Ūzaq uaqyt boiy älemdık arenada Qazaqstan öndıruşı sektorǧa, auqymdy infraqūrylymdyq jobalarǧa jäne tranzitke basa den qoiǧan ekonomika retınde qabyldanyp kelgenı ras. Bıraq 2020 jyldardyŋ basynan būl közqaras özgere bastady: köptegen halyqaralyq korporasiialar elge ötkızu naryǧy retınde qaraǧandy qoiyp, öz öndırısterın osynda ornalastyruǧa köştı, jergılıktı jetkızuşılerdı qoldai otyra, şyǧaratyn önım kölemın köbeittı. Nätijesınde būl el bırtındep eksportqa degen naqty ambisiiasy bar aimaqtyq önerkäsıptık platforma retınde qalyptasyp keledı.
Ötkızu naryǧynan önerkäsıptık bazaǧa ainaluda
2025 jylǧa qarai Qazaqstan ekonomikasy qūrylymdyq transformasiianyŋ oŋ belgılerın körsete bastady. Geosaiasi pen logistikalyq täuekelderge bailanysty jetkızu tızbegın jahandyq qaita qūru aiasynda transūlttyq kompaniialar öndırıs geografiiasyn qarqyndy türde ärtaraptandyrudy qolǧa aldy. Būl tūrǧyda Qazaqstan önımdı tek ışkı naryqqa ǧana emes, sonymen qatar Ortalyq Aziia elderıne, EAEO-ǧa jäne jaqyn öŋırlerge jetkızuge qabılettı öndırıstık habqa ainaluda.
Mūndai özgerıster memlekettıŋ ekonomikalyq saiasatynyŋ nätijesı edı. Öŋdeu önerkäsıbındegı ösım 2025 jyldyŋ qorytyndysy boiynşa şamamen 6% deŋgeiınde kütılude, al 2026 jylǧa arnalǧan nysanaly körsetkış 6,2% deŋgeiınde belgılendı. Däl bır qaita öŋdeu salasy şikızat eksportyna täueldılıktı bırtındep tömendete otyryp, ekonomikalyq ösudıŋ tıregıne ainalmaq.
Būl rette metallurgiia Qazaqstannyŋ öŋdeu önerkäsıbındegı draiverlerınıŋ bırı bolyp qalyp otyr. 2026 jyly saladaǧy önım kölemınıŋ ösuı şamamen 3% deŋgeiınde bolady dep boljanuda, būǧan bır jaǧynan Kyzyl Aray Copper, Ekibastuz FerroAlloys, Kazferro Limited, Shagala Mining jäne taǧy da basqa käsıporyndardyŋ jobalyq quatyna şyǧu sep bolmaq. Qara metallurgiiada ferroqorytpalar, bolat, şoiyn jäne jalpaq jaima temır öndırısı artady dep kütılude, al tüstı metallurgiiada altyn, mys, aliuminii jäne myryş öndırısı küşeimek.
Maşina jasau odan da joǧary ösu qarqynyn körsete tüsedı. 2026 jyly önım kölemın 13,4%-ǧa ūlǧaitu josparlanuda, oǧan jeŋıl avtomobilder öndırısınıŋ 17%-ǧa jäne auyl şaruaşylyǧy tehnikasynyŋ 5%-ǧa ösuı yqpal etpek. Himiia önerkäsıbı de jedeldetılgen qarqynmen damyp keledı, 2026 jyly kükırt qyşqyly, natrii sianidı, sutegı asqyn totyǧy jäne sūiyq şyny şyǧaratyn jaŋa quattardyŋ engızıluıne bailanysty öndırıstıŋ ösuı 7% deŋgeiınde bolady dep kütılude.
Ekonomikanyŋ qarqyn aluynda sauda salasy maŋyzdy rölge ie bolyp otyr. 2026 jyly jiyntyq tauar ainalymy 92,4 trln teŋge deŋgeiınde josparlanǧan, būl 6,5% ösımge säikes keledı. Keŋeiiu mūnai men mūnai önımderın öndırudıŋ tūraqty kölemımen, azyq-tülık jäne azyq-tülık emes tauarlardy qaita öŋdeu jönındegı auqymdy baǧdarlamalarmen, sondai-aq Qytai baǧytyn qosa alǧanda, köterme eksporttyq saudaǧa baǧyttalǧan bırneşe ırı B2B-alaŋdaryn ıske qosumen qamtamasyz etıletın bolady.
Auyl şaruaşylyǧy da, eŋ aldymen, qaita öŋdeu segmentınde qarqyn aluda. 2026 jyly azyq-tülık pen susyndar öndırısı säikesınşe 9% jäne 9,3%-ǧa ösedı, būl sektordyŋ qosylǧan qūnyn jäne onyŋ eksporttyq äleuetın arttyrady.
Lokalizasiia üşın negız qalau
Bügınde kuä bolyp otyrǧan transformasiialyq prosesster – Qazaqstan basşylyǧynyŋ soŋǧy jyldary jüzege asyrǧan reformalarynyŋ nätijesı. İnvestisiialyq ahualdy jaqsartu, industriialyq aimaqtardy jaŋǧyrtu jäne retteudıŋ boljamdylyǧyn arttyru jönındegı şaralar ūzaq merzımdı investisiialar üşın qolaily jaǧdailar tuǧyzdy. Arnaiy ekonomikalyq aimaqtar, salyqtyq jeŋıldıkter jäne oŋailatylǧan maqūldau proseduralary şeteldık öndıruşılerge aldaǧy ūzaq jyldarǧa jospar jasaumen öndırıstık strategiialardy qūruǧa mümkındık beredı.
Qazaqstan olarǧa saiasi tūraqtylyq, ırı naryqtarǧa jaqyndyq jäne halyqaralyq investorlarǧa tüsınıktı qūqyqtyq bazany ūsynyp otyr. Būl eldı öndırısterdı ornalastyru üşın tartymdy alaŋǧa ainaldyrady.
Mäselen, Mars jahandyq azyq-tülık korporasiiasy – mūndaǧy közqarastyŋ özgergenınıŋ jarqyn mysaly. Kompaniia ūzaq jyldar boiy Qazaqstanda importtauşy jäne distribiutor retınde jūmys ıstep kelgen edı, endı Almaty oblysynda öndırısın lokalizasiialau üşın daiyndyq jūmystaryn bastap kettı, naqtyraq aitqanda olar üi januarlaryna arnalǧan daiyn azyq öndıru zauytyn salmaq. İnvestisiia kölemı 88,8 mlrd teŋgeden asady, al quattylyǧy – jylyna 100 myŋ tonnaǧa deiın önım öndıruge jetedı. Būl qadam jergılıktı jerde öndırıs aşuǧa köbırek taŋdau jasai bastaǧan şeteldık öndıruşılerdıŋ trendın aiǧaqtai tüsedı.
Farmasevtika önerkäsıbınde de jaŋa jobalar paida bolmaq. «Alatau» arnaiy ekonomikalyq aimaǧynda öndırıstık keşen tūrǧyzatyn Khan Tengri Biopharma kompaniiasymen investisiialar turaly kelısımge qol qoiyldy. Keşennıŋ öndırıstık portfelıne onkologiialyq, autoimmundy, sirek jäne qabynu aurularyn emdeuge arnalǧan preparattardy qosa alǧanda, 27 halyqaralyq patenttelmegen ataular kıredı, al investisiialar kölemı 103 mlrd teŋgeden asady. Būl importtyq därı-därmekterdı almastyruǧa ǧana emes, bolaşaqta şetelderge jöneltuge de mümkındık beredı.
Qazaqstannyŋ önerkäsıptık torap retınde qalyptasyp kele jatqany tehnologiialyq jaǧynan kürdelı salalarda da baiqalyp otyr. 2025 jyly Qostanaida KIA avtomobilderın şyǧaratyn tolyq sikldı zauyttyŋ ıske qosyluy otandyq avtoönerkäsıp üşın maŋyzdy kezeŋ boldy. $270 mln-nan asatyn investisiialar ışkı naryqqa ǧana emes, Ortalyq Aziia men EAEO elderıne jıberıletın eksportqa da baǧdarlanǧan. Tolyq öndırıstık sikl jetkızuşılerdıŋ joǧary damyǧan jelısın, bılıktı kadrlardy jäne ūzaqmerzımdı josparlaudy talap etedı, mūndai käsıporyndardy önerkäsıptık klasterlerdıŋ «jäkırlı» bölşegıne ainaldyrady.
Lokalizasiianyŋ taǧy bır mysaly – amerikalyq lokomotivter öndıretın Wabtec kompaniiasy. Olar Qazaqstanda būrynnan bar, bıraq qazır jergılıktı komponentterdıŋ ülesın arttyru jäne Astanada injenerlık-tehnologiialyq ortalyqty aşu esebınen lokalizasiiany küşeitude. Ūlttyq temırjol kompaniiasymen ūzaqmerzımdı kelısımşarttar tūraqty sūranysty qamtamasyz etedı, al bılım men qūzyretterdı beru eldıŋ tehnologiialyq äleuetın nyǧaitady.
Metallurgiia sektoryndaǧy lokalizasiia da aiyryqşa baiqalyp otyr. Metall jäne tau-ken öndıru salasyndaǧy ırı halyqaralyq kompaniialardyŋ bırı – ERG toby qazaqstandyq jetkızuşılerden satyp alynatyn tauarlar men qyzmetterdıŋ ülesın 2024 jyly bır jyl būrynǧy 48%-ben salystyrǧanda 60%-ǧa deiın ūlǧaitqan bolatyn. Kompaniia öz käsıporyndary ornalasqan monoqalalardaǧy öndıruşılerdı qoldauǧa erekşe nazar audarady. 2024 jyly mūndai satyp alular Qazaqstandaǧy ERG satyp alularynyŋ jalpy kölemınıŋ 21,5%-yn qūrady jäne būl körsetkış jaŋa, onyŋ ışınde ekologiiaǧa baǧdarlanǧan öndırısterdı ıske qosu aiasynda ösuın jalǧastyruda.
Qarmet kompaniiasy eldıŋ önerkäsıptık bazasyn edäuır küşeitetın bırneşe strategiialyq jobalardy jüzege asyruda. Olardyŋ bırı – qytailyq biznespen serıktestıkte ıske qosu közdelıp otyrǧan metall būiymdarynyŋ türlı sortyn jaimalap şyǧaratyn qondyrǧy. Ol qūrylys metallurgiiasyndaǧy importty tolyǧymen almastyruǧa jäne ışkı naryqty tūraqtandyruǧa mümkındık beredı. Taǧy bır joba – Qaraǧandy oblysynda enı 1850 mm-ge deiın jäne qalyŋdyǧy 0,8-den 16 mm-ge deiın bolatyn ystyqtai ilektelgen bolat temırdı şyǧaruǧa baǧdarlanǧan qūiu-jaimalau keşenınıŋ qūrylysy.
Būl önımder avtomobil, mūnai-gaz, atom, medisinalyq jäne qūbyr önerkäsıbınde, sondai-aq tūrmystyq tehnika öndırısınde zor sūranysqa ie. Mūndai jobalardy jüzege asyru özındık qūnyn tömendetuge jäne joǧary qaita öŋdeu önımderınıŋ jelısın keŋeituge kömektesedı.
Ösıp kele jatqan investisiialyq portfel
Qazaqstan industriialandyrudy qarqyndy türde qoldap keledı. Qazırdıŋ özınde jalpy qūny 5,7 trln teŋgege juyqtaityn, şeteldıkterdıŋ qatysuymen jüzege asyp jatqan 20 ırı jobanyŋ portfelı qalyptastyryldy, olar 11 myŋnan astam jūmys ornyn qūruǧa mümkındık beredı. Ekı jäne odan da köp elderden şyqqan kompaniialardyŋ qatysuymen $2,4 mlrd-qa juyq somaǧa 2,8 myŋnan astam jūmys ornyn aşatyn qosymşa toǧyz köpjaqty joba jüzege asyryluda. Qarjylandyru ūlttyq kompaniialar men damu instituttarynyŋ qoldauymen jüzege asyrylady, būl investisiialyq täuekelderdı azaitady.
Jaŋa öndırısterdıŋ köpşılıgı äu bastan-aq eksportqa baǧdarlanǧan. Mäselen, avtomobil qūrastyru, metallurgiia jäne maşina jasau salalary Ortalyq Aziia men EAEO naryqtaryna baǧyttalǧan. Lokalizasiia aiqyn multiplikativtı äser tudyrady: jūmys oryndary tek zauyttarda ǧana emes, sonymen qatar logistikada, injiniringte jäne ılespe qyzmetterde de paida bolady, al qūzyretterdı beru bılıktı jūmys küşın qalyptastyruǧa yqpal etedı.
Halyqaralyq korporasiialardyŋ qatarynyŋ artuy Qazaqstanda barǧan saiyn industriialandyru üşın qolaily orta qalyptasyp kele jatqanyn körsetedı. Lokalizasiia men qaita öŋdeuge salynǧan investisiialar biznestıŋ eldıŋ ūzaqmerzımdı traektoriiasyna degen senımın jäne onyŋ jahandyq ärı aimaqtyq qosylǧan qūn tızbegıne integrasiialanu qabıletınıŋ artyp kele jatqanyn aŋǧartady.
Transūlttyq öndıruşılerdı tartyp, lokalizasiiany köbeite otyryp jäne eksporttyq quattardy ūlǧaitu arqyly Qazaqstan Euraziianyŋ negızgı önerkäsıptık habtarynyŋ bırı retındegı öz pozisiiasyn nyǧaita tüsedı.
