وسىدان 106 جىل بۇرىن، 1920 جىلدىڭ 26 تامىزىندا قىرعىز اسسر-ءىن قۇرۋ جانە ونىڭ استاناسى ورىنبور قالاسى بولاتىن تەرريتورياسىن بەلگىلەۋ جونىندە دەكرەت قابىلداندى، دەپ حابارلايدى «ادىرنا» ءتىلشىسى.
1920 جىلى بۇكىلرەسەيلىك ورتالىق اتقارۋ كوميتەتى مەن حالىق كوميسسارلارى كەڭەسى قازاق اۆتونوميالىق كەڭەستىك سوتسياليستىك رەسپۋبليكاسىن قۇرۋ جونىندە ارنايى دەكرەت شىعاردى. استاناسى رەتىندە ورىنبور قالاسى بەكىتىلدى. سەيىتقالي مەڭدەشەۆ قازاق اكسر ورتالىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى توراعاسى بولدى.
اۆتونوميالىق رەسپۋبليكا قۇرامىنا پاۆلودار، سەمەي، وسكەمەن، زايسان، قارقارالى ۋەزدەرىنەن تۇراتىن سەمەي وبلىسى، اتباسار، اقمولا، كوكشەتاۋ، پەتروپاۆل ۋەزدەرىنەن جانە ومبى ۋەزىنىڭ ءبىر بولىگىنەن تۇراتىن اقمولا وبلىسى بەرىلدى. ومبى ۋەزىنىڭ قازاق جانە ءسىبىر بولىكتەرىن ءدال مەجەلەۋدى قازرەۆكوم مەن سىبىرەۆكوم ءوزارا كەلىسىپ جۇزەگە اسىرادى دەپ ەسكەرتىلدى. رەسپۋبليكاعا، سونداي-اق تورعاي (قوستاناي، اقتوبە، ىرعىز، تورعاي ۋەزدەرىمەن), ورال (ورال، ءىلبىشىن، تەمىر، گۋرەۆ ۋەزدەرىمەن) وبلىستارى، كاسپي سىرتى (زاكاسپي) وبلىسىنىڭ ماڭعىستاۋ ۋەزى، وسى وبلىستاعى كراسنوۆودسك ۋەزىنىڭ ەكى بولىستىق باسقارماسى، استراحان گۋبەرنياسىنان سينەمورسكايا بولىسى، بوكەي ورداسى، 1-ءشى جانە 2-ءشى تەڭىز جاعالاۋى وكرۋگتەرىنە جاپسارلاس بۇرىنعى قازىنالىق وبروك جەرلەرىنىڭ اۋماعى بەرىلدى. تەڭىز جاعالاۋى جولاعى جانە سافرونوۆ، گانيۋشكين، نيكولاەۆ بولىستارى قازرەۆكومعا قاراتىلدى. تۇركىستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرامىندا تۇرعان قازاق تەرريتوريالارىن قازاق رەسپۋبليكاسى قۇرامىنا قوسۋ سونداعى حالىقتىڭ ەرىك-جىگەرى ناتيجەسىندە جۇزەگە اسىرىلادى دەپ بەلگىلەندى. 1924 جىلى قۇرامىنا جەتىسۋ جانە سىرداريا وبلىستارى كىردى.
قازاق جەرىنىڭ شەكاراسىن ءبىرتۇتاس اۋماق رەتىندە قالىپتاستىرۋ وڭايعا تۇسكەن جوق. حح عاسىردىڭ باسىندا بۇل ماسەلە كەڭەستىك بيلىك دەڭگەيىندە قىزۋ تالقىلانىپ، قازاق زيالىلارى وزدەرى تاريحي مەكەن ەتكەن جەرلەردى ءبىر اۆتونوميا قۇرامىنا بىرىكتىرۋگە كۇش سالدى.
بۇل ءىستىڭ باسىندا ءاليحان بوكەيحان، احمەت بايتۇرسىنۇلى، ءالىمحان ەرمەكوۆ سىندى الاش قايراتكەرلەرى تۇردى. ولار قازاق جەرىنىڭ تۇتاستىعىن ساقتاپ قالۋ ماسەلەسىن ساياسي دەڭگەيدە كوتەرىپ، بولاشاق قازاق اۆتونومياسىنىڭ اۋماعىن ناقتىلاۋعا اتسالىستى.
سول كەزەڭدە 29 جاستاعى ءالىمحان ەرمەكوۆ ماسكەۋگە بارىپ، قازاق جەرىنىڭ شەكاراسى تۋرالى بايانداما جاسادى. ول استراحان، ورال، تورعاي، اقمولا، سەمەي، سىرداريا، زاكاسپي، سامارقان جانە فەرعانا وڭىرلەرىنىڭ قازاقتار قونىستانعان اۋماقتارىن قازاق اۆتونومياسىنىڭ قۇرامىنا ەنگىزۋ جونىندە ۇسىنىس ءبىلدىردى.
ەرمەكوۆ كەلتىرگەن دەرەكتەر بويىنشا، ۇسىنىلعان اۋماقتىڭ جالپى كولەمى 3 467 922 شارشى شاقىرىمدى قۇراعان. ونىڭ باسىم بولىگىن قازاق حالقى ءداستۇرلى تۇردە قونىستانىپ، پايدالانىپ كەلگەن. بۇل مالىمەتتەر قازاق جەرلەرىنىڭ ەتنودەموگرافيالىق قۇرامىن جانە تاريحي قونىستانۋ ەرەكشەلىكتەرىن كورسەتۋگە باعىتتالدى.
الايدا ماسەلە مۇنىمەن اياقتالعان جوق. قازاق اۆتونومياسىنىڭ شەكاراسىنا قاتىستى ۇسىنىستاردى ورتالىق بيلىك الدىندا قورعاۋ قاجەت بولدى. 1920 جىلعى تامىزدا ۆلاديمير لەنين توراعالىق ەتكەن جيىندا ءالىمحان ەرمەكوۆ قازاق جەرىنىڭ اۋماقتىق تۇتاستىعىنا قاتىستى ءوز ۇستانىمىن تاعى دا ورتاعا سالدى.
بۇل كەزەڭدە ءسىبىر رەۆكومى دا قازاقتار قونىستانعان سولتۇستىك وڭىرلەردى قازاق اۆتونومياسىنا بەرۋگە قارسىلىق ءبىلدىردى. سوعان قاراماستان، اۋماقتاردى مەجەلەۋ ماسەلەسى بىرنەشە جىل بويى تالقىلانىپ، قازاق جەرلەرىنىڭ ءبىر بولىگىن ءبىر اكىمشىلىك قۇرىلىمعا بىرىكتىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى.
1924 جىلى رەسپۋبليكا استاناسى ورىنبوردان قىزىلورداعا كوشىرىلدى. وسى كەزەڭدە ورىنبور گۋبەرنياسى ركفسر قۇرامىنا بەرىلدى. ال 1925 جىلعى ساۋىردە پاتشا اكىمشىلىگى ەنگىزگەن «كيرگيز» اتاۋى قولدانىستان الىنىپ، حالىق ءوزىنىڭ تاريحي «قازاق» اتاۋىن قايتا يەلەندى.
اكىمشىلىك-اۋماقتىق وزگەرىستەردەن كەيىن قازاق اكسر قۇرامىنا اقمولا، اقتوبە، جەتىسۋ، سەمەي جانە ورال وبلىستارى كىردى. ورال وبلىسىنىڭ قۇرامىندا بوكەي وبلىسى ۋەزد دارەجەسىندە بولدى. سونىمەن قاتار ۇكىمەتكە تىكەلەي باعىناتىن قوستاناي وكرۋگى مەن اداي ۋەزى جانە قاراقالپاق اۆتونومياسى رەسپۋبليكا قۇرامىنا ەندى.
وسى تاريحي ۇدەرىستە الاش قايراتكەرلەرىنىڭ قىزمەتى ايرىقشا ماڭىزعا يە بولدى. ولار قازاق حالقىنىڭ ساياسي جانە اۋماقتىق مۇددەسىن قورعاپ، تاريحي قونىستاردىڭ قازاق اۆتونومياسى قۇرامىندا قالۋىنا ىقپال ەتتى.
قازاق اكسر-ءىنىڭ قۇرىلۋى مەن ونىڭ اۋماعىن بەلگىلەۋ – قازاق مەملەكەتتىلىگىنىڭ قالىپتاسۋ تاريحىنداعى ماڭىزدى كەزەڭدەردىڭ ءبىرى. بۇل ۇدەرىس كەيىن قازاقستاننىڭ قازىرگى اۋماقتىق شەكارالارىنىڭ قالىپتاسۋىنا نەگىز بولعان تاريحي وقيعالاردىڭ قاتارىندا قالدى.
