El qauıpsızdıgı turaly söz bolǧanda köz aldymyzǧa bırden şekara, sarbaz, äskeri tehnika keledı. Bıraq bügıngı zamanda memlekettı qorǧau ūǧymy mūnymen ǧana şektelmeidı. Qauıptıŋ sipaty özgergen saiyn oǧan qarsy tūru täsılı de özgeredı. Drondar, radioelektrondyq küres, jasandy intellekt, robottandyrylǧan jüieler – bır kezderı ǧylymi fantastika bolyp körıngen dünieler bügınde armiianyŋ kündelıktı daiyndyǧyna enıp jatyr.
Qazaqstan üşın būl özgerıster syrttai baqylap qana qoiatyn prosess emes. Soŋǧy jyldary Qaruly küşterdıŋ daiyndyǧyn jaŋǧyrtuǧa, jaŋa tehnologiialardy synaqtan ötkızuge jäne äskeri basqaru jüiesın jetıldıruge baǧyttalǧan naqty jūmystar atqarylyp keledı.
Mäselen, 2026 jyldyŋ säuırınde ötken «Aibalta-2026» oqu-jattyǧuynda basty nazardyŋ bırı ūşqyşsyz apparattarǧa qarsy ıs-qimylǧa audaryldy. Äsker bölımşelerı äue nysandaryn der kezınde anyqtau, olardy beitaraptandyru jäne ärtürlı küşterdıŋ bırlesıp äreket etu qabıletın pysyqtady. Būl jai ǧana kezektı äskeri jattyǧu emes. Qazırgı soǧys sipatynyŋ özgerıp jatqanyn eskersek, dronǧa qarsy qorǧanystyŋ jeke baǧyt retınde qarastyryluynyŋ özı köp närsenı aŋǧartady.
Al 2025 jylǧy «Jauyngerlık dostastyq» oqu-jattyǧuynda Qazaqstan äskerı ūşqyşsyz aviasiiany, äue şabuylyna qarsy qorǧanys qūraldaryn jäne radioelektrondyq küres jüielerın qatar qoldandy. Oqu barysynda SkyLark-1LEX jäne Anka apparattary paidalanylyp, otandyq äskeri oqu oryndarynyŋ kursanttary äzırlegen drondardyŋ da mümkındıgı körsetıldı. Iаǧni armiia üşın tehnologiiany syrttan alu ǧana emes, ony meŋgeru jäne öz mamanyn daiarlau mäselesı de qatar jürıp jatyr.
Būl baǧyttaǧy ızdenıs biyl da jalǧasyp otyr. Şılde aiynda Qazaqstanda alǧaş ret ötken «SHAIQAS-2026» äskeri-injenerlık chempionaty qorǧanys salasyna injenerlerdı, IT mamandaryn, kiberqauıpsızdık sarapşylaryn jäne robototehnika ökılderın bır alaŋǧa jinady. Mūndai bastamanyŋ mänı – äsker men tehnologiialyq ortanyŋ arasyndaǧy bailanysty küşeitu. Qorǧanys salasynyŋ bolaşaǧy endı tek äskeri mamandarǧa emes, injenerler men baǧdarlamaşylarǧa da tıkelei qatysty.
Al odan keiıngı qadam odan da qyzyq. Şıldenıŋ soŋynda «Spassk» poligonynda qazaqstandyq käsıporyndar jasaǧan ūşqyşsyz jüieler men robottandyrylǧan keşender synaqtan öttı. Tehnika ūrys jaǧdaiyna barynşa jaqyn ortada tekserılıp, onyŋ naqty mümkındıkterı baǧalandy. Būl jerde nazar audaratyn jait – qorǧanys önerkäsıbınıŋ bırtındep tek daiyn önımdı satyp aluşy emes, öz tehnologiiasyn ūsynatyn salaǧa ainaluǧa ūmtylysy.
Qorǧanys qabıletın arttyru tek qaru-jaraqpen ölşenbeidı. Äskerdegı adam faktory da maŋyzdy. Osy baǧytta äskeri mamandardy daiarlau jüiesıne de özgerıster engızılıp jatyr. Mäselen, Desanttyq-şabuyldau äskerlerınıŋ jaŋa oqu-jattyǧu ortalyǧynda BTR jürgızuşılerınen bastap, injenerlık bölımşelerdıŋ, radioelektrondyq küres pen ūşqyşsyz aviasiialyq jüieler operatorlaryna deiıngı mamandardy daiyndau josparlanǧan. Iаǧni zamanaui armiiaǧa «bärın ıstei alatyn» ämbebap sarbazdan görı, naqty tehnologiiany meŋgergen käsıbi maman qajet.
Äskerdı sifrlandyru da nazardan tys qalǧan joq. 2025 jyldan bastap äskerge şaqyru prosesınde medisinalyq tekseru, azamattardy aqparattandyru jäne şaqyru tızımderın qalyptastyru siiaqty bırqatar baǧytqa sifrlyq şeşımder engızıle bastady. Būl syrt közge äskeri qauıpsızdıkpen tıkelei bailanysty emes siiaqty körınuı mümkın. Alaida kez kelgen ülken jüienıŋ berıktıgı onyŋ ışkı basqaru sapasynan bastalady.
Bügınde tıptı äskeri bölımderdegı qauıpsızdıktı qamtamasyz etuge jasandy intellekt elementterı engızılıp jatyr. Qorǧanys ministrlıgı 2026 jyly beineanalitika jüielerın keŋeitıp, olardyŋ kömegımen yqtimal qauıptı jaǧdailardy erterek anyqtau jäne qūqyq būzuşylyqtardyŋ aldyn alu baǧytyndaǧy jūmysty küşeitkenın habarlady. Demek, sifrlyq tehnologiia endı tek ūrys alaŋynda emes, äskeri bölımnıŋ kündelıktı tärtıbınde de qoldanylyp keledı.
Mūnyŋ bärı bır ǧana närsenı körsetedı: Qazaqstannyŋ qorǧanys saiasaty bır orynda qatyp qalǧan jüie emes. Ol älemdegı äskeri tehnologiialardyŋ özgeruıne, jaŋa qauıpterdıŋ paida boluyna qarai beiımdelıp keledı.
Äskeri doktrinada da qorǧanys qabıletın saqtau, äskerdıŋ jauyngerlık äzırlıgın arttyru, jūmyldyru daiyndyǧyn qamtamasyz etu, aumaqtyq qorǧanysty jetıldıru jäne qorǧanys önerkäsıbın damytu negızgı baǧyttardyŋ qatarynda körsetılgen.
Eŋ maŋyzdysy – būl saiasattyŋ tüpkı maqsaty soǧys ızdeu emes. Kerısınşe, soǧysty boldyrmaityndai qorǧanys qabıletın qalyptastyru. Öitkenı beibıtşılık özdıgınen saqtalyp qalmaidy. Onyŋ artynda diplomatiiamen qatar, eldıŋ qauıpsızdıgın qamtamasyz ete alatyn ekonomika, tehnologiia, käsıbi äsker jäne daiyn jüie tūruy kerek.
Egemendık te däl sondai. Ony bır ret jariialap, keiın ūmytyp ketuge bolmaidy. Egemendık – kün saiyn nyǧaitylatyn qūndylyq. Al onyŋ qalqany şekarada tūrǧan sarbazdan bastalyp, zamanaui tehnologiiany meŋgergen mamanǧa, qorǧanys öndırısıne, äskeri daiyndyqqa jäne memlekettıŋ strategiialyq şeşımderıne deiın jalǧasady.
Qazaqstan üşın bügıngı mındet – qaru köbeitu ǧana emes, qauıptıŋ tabiǧatyn tüsınetın, tehnologiiany igeretın jäne qajet sätte elın qorǧai alatyn armiia qalyptastyru. Öitkenı myqty qorǧanys – soǧysqa şaqyru emes, beibıt ömırdıŋ saqtandyruy.
