فوتو: جي كومەگىمەن
بۇگىن، 15 قاراشادا قازاقستاندا ۇلتتىق ۆاليۋتا كۇنى اتاپ وتىلەدى. وسىدان 33 جىل بۇرىن، 1993 جىلى ءدال وسى كۇنى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ءتول ۆاليۋتاسى – تەڭگە اينالىمعا ەنگىزىلدى. بۇل تاريحي وقيعا ەلدىڭ ەكونوميكالىق دەربەستىگىن نىعايتىپ، ۇلتتىق قارجى جۇيەسىنىڭ قالىپتاسۋىنا جول اشتى.
قازاقستاننىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاسىن ازىرلەۋ جۇمىستارى تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن باستالدى. ارنايى جۇمىس توبى قۇرىلىپ، تەڭگەنىڭ ديزاينى مەن اتاۋىن انىقتاۋ ماسەلەلەرى قولعا الىندى. العاشقى بانكنوتالاردىڭ ديزاينىن جاساۋعا سۋرەتشىلەر تيمۋر سۇلەيمەنوۆ، مەڭدىباي الين، اعىمسالى دۇزەلحانوۆ، دوسبول قاسىموۆ جانە حايرۋللا عابجاليلوۆ قاتىستى.
1993 جىلعى 12 قاراشادا ۇلتتىق ۆاليۋتانى ەنگىزۋ تۋرالى پرەزيدەنت جارلىعى جاريالانىپ، 15 قاراشادان باستاپ تەڭگە رەسمي تۇردە اينالىمعا شىقتى. العاشقى بانكنوتالار 1, 3, 5, 10, 20, 50 جانە 100 تەڭگەلىك نومينالمەن شىعارىلدى. ولاردىڭ ءبىر بەتىندە قازاق حالقىنىڭ تاريحىندا ءىز قالدىرعان تۇلعالار، ەكىنشى بەتىندە ەلىمىزدىڭ كورىكتى جەرلەرى مەن تاريحي نىساندارى بەينەلەندى.
تەڭگەنىڭ العاشقى بانكنوتالارىن ۇلىبريتانياداعى «حارريسون جانە ونىڭ ۇلدارى» كومپانياسى باسىپ شىعاردى. كەيىن قازاقستاندا ۇلتتىق ۆاليۋتانى ءوز كۇشىمىزبەن ءوندىرۋ جولعا قويىلدى. 1995 جىلعى 19 مامىردا الماتىدا ۇلتتىق بانكتىڭ بانكنوت فابريكاسى اشىلدى. ال العاشقى مونەتالار وسكەمەن قالاسىنداعى ءۇلبى مەتاللۋرگيالىق زاۋىتى نەگىزىندە قۇرىلعان قازاقستان تەڭگە سارايىندا شىعارىلدى.
تەڭگە ديزاينى جىلدار بويى بىرنەشە رەت جاڭارتىلدى. بانكنوتالاردا ەلدىڭ تاريحى، مادەنيەتى، ۇلتتىق قۇندىلىقتارى مەن زاماناۋي ساۋلەت نىساندارى كورىنىس تاپتى. 2023 جىلى ۇلتتىق بانك «ساق ءستيلى» دەپ اتالاتىن جاڭا بانكنوتالار سەرياسىن تانىستىردى. قازىرگى بانكنوتالاردا زاماناۋي قورعانىس ەلەمەنتتەرى قولدانىلىپ، ولاردى قولدان جاساۋعا قارسى تەحنولوگيالار جەتىلدىرىلىپ كەلەدى.
بۇگىندە تەڭگە – قازاقستاننىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاسى ءارى ەكونوميكالىق ەگەمەندىگىنىڭ ماڭىزدى نىشاندارىنىڭ ءبىرى. سونىمەن قاتار تسيفرلىق تەڭگەنى دامىتۋ جۇمىستارى دا جالعاسۋدا. 2026 جىلعى 16 قاڭتاردا تسيفرلىق تەڭگەنىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسى بەكىتىلدى. ول قولما-قول جانە قولما-قولسىز اقشانى الماستىرماي، ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ قوسىمشا نىسانى رەتىندە قولدانىلادى.
ايتا كەتەيىك، 1997 جىلعى 13 قاراشاداعى پرەزيدەنت جارلىعىمەن 15 قاراشا ۇلتتىق ۆاليۋتا – تەڭگە كۇنى جانە قازاقستاننىڭ قارجى جۇيەسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ كاسىبي مەرەكەسى بولىپ بەكىتىلدى.
