيۋدجەت قاراجاتىن جىمقىرۋ، سونداي-اق زاڭدى جانە زاڭسىز قىزمەتتەن جاسىرىلعان تابىستار. سوندىقتان كاپيتالدىڭ زاڭسىز شىعارىلۋى – جەكە دارا ماسەلە ەمەس، ول ەكونوميكانىڭ كولەڭكەلى، باقىلانبايتىن سەكتورىنىڭ اجىراماس بولىگى. ونىڭ سالدارى ەكونوميكانىڭ دامۋىنا كەرى اسەر ەتەدى: تابىستاردىڭ جاسىرىلۋى بيۋدجەت كىرىسىنىڭ ازايۋىنا، قاراجاتتىڭ ۇرلانۋى نەمەسە ماقساتسىز جۇمسالۋى مەملەكەتتىك شىعىنداردىڭ تيىمسىزدىگىنە، ال بەيرەسمي سەكتوردا ەڭبەك ەتەتىن ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك تۇرعىدان قورعالماۋىنا اكەلەدى.
– مەملەكەت باسشىسى ءپاتريوتيزمدى جاۋاپكەرشىلىك پەن ادال ەڭبەك ارقىلى ءتۇسىنۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. ءسىزدىڭ ويىڭىزشا، مۇنداي كوزقاراس قوعامداعى ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتاردى نىعايتۋعا جانە ازاماتتاردىڭ مەملەكەتكە دەگەن سەنىمىن ارتتىرۋعا قالاي ىقپال ەتەدى؟
– ءپاتريوتيزمدى جاۋاپكەرشىلىك پەن ادال ەڭبەك ارقىلى ءتۇسىنۋ – ەل ازاماتتارى مەن بيلىك وكىلدەرى ءۇشىن ورتاق قۇندىلىقتار مەن باعدارلاردى قالىپتاستىرۋدى بىلدىرەدى. بۇل ءوز كەزەگىندە قوعامنىڭ مەملەكەتكە دەگەن سەنىمىن نىعايتۋعا ىقپال ەتەدى. الايدا قازىرگى جاعدايدا – دەمونستراتيۆتى تۇتىنۋ، الەۋمەتتىك جەلىلەردە كورسەتىلىمگە باعىتتالعان ءومىر سالتى، كۇش-جىگەر مەن ەڭبەكسىز جوعارى ناتيجەگە جەتۋگە ۇمتىلۋ بەلەڭ العان زاماندا – مۇنداي قۇندىلىقتاردى ورنىقتىرۋ وڭاي ەمەس. سوعان قاراماستان، بۇل ۇستانىمدا قوعامدىق ءال-اۋقات ءاربىر ازاماتتىڭ ناقتى جاۋاپكەرشىلىگى مەن ادال ەڭبەگىمەن تىعىز بايلانىستىرىلىپ وتىر.
