ەل قاۋىپسىزدىگى تۋرالى ءسوز بولعاندا كوز الدىمىزعا بىردەن شەكارا، سارباز، اسكەري تەحنيكا كەلەدى. بىراق بۇگىنگى زاماندا مەملەكەتتى قورعاۋ ۇعىمى مۇنىمەن عانا شەكتەلمەيدى. قاۋىپتىڭ سيپاتى وزگەرگەن سايىن وعان قارسى تۇرۋ ءتاسىلى دە وزگەرەدى. دروندار، راديوەلەكتروندىق كۇرەس، جاساندى ينتەللەكت، روبوتتاندىرىلعان جۇيەلەر – ءبىر كەزدەرى عىلىمي فانتاستيكا بولىپ كورىنگەن دۇنيەلەر بۇگىندە ارميانىڭ كۇندەلىكتى دايىندىعىنا ەنىپ جاتىر.
قازاقستان ءۇشىن بۇل وزگەرىستەر سىرتتاي باقىلاپ قانا قوياتىن پروتسەسس ەمەس. سوڭعى جىلدارى قارۋلى كۇشتەردىڭ دايىندىعىن جاڭعىرتۋعا، جاڭا تەحنولوگيالاردى سىناقتان وتكىزۋگە جانە اسكەري باسقارۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان ناقتى جۇمىستار اتقارىلىپ كەلەدى.
ماسەلەن، 2026 جىلدىڭ ساۋىرىندە وتكەن «ايبالتا-2026» وقۋ-جاتتىعۋىندا باستى نازاردىڭ ءبىرى ۇشقىشسىز اپپاراتتارعا قارسى ءىس-قيمىلعا اۋدارىلدى. اسكەر بولىمشەلەرى اۋە نىساندارىن دەر كەزىندە انىقتاۋ، ولاردى بەيتاراپتاندىرۋ جانە ءارتۇرلى كۇشتەردىڭ بىرلەسىپ ارەكەت ەتۋ قابىلەتىن پىسىقتادى. بۇل جاي عانا كەزەكتى اسكەري جاتتىعۋ ەمەس. قازىرگى سوعىس سيپاتىنىڭ وزگەرىپ جاتقانىن ەسكەرسەك، درونعا قارسى قورعانىستىڭ جەكە باعىت رەتىندە قاراستىرىلۋىنىڭ ءوزى كوپ نارسەنى اڭعارتادى.
ال 2025 جىلعى «جاۋىنگەرلىك دوستاستىق» وقۋ-جاتتىعۋىندا قازاقستان اسكەرى ۇشقىشسىز اۆياتسيانى، اۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس قۇرالدارىن جانە راديوەلەكتروندىق كۇرەس جۇيەلەرىن قاتار قولداندى. وقۋ بارىسىندا SkyLark-1LEX جانە Anka اپپاراتتارى پايدالانىلىپ، وتاندىق اسكەري وقۋ ورىندارىنىڭ كۋرسانتتارى ازىرلەگەن درونداردىڭ دا مۇمكىندىگى كورسەتىلدى. ياعني ارميا ءۇشىن تەحنولوگيانى سىرتتان الۋ عانا ەمەس، ونى مەڭگەرۋ جانە ءوز مامانىن دايارلاۋ ماسەلەسى دە قاتار ءجۇرىپ جاتىر.
بۇل باعىتتاعى ىزدەنىس بيىل دا جالعاسىپ وتىر. شىلدە ايىندا قازاقستاندا العاش رەت وتكەن «SHAIQAS-2026» اسكەري-ينجەنەرلىك چەمپيوناتى قورعانىس سالاسىنا ينجەنەرلەردى، IT ماماندارىن، كيبەرقاۋىپسىزدىك ساراپشىلارىن جانە روبوتوتەحنيكا وكىلدەرىن ءبىر الاڭعا جينادى. مۇنداي باستامانىڭ ءمانى – اسكەر مەن تەحنولوگيالىق ورتانىڭ اراسىنداعى بايلانىستى كۇشەيتۋ. قورعانىس سالاسىنىڭ بولاشاعى ەندى تەك اسكەري ماماندارعا ەمەس، ينجەنەرلەر مەن باعدارلاماشىلارعا دا تىكەلەي قاتىستى.
ال ودان كەيىنگى قادام ودان دا قىزىق. شىلدەنىڭ سوڭىندا «سپاسسك» پوليگونىندا قازاقستاندىق كاسىپورىندار جاساعان ۇشقىشسىز جۇيەلەر مەن روبوتتاندىرىلعان كەشەندەر سىناقتان ءوتتى. تەحنيكا ۇرىس جاعدايىنا بارىنشا جاقىن ورتادا تەكسەرىلىپ، ونىڭ ناقتى مۇمكىندىكتەرى باعالاندى. بۇل جەردە نازار اۋداراتىن جايت – قورعانىس ونەركاسىبىنىڭ بىرتىندەپ تەك دايىن ءونىمدى ساتىپ الۋشى ەمەس، ءوز تەحنولوگياسىن ۇسىناتىن سالاعا اينالۋعا ۇمتىلىسى.
قورعانىس قابىلەتىن ارتتىرۋ تەك قارۋ-جاراقپەن ولشەنبەيدى. اسكەردەگى ادام فاكتورى دا ماڭىزدى. وسى باعىتتا اسكەري مامانداردى دايارلاۋ جۇيەسىنە دە وزگەرىستەر ەنگىزىلىپ جاتىر. ماسەلەن، دەسانتتىق-شابۋىلداۋ اسكەرلەرىنىڭ جاڭا وقۋ-جاتتىعۋ ورتالىعىندا بتر جۇرگىزۋشىلەرىنەن باستاپ، ينجەنەرلىك بولىمشەلەردىڭ، راديوەلەكتروندىق كۇرەس پەن ۇشقىشسىز اۆياتسيالىق جۇيەلەر وپەراتورلارىنا دەيىنگى مامانداردى دايىنداۋ جوسپارلانعان. ياعني زاماناۋي ارمياعا ء«بارىن ىستەي الاتىن» امبەباپ ساربازدان گورى، ناقتى تەحنولوگيانى مەڭگەرگەن كاسىبي مامان قاجەت.
اسكەردى تسيفرلاندىرۋ دا نازاردان تىس قالعان جوق. 2025 جىلدان باستاپ اسكەرگە شاقىرۋ پروتسەسىندە مەديتسينالىق تەكسەرۋ، ازاماتتاردى اقپاراتتاندىرۋ جانە شاقىرۋ تىزىمدەرىن قالىپتاستىرۋ سياقتى بىرقاتار باعىتقا تسيفرلىق شەشىمدەر ەنگىزىلە باستادى. بۇل سىرت كوزگە اسكەري قاۋىپسىزدىكپەن تىكەلەي بايلانىستى ەمەس سياقتى كورىنۋى مۇمكىن. الايدا كەز كەلگەن ۇلكەن جۇيەنىڭ بەرىكتىگى ونىڭ ىشكى باسقارۋ ساپاسىنان باستالادى.
بۇگىندە ءتىپتى اسكەري بولىمدەردەگى قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە جاساندى ينتەللەكت ەلەمەنتتەرى ەنگىزىلىپ جاتىر. قورعانىس مينيسترلىگى 2026 جىلى بەينەاناليتيكا جۇيەلەرىن كەڭەيتىپ، ولاردىڭ كومەگىمەن ىقتيمال قاۋىپتى جاعدايلاردى ەرتەرەك انىقتاۋ جانە قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋ باعىتىنداعى جۇمىستى كۇشەيتكەنىن حابارلادى. دەمەك، تسيفرلىق تەحنولوگيا ەندى تەك ۇرىس الاڭىندا ەمەس، اسكەري ءبولىمنىڭ كۇندەلىكتى تارتىبىندە دە قولدانىلىپ كەلەدى.
مۇنىڭ ءبارى ءبىر عانا نارسەنى كورسەتەدى: قازاقستاننىڭ قورعانىس ساياساتى ءبىر ورىندا قاتىپ قالعان جۇيە ەمەس. ول الەمدەگى اسكەري تەحنولوگيالاردىڭ وزگەرۋىنە، جاڭا قاۋىپتەردىڭ پايدا بولۋىنا قاراي بەيىمدەلىپ كەلەدى.
اسكەري دوكترينادا دا قورعانىس قابىلەتىن ساقتاۋ، اسكەردىڭ جاۋىنگەرلىك ازىرلىگىن ارتتىرۋ، جۇمىلدىرۋ دايىندىعىن قامتاماسىز ەتۋ، اۋماقتىق قورعانىستى جەتىلدىرۋ جانە قورعانىس ونەركاسىبىن دامىتۋ نەگىزگى باعىتتاردىڭ قاتارىندا كورسەتىلگەن.
ەڭ ماڭىزدىسى – بۇل ساياساتتىڭ تۇپكى ماقساتى سوعىس ىزدەۋ ەمەس. كەرىسىنشە، سوعىستى بولدىرمايتىنداي قورعانىس قابىلەتىن قالىپتاستىرۋ. ويتكەنى بەيبىتشىلىك وزدىگىنەن ساقتالىپ قالمايدى. ونىڭ ارتىندا ديپلوماتيامەن قاتار، ەلدىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتە الاتىن ەكونوميكا، تەحنولوگيا، كاسىبي اسكەر جانە دايىن جۇيە تۇرۋى كەرەك.
ەگەمەندىك تە ءدال سونداي. ونى ءبىر رەت جاريالاپ، كەيىن ۇمىتىپ كەتۋگە بولمايدى. ەگەمەندىك – كۇن سايىن نىعايتىلاتىن قۇندىلىق. ال ونىڭ قالقانى شەكارادا تۇرعان ساربازدان باستالىپ، زاماناۋي تەحنولوگيانى مەڭگەرگەن مامانعا، قورعانىس وندىرىسىنە، اسكەري دايىندىققا جانە مەملەكەتتىڭ ستراتەگيالىق شەشىمدەرىنە دەيىن جالعاسادى.
قازاقستان ءۇشىن بۇگىنگى مىندەت – قارۋ كوبەيتۋ عانا ەمەس، قاۋىپتىڭ تابيعاتىن تۇسىنەتىن، تەحنولوگيانى يگەرەتىن جانە قاجەت ساتتە ەلىن قورعاي الاتىن ارميا قالىپتاستىرۋ. ويتكەنى مىقتى قورعانىس – سوعىسقا شاقىرۋ ەمەس، بەيبىت ءومىردىڭ ساقتاندىرۋى.
