Bır kezde Qazaqstan ekonomikasy degende köz aldymyzǧa eŋ aldymen mūnai mūnarasy, şahta men metallurgiialyq kombinat elesteitın. Būl – el ekonomikasynyŋ qalyptasuynda ülken röl atqarǧan öndırıster. Bıraq uaqyt bır orynda tūrmaidy. Bügıngı önerkäsıptıŋ ünı de, tynysy da özgerıp keledı. Zauyttardyŋ qabyrǧasynda būrynǧydai stanoktardyŋ dübırı estılgenımen, onyŋ janynda avtomattandyrylǧan jelıler, sifrlyq jüieler men jaŋa tehnologiialar qatar jūmys ıstei bastady.
Būl özgerıs jai söz emes. 2025 jyly Qazaqstanda 33 jaŋa önerkäsıptık käsıporyn ıske qosyldy. Maşina jasau, metallurgiia, himiia, jeŋıl önerkäsıp siiaqty ärtürlı baǧyttardy qamtyǧan būl öndırıster eldıŋ önerkäsıptık kartasyna jaŋa nükteler qosty. Al 2026 jyldyŋ alǧaşqy jartysynda öŋdeu önerkäsıbınıŋ ösımı 9,8 paiyzǧa jettı. Ükımet būl dinamikany jaŋadan ıske qosylǧan öndırıstık quattarmen bailanystyrady.
Sandardyŋ ar jaǧynda ülken özgerıstıŋ sūlbasy körınedı. Qazaqstan bırtındep şikızatty qazyp alyp qana qoimai, ony el ışınde tereŋırek öŋdeuge, daiyn önım şyǧaruǧa ūmtylyp otyr. Būl – ekonomikany ärtaraptandyrudyŋ eŋ maŋyzdy şarttarynyŋ bırı.
Mäselen, 2025 jyly öŋdeu önerkäsıbınde 20 investisiialyq joba jüzege asyrylyp, 4,4 myŋnan astam jūmys orny aşyldy. Jobalardyŋ qatarynda Qaraǧandy oblysyndaǧy bolat qūbyr öndırısı, Şymkenttegı aliuminii qaptama şyǧaratyn käsıporyn siiaqty öndırıster bar. Mūndai jobalardyŋ maŋyzy – bır ǧana zauyttyŋ ıske qosyluymen şektelmeidı. Onyŋ ainalasynda maman, logistika, qosalqy öndırıs, qyzmet körsetu sekıldı tūtas tızbek qalyptasady.
Önerkäsıptıŋ jaŋa bet-beinesın maşina jasau salasynan da baiqauǧa bolady. Avtomobil öndırısınıŋ keŋeiuı, otandyq komponentterdı köbeitu, auyl şaruaşylyǧy men qūrylysqa qajettı tehnikany el ışınde şyǧaru – öndırıstıŋ qarapaiym qūrastyrudan bırtındep tereŋırek tehnologiialyq siklge qarai jyljyp kele jatqanyn körsetedı. 2026 jyly maşina jasau salasynyŋ ösımı 13,4 paiyz deŋgeiınde josparlanyp otyr. Būǧan jaŋa avtomobil käsıporyndarynyŋ öndırıstık quatyn arttyru da äser etpek.
Bır qyzyǧy, bügıngı zauyt turaly tüsınık te özgerdı. Būryn öndırıs dese myŋdaǧan adamnyŋ bır alaŋda jūmys ısteuı oiǧa kelse, qazırgı käsıporynda tehnologiianyŋ ülesı barǧan saiyn artyp keledı. Avtomattandyru, sifrlandyru, öndırıstık prosesterdı baqylau – önımnıŋ sapasyn köterıp qana qoimai, käsıporynnyŋ bäsekege qabıletın aiqyndaityn faktorǧa ainaldy.
Mūny Qazaqstannyŋ öŋdeu önerkäsıbındegı jalpy qozǧalystan da köruge bolady. 2025 jyldyŋ 11 aiynda öŋdeu sektoryndaǧy öndırıs kölemı 27 trillion teŋgeden asyp, salada 173 joba ıske asqan. Sol jobalardyŋ qatarynda avtomobil, temırjol vagony, tūrmystyq tehnika, qaptama sekıldı būrynǧydan özgeşe önım türlerın şyǧaratyn käsıporyndar bar.
Ärine, jaŋa zauyttyŋ aşyluy – jūmystyŋ soŋy emes, bastauy. Eŋ maŋyzdy mäsele – käsıporyndardyŋ tolyq quatyna şyǧuy, önımınıŋ bäsekege qabılettı boluy jäne onyŋ ışkı naryqpen ǧana şektelmei, şetelge jol tabuy. Öitkenı qazırgı ekonomikada «Qazaqstanda jasalǧan» degen belgı önımnıŋ qai jerde öndırılgenın ǧana emes, onyŋ sapasy men tehnologiialyq deŋgeiın de bıldıruı tiıs.
Būl tūrǧyda memleket aldynda auqymdy mındet tūr. 2026 jyly jalpy qūny şamamen 1,7 trillion teŋge bolatyn 200 industriialyq jobany ıske asyru josparlanǧan. Olardyŋ nätijesınde 19 myŋǧa juyq tūraqty jūmys orny qūryluy közdelıp otyr. Eŋ maŋyzdysy – jobalardyŋ arasynda auyldyq jerler men monoqalalarǧa baǧyttalǧan öndırıster de bar.
Demek, önerkäsıptık saiasattyŋ mänı tek jaŋa zauyt saluda emes. Mäsele – sol zauyttyŋ el ekonomikasyna qanşalyqty tereŋ tamyr jaiatyndyǧynda. Eger öndırıs jergılıktı mamandy jūmysqa alyp, otandyq şikızatty öŋdep, jaŋa tehnologiiany igerıp, daiyn önımdı eksportqa şyǧara alsa, onda onyŋ paidasy bır käsıporynnyŋ qabyrǧasynan äldeqaida asyp tüsedı.
Qazaqstannyŋ öndırıstık kelbetı däl qazır osyndai özgerıs kezeŋınen ötıp jatyr. Keşe ǧana şikızat közı retınde tanylǧan eldıŋ aldynda bügın ony öŋdep, tehnologiia qosyp, daiyn önım retınde ūsynu mındetı tūr.
Öitkenı naǧyz industriialyq jaŋǧyru – jaŋa ǧimarattyŋ boi köteruı emes. Ol – zauyttaǧy jaŋa tehnologiiadan, bılıktı mamannan, otandyq önımnen jäne sol önımnıŋ älemdık naryqqa şyǧuynan bastalady.
Qazaqstannyŋ öndırısı de endı osy joldyŋ qai tūsynda tūrǧanyn emes, sol jolmen qanşalyqty alysqa bara alatynyn däleldeuı kerek.
