دۋلات يسابەكوۆتىڭ پوۆەسى نەگىزىندە ساحنالانعان «گاۋھارتاس» سپەكتاكلى قازاق تەاترى تاريحىندا رەكورد جاسادى. 2023 جىلدان بەرى ۇزدىكسىز قويىلىپ كەلە جاتسا دا كورەرمەننىڭ ىقىلاسى ەرەكشە. ءتىپتى بۇل سپەكتاكلگە بيلەت تابۋدىڭ ءوزى وڭاي ەمەس. ەڭ قىزىعى، «گاۋھارتاسقا» 1-2 رەت ەمەس، ءتىپتى 6-7 رەت بارعاندار دا بار ەكەن. جاستى دا، جاسامىستى دا تەاترعا قۇشتار ەتكەن «گاۋھارتاس» سپەكتاكلى حالىقتى قالاي باۋراپ الدى؟ ونىڭ ۇزاق ۋاقىت ساحنالانۋىنىڭ ءارى ۇنەمى انشلاگپەن ءوتۋىنىڭ سىرى نەدە؟

فوتودا «گاۋھارتاس» قويىلىمى
قوڭىرقاي تىرشىلىككە ەنگەن جارىق
ساحنا شىمىلدىعى اشىلعان ساتتە قويىلىم كورەرمەندى ءا دەگەننەن اۋىل تىرشىلىگىنە جەتەلەيدى. قۇستاردىڭ ءۇنى مەن ءتورت تۇلىكتىڭ داۋىسى ەستىلىپ، كوز الدىمىزدا قىرداعى جالعىز ءۇيدىڭ قوڭىرقاي تىرشىلىگى جاندانادى. ساحنا باسىنان ارتىق، اۋىر جيھاز تاپپايسىز، سەبەبى وقيعا ۇلتتىق ناقىشتىڭ كومەسكىلەنىپ، ورنىن كەڭەستىك جۇپىنىلىق باسقان وتكەن عاسىردىڭ جەتپىسىنشى جىلدارىندا ءوربىپ جاتىر.
«گاۋھارتاستىڭ» سىرىن شەرتىپ، اڭگىمەنى باياندايتىن – وسى ءۇيدىڭ كەنجەسى قايىركەن. بۇل ۇيدە اركىم ءوز تىرلىگىمەن اۋرە. ءبىر-بىرىمەن سىرلاسىپ، كوڭىلدەگىسىن اشىق ايتۋعا يمەنەتىنى تاعى بار. ال اقىنجاندى قايىركەن ءوزى وسكەن ورتاعا وزگەشە قارايدى. قويىلىمنىڭ باسىنان اياعىنا دەيىن ونىمەن بىرگە ۇمىتتەنىپ، بىرگە الاڭدايسىڭ.
ساحناداعى سيۋجەت ءۇيدىڭ ۇلكەنى تاستاننىڭ سالتانات ەسىمدى ارۋدى جار ەتىپ العان كەزىنەن باستالادى. كوپشىلىككە كەڭ تاراعان «قۇداشا» ءانى مەن ءبيى دە وسى ەكەۋىنىڭ تويىندا ورىندالادى. بۇل ساحنادا قىزدار مەن جىگىتتەردىڭ جاراسىمدى ءازىلى، انگە ۇلاسقان ءبيى كولحوز تويىنىڭ كوركىن قىزدىرادى. اكتەرلەردىڭ ويىنى مەن وسى ساتتەگى اتموسفەرا «گاۋھارتاستىڭ» اۋەل باستا تراگەديا ەكەنىن دە ۇمىتتىرادى.

فوتودا «گاۋھارتاس» قويىلىمىنان ءۇزىندى
ايتا كەتەيىك، «گاۋھارتاس» مۋزىكالىق جاس كورەرمەن تەاترىندا ساحنالاناتىندىقتان، ىشىندە ميۋزيكلگە ءتان ەلەمەنت كوپ كەزدەسەدى. قويىلىمداعى «جەڭەشە-اي»، «كەلشى، ايىم»، «قۇستار قايتىپ بارادى»، «ساعىندىم عوي»، ء«لايلىم شىراق»، «كوكتەم كەلەر» سەكىلدى اندەر كورەرمەننىڭ كوڭىل كۇيىن قۇبىلتىپ وتىرادى.

فوتودا «گاۋھارتاس» قويىلىمىنان ءۇزىندى
كەيىن سالتاناتتىڭ بۇل شاڭىراقتاعى قوڭىرقاي تىرشىلىككە جارىق بوپ ەنگەنىن بايقايسىز. اكتريسا ينابات ريزابەكقىزى سالتاناتتىڭ تاربيەسى مەن ەركەلىگىن ىشكى ەركىندىگىمەن جاراستىرا ءساتتى ويناپ شىقتى. ول تاستاندى تويعا دەيىن ءۇش-اق رەت كورسە دە، جىگەرى مەن جىگىتتىك بولمىسىنا ءسۇيسىنىپ، شىن جاقسى كورەدى. قايىركەنگە دە جەڭگەلىك مەيىرىمىن توگىپ، سىرلاسىنا اينالادى. ال تاستاندى سومداعان ورازالى يگىلىكتىڭ ويىنى باسقا ارنادا ءوربيدى. ونىڭ تاستانى – سوزگە ساراڭ، بىربەتكەي، سەزىمىن بىلدىرۋگە شورقاق جان. كوكپار مەن كۇرەڭ اتىنا كەلگەندە ءجىبيتىن مىنەزى جارىنىڭ جان قالاۋىن تۇسىنۋگە كەلگەندە تۇيىقتالا قالادى. پوۆەستتە ىبىش اتىمەن ەستە قالعان كەيىپكەر 1975 جىلى جارىق كورگەن «گاۋھارتاس» فيلمىندە تاسقا بىتكەن قاتالدىعىنىڭ بەلگىسى رەتىندە تاستانعا اينالعان.
ويدىڭ دا سالماعى بار

باستى رولدەگى ارتىستەر ءبىر-ءبىرىن تولىقتىرعانىمەن، تۇرىمبەت بەينەسى سولاردىڭ اراسىندا السىزدەۋ كورىنەدى. اۋديتوريا قازىبەك ەسقارانىڭ ويىنىنان الپىستى القىمداعان، كورگەنى مەن تۇيگەنى مىنەزىنە سالماق قوساتىن ەر ادامدى كورگىسى كەلەدى. ونىڭ ۇنسىزدىگىنىڭ وزىنەن وتكەن ءومىرىنىڭ تابى، ءۇي ىشىنە جۇرگىزگەن بيلىگىنىڭ سالدارى اڭعارىلۋى كەرەك. تاستاننىڭ مىنەزى قايدان باستاۋ العانىن كورسەتۋ ءۇشىن دە اكەسىمەن قارىم-قاتىناسىن تولىق كورسەتۋ ماڭىزدى.
كۇيەۋىنەن جىلۋلىق تاپپاعان سالتاناتتىڭ جالعىزدىعى
سالتاناتتىڭ نەگە ءوزىن جالعىز سەزىنەتىنىن كەي كورەرمەن تۇسىنبەۋى دە مۇمكىن. ول – ءبىر شاڭىراقتىڭ استىندا ءجۇرىپ، ەڭ جاقىن ادامىنا سىرىن ايتا الماي، ايتسا دا تۇسىنىستىك تاپپاي قينالىپ ءجۇر. سالتانات تاستاننىڭ جۇرەگىنە جول ىزدەپ، ەركەلەيدى، ءان سالادى، وعان بار ىقىلاسىن ارنايدى. دەگەنمەن جاۋاپ الماعان سايىن ەكەۋىنىڭ اراسىنداعى الشاقتىق ۇلعايا بەرەدى.
وقيعا وتكەن عاسىردا وربىگەنىمەن، بۇل قايشىلىق بۇگىنگى وتباسىلارعا دا جات ەمەس. رەجيسسەر اسحات ماەميروۆتىڭ ايتۋىنشا، كۇنكورىس قامىمەن ءجۇرىپ، جاقىندارىمىزدىڭ جاعدايىن سۇراۋعا دا ۇمىتىپ كەتەمىز.

فوتودا اسحات ماەميروۆ
«كورەرمەن تاستان مەن سالتاناتتىڭ قارىم-قاتىناسىنان ءوزى ايتا الماعان ءسوزدى، ەلەنبەي قالعان ىقىلاستى كورۋى مۇمكىن. شىعارمانىڭ بۇگىن دە اسەرلى بولۋىنىڭ ءبىر سەبەبى – وسى شىعار»، - دەپ پايىمدادى ول.
«گاۋھارتاستاعى» اسەم اۋەندەر مەن اۋىل تىرشىلىگى ءبىزدىڭ گەندىك جادىمىزداعى جاڭىرىق بولسا، ال سالتاناتتىڭ باسىنداعى حالگە قاراپ، بىرەۋلەر ودان اناسىنىڭ سابىرىن، بىرەۋ جارىنىڭ ەلەنبەي قالعان ىقىلاسىن، ەندى ءبىرى ءوزىنىڭ ايتىلماعان رەنىشتى تانيتىنى حاق.
قۋانىش پەن قايعى – ەگىز
قايىركەنگە سىرلاس، ەنەسىنە سۇيەنىش بولعانىمەن، كۇيەۋىنەن جىلۋ كورمەگەن سالتانات تولعاق كەزىندە جان تاپسىرادى. وسى ساتتە ساحناداعىلار قارا جامىلىپ، جاپپاي جوقتاۋ ايتۋعا كوشەدى. ال جارىنىڭ قادىرىن ەندى تۇسىنگەن تاستان وعان جىلى ءسوز ايتۋعا دا، كوڭىلىن اۋلاۋعا دا كەش ەكەنىن ۇعادى.

فوتو: مۋزىكالىق جاس كورەرمەن تەاترى
كورەرمەن تاستاننىڭ جارىنا دەگەن قارىم-قاتىناسىندا اكەسىنىڭ ىقپالىن بايقايدى. تاستان سىرت كوزگە قاتال، وسالدىق تانىتپايتىن ەر ادام بولىپ كورىنگىسى كەلەتىندەي. سالتاناتقا جىلى ءسوز ايتۋدى، كوڭىلىن اۋلاۋدى ءوز بەدەلىن ءتۇسىرۋ دەپ سانايدى. ال اكەسى قويىلىم سوڭىندا قولىن ءبىر سىلتەپ، بار جاۋاپكەرشىلىكتى بالاسىنا ىسىرادى. وتباسىن اشسا الاقانىندا، جۇمسا جۇدىرىعىندا ۇستاپ وتىرعان اكە ءوز بيلىگىنىڭ سالدارىن تۇسىنگەندە شەت قالادى.
بۇگىندە كەي وتباسىنداعى جاس جۇبايلار ءبىر-ءبىرىنىڭ كوڭىلىن تابۋدان بۇرىن ۇلكەندەردىڭ تالابىنا ساي بولۋعا تىرىسادى. جارىنا جاقتاسسا، اتا-اناسىنا قارسى شىققانداي بولادى. ال ۇندەمەي قالسا، اراداعى سەنىمگە سىزات تۇسەدى. بۇل ديلەممادان قانشاما شاڭىراقتىڭ شايقالىپ جاتقانى جاسىرىن ەمەس. «گاۋھارتاس» وسى تۇستا ۇلكەننىڭ بەدەلى ايتقانىن ورىنداتۋمەن عانا ولشەنبەيتىنىن اڭعارتادى. ونىڭ سالماعى جاس وتباسىنىڭ دەربەستىگىن سىيلاپ، قاجەت كەزىندە سۇيەۋ بولا بىلۋىندە ەكەنىن ۇقتىرادى.
قويىلىم كەزىندە ادام بالاسىنا دارىعان بارلىق ەموتسيانى سەزە الاسىز. بۇل جەردە شاتتىق پەن ورنى تولماس وكىنىشتىڭ كونتراستى بار. رەجيسسەر اسحات ماەميروۆتىڭ وتباسىداعى مەيىرىم مەن سىيلاستىق تۋرالى ويى دا وسى وقيعا ارقىلى اشىلادى. ول بىرنەشە بۋىن بىرگە كورىپ، ءوز ءومىرىن تاني الاتىن قويىلىم جاساۋدى كوزدەگەنىن ايتادى.
«باقىتتى شاڭىراقتىڭ ىرگەتاسى – ماحاببات پەن سىيلاستىق. ءبىر-بىرىنەن مەيىرىمىن ايامايتىن وتباسى باقىتىن باياندى ەتە الادى. ءار شاڭىراق وسى جىلىلىقتى جوعالتپاي ساقتاسا ەكەن دەيمىن»، - دەپ ءتۇسىندىردى رەجيسسەر.
«گاۋھارتاستى» ويناعان سايىن جاڭا قىرى اشىلا بەرەدى»

فوتودا اسىلحان تولەپوۆ
وقيعا كورەرمەنگە قايىركەننىڭ كوزىمەن جەتەدى. بوزبالانىڭ ارمانىن، جەڭگەسىنە دەگەن ىقىلاسىن، جاقىنىن جوعالتقانداعى كۇيزەلىسىن جەتكىزۋ اكتەردەن ۇلكەن ىزدەنىستى، شەبەرلىكتى تالاپ ەتەدى. ونىڭ ۇستىنە بۇل قويىلىمنىڭ سوڭعى 3 جىلدا 500 رەت ساحنالانۋى مەن ۇزدىكسىز گاسترولدىك ساپارلار شىعارماشىلىق ۇجىمعا قالاي اسەر ەتتى؟ بۇل تۋرالى ءبىز قايىركەندى سومداعان اسىلحان تولەپوۆتەن سۇرادىق.
- «گاۋھارتاستى» ساحنالاۋ تۋرالى ۇسىنىستى قالاي قابىلدادىڭىز؟ قويىلىمعا دايىندىق بارىسىندا شىعارماعا كوزقاراسىڭىز وزگەردى مە؟
- بالا كەزىمنەن «گاۋھارتاس» كىتابىن وقىپ، ءفيلمىن كورىپ ءوستىم. ارادا ءبىراز جىل وتكەندە پوۆەستە قايتا وقىدىم. سودان شامامەن ءبىر جىلدان كەيىن تەاترىمىزدىڭ كوركەمدىك كەڭەسىندە وسى تۋىندىنى ساحنالاۋ تۋرالى ۇسىنىس ايتىلدى. ونى ۇسىنعان – دوسىم، ونەردەگى ارىپتەسىم ايان وتەپبەرگەن. ال ماعان قايىركەننىڭ ءرولىن سومداۋ بۇيىردى. سول ساتتە «شىعارمانى ساحناعا لايىقتاپ شىعارا الامىز با؟ كورەرمەنگە جەتكىزە الامىز با؟» دەگەن ىشتەي قورقىنىش بولدى.
مەن ءۇشىن ەڭ اۋەلى كورەرمەندى قايىركەننىڭ جان دۇنيەسىمەن تانىستىرۋ ماڭىزدى بولدى. زالدا وتىرعان ادام ونىڭ قانداي ادام ەكەنىن، نەنى قالايتىنىن، نەنى ارماندايتىنىن ءتۇسىنۋى كەرەك. سوندا كورەرمەن وعان جاقىندايدى، سىرلاسىنداي، دوسىنداي بولادى.
- «گاۋھارتاس» وسى كۇنگە دەيىن شامامەن 500 رەت ساحنالاندى. ءار ويىندا قايىركەننىڭ كۇيىنە قايتا ەنۋ ءۇشىن قالاي دايىندالاسىز؟
قويىلىم الدىندا ساحناعا ەرتەرەك شىعامىن. قايىركەننىڭ دومبىرامەن بەتاشار ايتاتىن كورىنىسى بار، سول ءبولىمدى بىرنەشە رەت قايتالايمىن. ودان كەيىن ون بەس-جيىرما مينۋتتاي وڭاشا قالىپ، ءۇنسىز وتىرىپ، ويىمدى جيناقتايمىن.
- «گاۋھارتاستى» ويناعان سايىن جاڭا قىرى اشىلا بەرەدى. ءبىر كۇنى ايتقان ءسوزىڭ كەلەسى كورسەتىلىمدە وزىڭە باسقاشا اسەر ەتۋى مۇمكىن. كەي جولداردىڭ بۇرىن اڭعارماعان ماعىناسىن تۇسىنەسىڭ. مەنىڭشە، بۇل – شىعارمانىڭ مىقتىلىعى. «گاۋھارتاس» قايتا وقىعان سايىن دا، ساحنادا قايتا ويناعان سايىن دا ءمانىن جوعالتپايدى.
- ءسىز ءۇشىن «گاۋھارتاستىڭ» تابىسى نەمەن ولشەنەدى؟ ەسىڭىزدە قالعان كورەرمەن پىكىرى بار ما؟
- «گاۋھارتاس» تەاتر ومىرىنە جاڭالىق اكەلگەن قويىلىمداردىڭ ءبىرى دەپ ويلايمىن. بىرنەشە جۇلدە الدىق. كۇنىنە ەكى-ءۇش سەانس وتكىزگەن كەزدەرىمىز بولدى. سونىڭ وزىندە زال لىق تولاتىن. قويىلىم كورەرمەننىڭ جۇرەگىنەن ورىن العانىنا سەنىمدىمىن. ەڭ باستىسى – ادامدار ودان وي ءتۇيىپ شىعادى.
وزىمە قاتتى اسەر ەتكەن ءبىر جاعداي بولدى. قويىلىمنان كەيىن ەكى-ءۇش ەر ادام جانىما كەلىپ، كوڭىلدەرى بوساپ «باۋىرىم، قويىلىم كەرەمەت ەكەن. وتباسىممەن ەكى جاققا كەتۋدى ويلاپ جۇرگەن ەدىم. ەندى شاڭىراعىمدى ساقتاپ قالۋىم كەرەك» دەدى. دەمەك بۇل تۋىندى قازاق ساحناسىنا قاجەت.
ءوزىم ءۇشىن تاعى ءبىر ۇلكەن ماراپات – تولەن ابدىك اتامىزدىڭ باتاسى. سپەكتاكلدەن كەيىنگى «مەن ناعىز قايىركەندى كوردىم» دەگەن ءسوزى مەن ءۇشىن ايرىقشا قىمبات. «گاۋھارتاستى» تەاترىمىزدىڭ تولقۇجاتىنا اينالعان قويىلىم دەۋگە بولادى. وسى ورايدا ۇستازىمىز، تەاتر ديرەكتورى ءارى «گاۋھارتاستىڭ» رەجيسسەرى اسحات ماەميروۆكە، ساحناداعى ارىپتەستەرىمە العىس ايتقىم كەلەدى.
- قويىلىمدى كورگەن ادام قايىركەننىڭ قاي ارەكەتى نە تاڭداۋى تۋرالى ويلانسا دەيسىز؟
قىزىق سۇراق. ونىڭ قىز بالاعا دەگەن قۇرمەتى، جەڭگەسىنە كورسەتكەن ءىلتيپاتى كورەرمەنگە وي سالسا ەكەن دەيمىن. قايىركەننىڭ جەڭگەسىنە دەگەن ىقىلاسى ەرەكشە: سالتاناتتى جاقسى كورەدى، سىيلايدى، قادىرلەيدى. سونىمەن قاتار ونىڭ ەشكىمگە جاماندىق تىلەمەيتىن، ارام ويى جوق بەينەسى كوپكە ۇلگى بولادى دەپ سەنەمىن.
- كورەرمەننەن قويىلىم تۋرالى قانداي سىن ەستىدىڭىز؟
- شىنىمدى ايتسام، قويىلىمدى قاتتى سىناعان كورەرمەندى كەزدەستىرمەپپىن. ارينە، كەيدە ويىنىڭا كوڭىل كۇيىڭ نە باسقا جاعداي اسەر ەتۋى مۇمكىن. سوندايدا ءدال سول كۇنى كورەرمەنگە جەتكىزۋگە ءتيىس سەزىمدى تولىق بەرە الماعان كەزدەرىمىز بولعان شىعار. دەگەنمەن قويىلىمنىڭ قۇرىلىمى مەن ماعىناسىنا قاتىستى سىن ەستىمەدىم. كەرىسىنشە «بۇل سپەكتاكلدى تاستان سەكىلدىلەرگە كورسەتۋ كەرەك. بالكىم، جۇرەكتەرى ءجىبىر» دەگەن پىكىر كوپ ايتىلادى.
كورەرمەننىڭ سىنىن دا، وزگە پىكىردى دە قابىلداي ءبىلۋىمىز كەرەك. ءار ادامنىڭ قويىلىمنان العان اسەرى، كوكەيىندە قالعان سۇراعى بولادى. ءبىزدىڭ جەتكىزگىمىز كەلگەن وي ونىڭ تۇيگەنىمەن سايكەس كەلمەۋى دە مۇمكىن. ءار پىكىردى ەسكەرىپ، ودان ساباق الا ءبىلۋ ماڭىزدى. سىن ادامدى وسىرەدى، وشىرمەيدى.
قويىلىم 2023 جىلى «UMAI» سىيلىعىن يەلەنسە، سالتاناتتى سومداعان ينابات ريزابەكقىزى «سىنشىلار جۇلدەسى – 2023» ماراپاتىندا «جىل اكتريساسى» اتاندى. سونىمەن قاتار بيىل باستى رولدەگى قوس اكتەر ينابات ريزابەكقىزى مەن قازىبەك ەسقارا «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالىن يەلەندى.

فوتودا ينابات ريزابەكقىزى
ءبىر قىزىعى، «گاۋھارتاس» قانشاما مارتە ساحنالانسا دا، سۇرانىس ءالى جوعارى. ساتىلىم اشىلعان بويدا بيلەتتەر ءوتىپ كەتىپ جاتىر.

«گاۋھارتاس» ساحناعا اۋىل تىرشىلىگىن، ءان مەن ءبيدى عانا ەمەس، ايتىلماي قالعان ءسوزدىڭ اۋىر سالماعىن دا الىپ شىقتى. تاستاننىڭ كەش ويانعان وكىنىشى كورەرمەندى ءوز وتباسىنا، جاقىندارىنا قايتا قاراۋعا جەتەلەيدى. جارىنا جىلى ءسوزىن اياعان جىگىت، بالاسىنىڭ شاڭىراعىنا بيلىگىن جۇرگىزگەن اكە، ءۇنسىز قينالعان كەلىن بۇگىنگى ومىردە دە بار. سوندىقتان سپەكتاكل 500 رەت قويىلسا دا، كورەرمەن ازايار ەمەس. زالدان شىققان جۇرت قول سوعىپ قانا قويماي، كوكەيىنە ءبىر وي ءتۇيىپ كەتەدى. قويىلىمنىڭ باستى جەڭىسى دە وسى شىعار. ول جاقىنىڭدى بارىندا باعالاۋعا، جىلى ءسوزدى كەيىنگە قالدىرماۋعا ۇيرەتەدى.
داريا عۇماروۆا
قۋىرشاق تەاترى 88-ءشى ماۋسىم شىمىلدىعىن نكولاي گوگولدىڭ «شەكپەن» جانە شارل پەررونىڭ «ەتىك كيگەن مىسىق» سپەكتاكلدەرىمەن جاپپاق
