الەمدە ينۆەستورلار ءۇشىن باسەكە كۇشەيدى. ويتكەنى كاپيتال كەز كەلگەن ەلدى ەمەس، ناقتى ارتىقشىلىعى بار ەكونوميكالاردى تاڭدايدى. ياعني تەحنولوگيالىق الەۋەتى جوعارى ءارى بيزنەس جۇرگىزۋ ەرەجەلەرى تۇسىنىكتى مەملەكەتكە باسىمدىق بەرەدى. UNCTAD World Investment Report 2026 بايانداماسىنىڭ ناتيجەسى وسىنى كورسەتتى. راسىندا، قازىر ينۆەستورلار ءۇشىن تالاس قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر.
بۇل جەردە سالىق جۇيەسىنىڭ ءتيىمدى بولۋى ماڭىزدى. مۇنى ورتالىق ازيا ەلدەرى دە تۇسىنگەن. باسەكە باستالدى. ءار ەلدىڭ قارقىنى مەن جۇيەسى ارقالاي. بىراق سالىق مولشەرلەمەلەرىن تومەندەتۋ، جەڭىلدىكتەردى كەڭەيتۋ ەمەس، ەندى سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋ ساپاسىنا، تسيفرلاندىرۋ دەڭگەيى مەن مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ جەدەلدىگىنە باسىمدىق بەرىلىپ جاتقانىن اڭعاردىق. قازاقستاندا ينۆەستورلاردى ىنتالاندىرۋ ءۇشىن ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتاردا جانە وڭدەۋ ونەركاسىبىندە بىرقاتار سالىقتىق جەڭىلدىك قاراستىرىلدى. بۇل ءوندىرىس پەن ەكسپورتقا باعىتتالعان جوبالاردى تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
«ورتالىق ازيامەن قىسقاشا سالىستىراتىن بولساق، قازاقستاننىڭ تسيفرلاندىرۋى جوعارى، ينۆەستيتسيالىق جەڭىلدىكتەرى بار، اكىمشىلىك جۇيەسى دامىعان. وزبەكستاندا دا كەيىنگى جىلدارى رەفورمالار ءجۇرىپ جاتقانى بەلگىلى، بىراق سالىقتىق اكىمشىلىكتەندىرۋ ءالى دە وزگەرۋ كەزەڭىندە. ال قىرعىزستاندا سالىق مولشەرى تومەن بولعانىمەن، بيۋدجەت كولەمى مەن اكىمشىلىك مۇمكىندىگى السىزدەۋ بولىپ تابىلادى. تاجىكستانداعى سالىق جۇكتەمەسى كەي سالالاردا جوعارى جانە اكىمشىلىك راسىمدەرى كۇردەلى كەلەدى. ەندى تۇرىكمەنستاندى ايتاتىن بولساق، جابىق ەكونوميكا بولعاندىقتان، سالىق جۇيەسىنىڭ اشىقتىعى مەن بولجامدىعى تومەن»، - دەيدى ەكونوميست باۋىرجان ىسقاق.
قازاقستاننىڭ جاڭا سالىق كودەكسى كۇشىنە ەنگەلى جارتى جىلدان استى. بۇل رەفورماداعى باستى ماقسات – سالىق جۇيەسىن جەڭىلدەتۋ جانە بيۋدجەت كىرىسىن تۇراقتاندىرۋ ەدى. ەكونوميست باۋىرجان ىسقاق سول مەجەگە بىرتىندەپ كەلە جاتقانىمىزدى ايتادى. كودەكس اياسىندا سالىق ەسەپتىلىگىنىڭ كولەمى شامامەن 30 پايىزعا قىسقاردى. ال سالىقتار مەن مىندەتتى تولەمدەردىڭ سانى 20 پايىز تومەندەگەن. ءتيىمسىز جەڭىلدىكتەر قايتا قارالدى. ەڭ باستىسى ينۆەستيتسيا تارتۋدىڭ جاڭا تەتىكتەرى ەنگىزىلدى.
«قازاقستاننىڭ سالىق جۇيەسى ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن سالىستىرعاندا بىرنەشە ماڭىزدى ارتىقشىلىققا يە. بىرىنشىدەن – سالىق جۇيەسىنىڭ تۇراقتىلىعى. بۇل ينۆەستورلار ءۇشىن ماڭىزدى فاكتور. ەلدە كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعىنىڭ بازالىق مولشەرلەمەسى 20 پايىز، ال جەكە تابىس ۇزاق ۋاقىت بويى بىرىڭعاي مولشەرلەمەمەن قولدانىلىپ كەلە جاتىر. بۇل وزبەكستان، قىرعىزستان جانە تۇرىكمەنستان ەلدەرمەن سالىستىرعاندا ءجيى وزگەرمەگەندىكتەن، بيزنەسكە قولايلى ورتا قالىپتاستىراتىن فاكتور»، - دەيدى باۋىرجان ىسقاق.
قالاي دەگەنمەن دە، ورتالىق ازيا ەلدەرى ەۋرازياداعى كوشباسشى بولۋعا ارەكەت جاساپ جاتىر. كوپ ەل سالىق جۇيەسىنىڭ جەكەلەگەن تەتىكتەرىن جاڭعىرتۋعا دەپ قويىپ جاتسا، قازاقستان ايماقتاعى ەڭ اۋقىمدى كەشەندى سالىق رەفورماسىن جۇزەگە اسىرۋعا باسىمدىق بەردى. ساراپشىلار مۇنىڭ ءوزى ەلىمىزدىڭ كوشىن ىلگەرىلەتتى دەيدى. Smart Data Finance اقپاراتتىق الاڭىنا 78 مەملەكەتتىك بازانىڭ مالىمەتتەرى بىرىكتىرىلدى. ەندى ۇلكەن دەرەكتەر مەن جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارىنا نەگىزدەلگەن AI-salyq پلاتفورماسى ەنگىزىلەدى. سونداي-اق ەلدە بيۋدجەت كىرىستەرىنىڭ كولەمى، سالىق تۇسىمدەرى جانە جان باسىنا شاققانداعى سالىق تۇسىمدەرىنىڭ دەڭگەيى ارتىپ جاتىر. بۇعان جۇيەلى سالىق رەفورماسى دا ىقپال ەتكەنى راس.
«سالىق رەفورماسىنىڭ اسەرىن كەلەسى جىلى ناقتى كورە باستايمىز. ۇسىنىستارىمىزدى ايتامىز. قازىر تسيفرلاندىرۋ ۇدەرىسىنىڭ وڭ ناتيجەسىن بايقاپ جاتىرمىز. كاسىپكەرلەر مەن بۋحگالتەرلەر ءۇشىن سالىق كابينەتى جۇمىس ىستەيدى، وندا ەسەپتىلىكتى ونلاين-رەجيمدە تاپسىرۋعا، سالىقتىق تەكسەرۋلەر شەڭبەرىندە ءتۇرلى تۇسىنىكتەمەلەر مەن تۇسىنىكتەمەلەر بەرۋگە بولادى»، - دەيدى Max consulting جشس باس ديرەكتورى ماقسات مۇراتوۆ.
جالپى جاڭا كودەكستىڭ تابىستى بولۋى بيزنەستىڭ جاڭا ەرەجەلەرگە تەز بەيىمدەلۋى مەن كولەڭكەلى ەكونوميكانى قانشالىقتى قىسقارتاتىنىنا بايلانىستى دەيدى ماماندار. دەسە دە، ۇزاق مەرزىمدى رەفورما كولەڭكەلى ەكونوميكانى ازايتىپ، ادال باسەكەلەستىكتى كۇشەيتۋگە، وڭدەۋ ونەركاسىبى مەن ينۆەستيتسيانى ىنتالاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەرى انىق. ساراپشىلار مەملەكەتتىڭ نەگىزگى ماقساتى – ۇلتتىق قورعا تاۋەلدىلىكتى ازايتىپ، سالىق تۇسىمدەرىن كوبەيتۋ دەيدى. ياعني سالىق بازاسىنىڭ كەڭەيۋى مەن اكىمشىلىكتەندىرۋدىڭ جاقسارۋى، بيۋدجەت كىرىستەرىن تۇراقتاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
