500 ret sahnalansa da «Gauhartasqa» halyqtyŋ yqylasy basylar emes

298
Adyrna.kz Telegram
https://adyrna.kz/storage/uploads/mVsCdzvZ2FqlaclLqANaKIAT8SOOekRyJ6OVUVTn.jpg

Dulat İsabekovtıŋ povesı negızınde sahnalanǧan «Gauhartas» spektaklı qazaq teatry tarihynda rekord jasady. 2023 jyldan berı üzdıksız qoiylyp kele jatsa da körermennıŋ yqylasy erekşe. Tıptı būl spektaklge bilet tabudyŋ özı oŋai emes. Eŋ qyzyǧy, «Gauhartasqa» 1-2 ret emes, tıptı 6-7 ret barǧandar da bar eken. Jasty da, jasamysty da teatrǧa qūştar etken «Gauhartas» spektaklı halyqty qalai baurap aldy? Onyŋ ūzaq uaqyt sahnalanuynyŋ ärı ünemı anşlagpen ötuınıŋ syry nede? 


Fotoda «Gauhartas» qoiylymy

Qoŋyrqai tırşılıkke engen jaryq

Sahna şymyldyǧy aşylǧan sätte qoiylym körermendı ä degennen auyl tırşılıgıne jeteleidı. Qūstardyŋ ünı men tört tülıktıŋ dauysy estılıp, köz aldymyzda qyrdaǧy jalǧyz üidıŋ qoŋyrqai tırşılıgı jandanady. Sahna basynan artyq, auyr jihaz tappaisyz, sebebı oqiǧa ūlttyq naqyştyŋ kömeskılenıp, ornyn keŋestık jūpynylyq basqan ötken ǧasyrdyŋ jetpısınşı jyldarynda örbıp jatyr.

«Gauhartastyŋ» syryn şertıp, äŋgımenı baiandaityn – osy üidıŋ kenjesı Qaiyrken. Būl üide ärkım öz tırlıgımen äure. Bır-bırımen syrlasyp, köŋıldegısın aşyq aituǧa imenetını taǧy bar. Al aqynjandy Qaiyrken özı ösken ortaǧa özgeşe qaraidy. Qoiylymnyŋ basynan aiaǧyna deiın onymen bırge ümıttenıp, bırge alaŋdaisyŋ.

Sahnadaǧy siujet üidıŋ ülkenı Tastannyŋ Saltanat esımdı arudy jar etıp alǧan kezınen bastalady. Köpşılıkke keŋ taraǧan «Qūdaşa» änı men biı de osy ekeuınıŋ toiynda oryndalady. Būl sahnada qyzdar men jıgıtterdıŋ jarasymdy äzılı, änge ūlasqan biı kolhoz toiynyŋ körkın qyzdyrady. Akterlerdıŋ oiyny men osy sättegı atmosfera «Gauhartastyŋ» äuel basta tragediia ekenın de ūmyttyrady.


Fotoda «Gauhartas» qoiylymynan üzındı

Aita keteiık, «Gauhartas» Muzykalyq jas körermen teatrynda sahnalanatyndyqtan, ışınde miuziklge tän element köp kezdesedı. Qoiylymdaǧy «Jeŋeşe-ai», «Kelşı, aiym», «Qūstar qaityp barady», «Saǧyndym ǧoi», «Läilım şyraq», «Köktem keler» sekıldı änder körermennıŋ köŋıl küiın qūbyltyp otyrady.


Fotoda «Gauhartas» qoiylymynan üzındı

Keiın Saltanattyŋ būl şaŋyraqtaǧy qoŋyrqai tırşılıkke jaryq bop engenın baiqaisyz. Aktrisa İnabat Rizabekqyzy Saltanattyŋ tärbiesı men erkelıgın ışkı erkındıgımen jarastyra sättı oinap şyqty. Ol Tastandy toiǧa deiın üş-aq ret körse de, jıgerı men jıgıttık bolmysyna süisınıp, şyn jaqsy köredı. Qaiyrkenge de jeŋgelık meiırımın tögıp, syrlasyna ainalady. Al Tastandy somdaǧan Orazaly İgılıktıŋ oiyny basqa arnada örbidı. Onyŋ Tastany – sözge saraŋ, bırbetkei, sezımın bıldıruge şorqaq jan. Kökpar men Küreŋ atyna kelgende jıbitın mınezı jarynyŋ jan qalauyn tüsınuge kelgende tūiyqtala qalady. Povestte Ybyş atymen este qalǧan keiıpker 1975 jyly jaryq körgen «Gauhartas» filmınde tasqa bıtken qataldyǧynyŋ belgısı retınde Tastanǧa ainalǧan.

Oidyŋ da salmaǧy bar


Basty röldegı ärtıster bır-bırın tolyqtyrǧanymen, Tūrymbet beinesı solardyŋ arasynda älsızdeu körınedı. Auditoriia Qazybek Esqaranyŋ oiynynan alpysty alqymdaǧan, körgenı men tüigenı mınezıne salmaq qosatyn er adamdy körgısı keledı. Onyŋ ünsızdıgınıŋ özınen ötken ömırınıŋ taby, üi ışıne jürgızgen bilıgınıŋ saldary aŋǧaryluy kerek. Tastannyŋ mınezı qaidan bastau alǧanyn körsetu üşın de äkesımen qarym-qatynasyn tolyq körsetu maŋyzdy.

Küieuınen jylulyq tappaǧan Saltanattyŋ jalǧyzdyǧy

Saltanattyŋ nege özın jalǧyz sezınetının kei körermen tüsınbeuı de mümkın. Ol – bır şaŋyraqtyŋ astynda jürıp, eŋ jaqyn adamyna syryn aita almai, aitsa da tüsınıstık tappai qinalyp jür. Saltanat Tastannyŋ jüregıne jol ızdep, erkeleidı, än salady, oǧan bar yqylasyn arnaidy. Degenmen jauap almaǧan saiyn ekeuınıŋ arasyndaǧy alşaqtyq ūlǧaia beredı.

Oqiǧa ötken ǧasyrda örbıgenımen, būl qaişylyq bügıngı otbasylarǧa da jat emes. Rejisser Ashat Maemirovtyŋ aituynşa, künkörıs qamymen jürıp, jaqyndarymyzdyŋ jaǧdaiyn sūrauǧa da ūmytyp ketemız.


Fotoda Ashat Maemirov

«Körermen Tastan men Saltanattyŋ qarym-qatynasynan özı aita almaǧan sözdı, elenbei qalǧan yqylasty köruı mümkın. Şyǧarmanyŋ bügın de äserlı boluynyŋ bır sebebı – osy şyǧar», - dep paiymdady ol.

«Gauhartastaǧy» äsem äuender men auyl tırşılıgı bızdıŋ gendık jadymyzdaǧy jaŋyryq bolsa, al Saltanattyŋ basyndaǧy halge qarap,  bıreuler odan anasynyŋ sabyryn, bıreu jarynyŋ elenbei qalǧan yqylasyn, endı bırı özınıŋ aitylmaǧan renıştı tanityny haq.

Quanyş pen qaiǧy – egız

Qaiyrkenge syrlas, enesıne süienış bolǧanymen, küieuınen jylu körmegen Saltanat tolǧaq kezınde jan tapsyrady. Osy sätte sahnadaǧylar qara jamylyp, jappai joqtau aituǧa köşedı. Al jarynyŋ qadırın endı tüsıngen Tastan oǧan jyly söz aituǧa da, köŋılın aulauǧa da keş ekenın ūǧady.


Foto: Muzykalyq jas körermen teatry

Körermen Tastannyŋ jaryna degen qarym-qatynasynda äkesınıŋ yqpalyn baiqaidy. Tastan syrt közge qatal, osaldyq tanytpaityn er adam bolyp körıngısı keletındei. Saltanatqa jyly söz aitudy, köŋılın aulaudy öz bedelın tüsıru dep sanaidy. Al äkesı qoiylym soŋynda qolyn bır sıltep, bar jauapkerşılıktı balasyna ysyrady. Otbasyn aşsa alaqanynda, jūmsa jūdyryǧynda ūstap otyrǧan äke öz bilıgınıŋ saldaryn tüsıngende şet qalady.

Bügınde kei otbasyndaǧy jas jūbailar bır-bırınıŋ köŋılın tabudan būryn ülkenderdıŋ talabyna sai boluǧa tyrysady. Jaryna jaqtassa, ata-anasyna qarsy şyqqandai bolady. Al ündemei qalsa, aradaǧy senımge syzat tüsedı. Būl dilemmadan qanşama şaŋyraqtyŋ şaiqalyp jatqany jasyryn emes. «Gauhartas» osy tūsta ülkennıŋ bedelı aitqanyn oryndatumen ǧana ölşenbeitının aŋǧartady. Onyŋ salmaǧy jas otbasynyŋ derbestıgın syilap, qajet kezınde süieu bola bıluınde ekenın ūqtyrady.

Qoiylym kezınde adam balasyna daryǧan barlyq emosiiany seze alasyz. Būl jerde şattyq pen orny tolmas ökınıştıŋ kontrasty bar. Rejisser Ashat Maemirovtyŋ otbasydaǧy meiırım men syilastyq turaly oiy da osy oqiǧa arqyly aşylady. Ol bırneşe buyn bırge körıp, öz ömırın tani alatyn qoiylym jasaudy közdegenın aitady.

«Baqytty şaŋyraqtyŋ ırgetasy – mahabbat pen syilastyq. Bır-bırınen meiırımın aiamaityn otbasy baqytyn baiandy ete alady. Är şaŋyraq osy jylylyqty joǧaltpai saqtasa eken deimın», - dep tüsındırdı rejisser.

«Gauhartasty» oinaǧan saiyn jaŋa qyry aşyla beredı»

 

Fotoda Asylhan Tölepov

Oqiǧa körermenge Qaiyrkennıŋ közımen jetedı. Bozbalanyŋ armanyn, jeŋgesıne degen yqylasyn, jaqynyn joǧaltqandaǧy küizelısın jetkızu akterden ülken ızdenıstı, şeberlıktı talap etedı. Onyŋ üstıne būl qoiylymnyŋ soŋǧy 3 jylda 500 ret sahnalanuy men üzdıksız gastroldık saparlar şyǧarmaşylyq ūjymǧa qalai äser ettı? Būl turaly bız Qaiyrkendı somdaǧan Asylhan Tölepovten sūradyq. 

- «Gauhartasty» sahnalau turaly ūsynysty qalai qabyldadyŋyz? Qoiylymǧa daiyndyq barysynda şyǧarmaǧa közqarasyŋyz özgerdı me?

- Bala kezımnen «Gauhartas» kıtabyn oqyp, filmın körıp östım. Arada bıraz jyl ötkende poveste qaita oqydym. Sodan şamamen bır jyldan keiın teatrymyzdyŋ körkemdık keŋesınde osy tuyndyny sahnalau turaly ūsynys aityldy. Ony ūsynǧan – dosym, önerdegı ärıptesım Aian Ötepbergen. Al maǧan Qaiyrkennıŋ rölın somdau būiyrdy. Sol sätte «Şyǧarmany sahnaǧa laiyqtap şyǧara alamyz ba? Körermenge jetkıze alamyz ba?» degen ıştei qorqynyş boldy. 

Men üşın eŋ äuelı körermendı Qaiyrkennıŋ jan düniesımen tanystyru maŋyzdy boldy. Zalda otyrǧan adam onyŋ qandai adam ekenın, nenı qalaitynyn, nenı armandaitynyn tüsınuı kerek. Sonda körermen oǧan jaqyndaidy, syrlasyndai, dosyndai bolady.

- «Gauhartas» osy künge deiın şamamen 500 ret sahnalandy. Är oiynda Qaiyrkennıŋ küiıne qaita enu üşın qalai daiyndalasyz?

Qoiylym aldynda sahnaǧa erterek şyǧamyn. Qaiyrkennıŋ dombyramen betaşar aitatyn körınısı bar, sol bölımdı bırneşe ret qaitalaimyn. Odan keiın on bes-jiyrma minuttai oŋaşa qalyp, ünsız otyryp, oiymdy jinaqtaimyn.

- «Gauhartasty» oinaǧan saiyn jaŋa qyry aşyla beredı. Bır künı aitqan sözıŋ kelesı körsetılımde özıŋe basqaşa äser etuı mümkın. Kei joldardyŋ būryn aŋǧarmaǧan maǧynasyn tüsınesıŋ. Menıŋşe, būl – şyǧarmanyŋ myqtylyǧy. «Gauhartas» qaita oqyǧan saiyn da, sahnada qaita oinaǧan saiyn da mänın joǧaltpaidy. 

- Sız üşın «Gauhartastyŋ» tabysy nemen ölşenedı? Esıŋızde qalǧan körermen pıkırı bar ma?

- «Gauhartas» teatr ömırıne jaŋalyq äkelgen qoiylymdardyŋ bırı dep oilaimyn. Bırneşe jülde aldyq. Künıne ekı-üş seans ötkızgen kezderımız boldy. Sonyŋ özınde zal lyq tolatyn. Qoiylym körermennıŋ jüregınen oryn alǧanyna senımdımın. Eŋ bastysy – adamdar odan oi tüiıp şyǧady. 

Özıme qatty äser etken bır jaǧdai boldy. Qoiylymnan keiın ekı-üş er adam janyma kelıp, köŋılderı bosap «Bauyrym, qoiylym keremet eken. Otbasymmen ekı jaqqa ketudı oilap jürgen edım. Endı şaŋyraǧymdy saqtap qaluym kerek» dedı. Demek būl tuyndy qazaq sahnasyna qajet.

Özım üşın taǧy bır ülken marapat – Tölen Äbdık atamyzdyŋ batasy. Spektaklden keiıngı «Men naǧyz Qaiyrkendı kördım» degen sözı men üşın airyqşa qymbat. «Gauhartasty» teatrymyzdyŋ tölqūjatyna ainalǧan qoiylym deuge bolady. Osy oraida ūstazymyz, teatr direktory ärı «Gauhartastyŋ» rejisserı Ashat Maemirovke, sahnadaǧy ärıptesterıme alǧys aitqym keledı.

- Qoiylymdy körgen adam Qaiyrkennıŋ qai äreketı ne taŋdauy turaly oilansa deisız?

Qyzyq sūraq. Onyŋ qyz balaǧa degen qūrmetı, jeŋgesıne körsetken ıltipaty körermenge oi salsa eken deimın. Qaiyrkennıŋ jeŋgesıne degen yqylasy erekşe: Saltanatty jaqsy köredı, syilaidy, qadırleidı. Sonymen qatar onyŋ eşkımge jamandyq tılemeitın, aram oiy joq beinesı köpke ülgı bolady dep senemın.

- Körermennen qoiylym turaly qandai syn estıdıŋız?

- Şynymdy aitsam, qoiylymdy qatty synaǧan körermendı kezdestırmeppın. Ärine, keide oiynyŋa köŋıl küiıŋ ne basqa jaǧdai äser etuı mümkın. Sondaida däl sol künı körermenge jetkızuge tiıs sezımdı tolyq bere almaǧan kezderımız bolǧan şyǧar. Degenmen qoiylymnyŋ qūrylymy men maǧynasyna qatysty syn estımedım. Kerısınşe «Būl spektakldı Tastan sekıldılerge körsetu kerek. Bälkım, jürekterı jıbır» degen pıkır köp aitylady.

Körermennıŋ synyn da, özge pıkırdı de qabyldai bıluımız kerek. Är adamnyŋ qoiylymnan alǧan äserı, kökeiınde qalǧan sūraǧy bolady. Bızdıŋ jetkızgımız kelgen oi onyŋ tüigenımen säikes kelmeuı de mümkın. Är pıkırdı eskerıp, odan sabaq ala bılu maŋyzdy. Syn adamdy ösıredı, öşırmeidı.

Qoiylym 2023 jyly «UMAI» syilyǧyn ielense, Saltanatty somdaǧan İnabat Rizabekqyzy «Synşylar jüldesı – 2023» marapatynda «Jyl aktrisasy» atandy. Sonymen qatar biyl basty röldegı qos akter İnabat Rizabekqyzy men Qazybek Esqara «Eren eŋbegı üşın»  medalın ielendı.


Fotoda İnabat Rizabekqyzy

Bır qyzyǧy, «Gauhartas» qanşama märte sahnalansa da, sūranys älı joǧary. Satylym aşylǧan boida biletter ötıp ketıp jatyr.


«Gauhartas» sahnaǧa auyl tırşılıgın, än men bidı ǧana emes, aitylmai qalǧan sözdıŋ auyr salmaǧyn da alyp şyqty. Tastannyŋ keş oianǧan ökınışı körermendı öz otbasyna, jaqyndaryna qaita qarauǧa jeteleidı. Jaryna jyly sözın aiaǧan jıgıt, balasynyŋ şaŋyraǧyna bilıgın jürgızgen äke, ünsız qinalǧan kelın bügıngı ömırde de bar. Sondyqtan spektakl 500 ret qoiylsa da, körermen azaiar emes. Zaldan şyqqan jūrt qol soǧyp qana qoimai, kökeiıne bır oi tüiıp ketedı. Qoiylymnyŋ basty jeŋısı de osy şyǧar. Ol jaqynyŋdy barynda baǧalauǧa, jyly sözdı keiınge qaldyrmauǧa üiretedı.

Dariia Ǧūmarova

Pıkırler