كىتاپ — زامانالار تولقىنىندا تەربەلىپ، ۇستىندەگى قىمبات قازىناسىن ۇرپاقتان-ۇرپاققا جەتكىزىپ كەلە جاتقان وي كەمەسى. ۇلى سۋرەتكەر عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ: «كىتاپ دەگەنىمىز — الدىڭعى ۇرپاقتىڭ ارتقى ۇرپاققا قالدىرعان رۋحاني وسيەتى. كىتاپ وقۋدان تىيىلساق، وي ويلاۋدان دا تىيىلار ەدىك» دەگەن سالماقتى ءسوزى بار.
شىنىندا دا، ادامزات بالاسى ءوزىن تانىعاننان بەرى رۋحاني ىزدەنىستىڭ، ىشكى ۇيلەسىم مەن كەمەلدىكتىڭ كىلتىن تەك كىتاپتان ىزدەپ كەلەدى. الايدا، اقپاراتتىق تاسقىن مەن تسيفرلىق تەحنولوگيالار سانانى جاۋلاعان بۇگىنگى XXI عاسىردا كىتاپ وقۋ ۇدەرىسى جاي عانا قاجەتتىلىك ەمەس، ۇلكەن ينتەللەكتۋالدى ەڭبەكتى، جۇيەلىلىكتى جانە ەرەكشە پسيحولوگيالىق ادەتتى تالاپ ەتەتىن ونەرگە اينالدى.
كوپتەگەن ادامداردىڭ كىتاپ وقۋدان الىستاپ كەتۋىنىڭ باستى سەبەبى — ونى مەكتەپ قابىرعاسىنان قالعان ء«ماجبۇرلى مىندەت» رەتىندە قابىلداۋىندا بولسا كەرەك. پسيحولوگيالىق تۇرعىدان العاندا، ادەت قالىپتاستىرۋدىڭ العاشقى باسپالداعى ىشكى ىنتا مەن قابىلداۋدى وزگەرتۋدەن باستالادى. ادام وزىنە مۇلدەم قىزىقسىز، كۇردەلى فيلوسوفيالىق نەمەسە اكادەميالىق تۋىندىلاردان باستاسا، مي ونى «قيىن جۇمىس» رەتىندە قابىلداپ، قارسىلىق تانىتادى، سوندىقتان ادەتتى جەڭىل، سيۋجەتى باۋراپ الاتىن كوركەم شىعارمالاردان نەمەسە ءوزىڭىزدى قاتتى قىزىقتىراتىن تار شەڭبەردەگى تاقىرىپتاردان باستاۋ ماڭىزدى. سانانىڭ بۇل ترانسفورماتسياسىنا «20 بەت» ەرەجەسى دە ۇلكەن سەپتىگىن تيگىزەدى، ويتكەنى نەيروبيولوگتاردىڭ زەرتتەۋىنشە، مي جاڭا ادەتكە بىردەن بەيىمدەلە المايتىندىقتان، كۇنىنە بىرنەشە ساعات وقۋدى ماقسات ەتپەي، ونىڭ ورنىنا «كۇنىنە تاپجىلماي 20 بەت وقيمىن» دەگەن شاعىن مىندەتتەمە قويۋ جۇيەلىلىكتىڭ ىرگەتاسىن قالايدى.
وسى ورايدا، قازىرگى تاڭدا ادام زەيىنى ەڭ قىمبات تاۋارعا اينالىپ، الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ قىسقا ءارى جىلدام حابارلامالارىنا ۇيرەنگەن مي ۇزاق، تەرەڭ ماتىندەردى قابىلداۋعا قينالعان شاقتا، ينتەللەكتۋالدى ەكولوگيانى قالىپتاستىرۋ، ياعني وقۋ كەڭىستىگى مەن ۋاقىتىن بەلگىلەۋ ەرەكشە مانگە يە بولادى. زەرتتەۋلەر كورسەتكەندەي، ادەتتىڭ تۇراقتى بولۋى ونىڭ بەلگىلى ءبىر ۋاقىتقا بايلانۋىنا تىكەلەي بايلانىستى، سوندىقتان مي ءالى كۇندەلىكتى كۇيبەڭ تىرشىلىكتىڭ اقپاراتىمەن تولماعان تاڭعى ۋاقىتتا 15-20 مينۋت كىتاپ وقۋ سانانىڭ سەرگەكتىگىن ارتتىرسا، ۇيىقتار الدىندا گادجەتتەردى ءوشىرىپ، كوركەم ادەبيەت پاراقتاۋ ۇيقى ساپاسىن جاقسارتىپ، تۇيسىكتىڭ تۇندە سول اقپاراتتى قورىتۋىنا كومەكتەسەدى.
وسى رەتتە ساندىق دەتوكس پەن ريتۋال قالىپتاستىرۋ، ياعني كىتاپ وقۋ ءساتىن وزىندىك ءبىر سۇلۋلىققا، ەستەتيكاعا اينالدىرىپ، جارىعى جاقسى تۇسەتىن جايلى بۇرىش، جىلى شاي نەمەسە حوش ءىستى كوفە دايىنداپ، ەڭ باستىسى، تەلەفوندى باسقا بولمەدە قالدىرۋ ارقىلى ميدى بۇل ورتانى «مازاسىزدىقتان ارىلاتىن قاۋىپسىز ايماق» دەپ تانۋعا ۇيرەتۋگە بولادى. ارينە، كىتاپ وقۋ — بۇل اۆتور مەن وقىرماننىڭ اراسىنداعى ءتىلسىز ديالوگ بولعاندىقتان، ەگەر كىتاپ سىزبەن «سويلەسە» الماسا، ونى كۇشتەپ وقۋدىڭ قاجەتى جوق، ويتكەنى كىتاپ تاڭداۋدا «سانگە» نەمەسە «حيت شەرۋلەرگە» عانا سۇيەنۋ قاتە، تەك ىشكى داۋىسىڭىز بەن قازىرگى ومىرىڭىزدە جاۋاپ ىزدەپ جۇرگەن سۇراقتارىڭىزعا ۇندەس كەلەتىن تۋىندىنى تابا ءبىلۋ كەرەك. ادەتتىڭ تۇراقتى ءارى جەمىستى بولۋى ونىڭ ادام ومىرىنە تيگىزگەن پايداسىمەن ولشەنەتىندىكتەن، كىتاپتى جاي عانا كوزبەن جۇگىرتىپ شىعاتىن ءپاسسيۆتى وقۋدان اكتيۆتى وقۋ داعدىسىنا كوشۋ قاجەت. بۇل ۇدەرىستە قارىنداشپەن وقىپ، ماتىندەگى استارلى ويلاردى، ەرەكشە تەڭەۋلەر مەن قاناتتى سوزدەردىڭ استىن سىزىپ، جيەكتەرىنە ءوز ويىڭىزدى ءتۇرتىپ وتىرۋ كىتاپتى ءسىزدىڭ ينتەللەكتۋالدى سەرىگىڭىز ەتسە، وقىپ بىتكەن ءار شىعارمادان كەيىن تۋعان ويلاردى اسەرلەر كۇندەلىگىنە جازىپ قالدىرۋ ونىڭ سانادا ماڭگى بەكىتىلۋىنە سەپتىگىن تيگىزەدى. سونىمەن قاتار، وقىعان دۇنيەڭىزدى جاقىندارىڭىزعا ايتىپ بەرۋ، كىتاپ كلۋبتارىنا مۇشە بولۋ نەمەسە الەۋمەتتىك جەلىدە شاعىن پىكىر ءبولىسۋ ادەتتى الەۋمەتتىك دەڭگەيدە بەكىتىپ، ءسىزدى سول قاۋىمداستىقتىڭ اجىراماس بولشەگى ەتەدى.
ۇلى جازۋشىلارىمىز سالعان سارا جول، كوركەم ادەبيەتىمىزدىڭ ءمولدىر بۇلاعى — ادام جانىن تازارتاتىن ەڭ ۇلى كۇش ەكەنىن ەسكەرسەك، كىتاپ وقۋ ادەتتى قالىپتاستىرۋ — ءبىر تۇندە نەمەسە ءبىر اپتادا بىتە سالاتىن ناۋقاندىق جۇمىس ەمەس، بۇل — ءومىر بويى جالعاساتىن، ادامنىڭ ءوز ىشكى الەمىنە جاساعان ەڭ قىمبات ينۆەستيتسياسى. عابيت مۇسىرەپوۆ مەڭزەگەندەي، وي ويلاۋدان تىيىلماۋدىڭ، ۇلتتىق كود پەن رۋحاني وسيەتتى ساقتاپ قالۋدىڭ جالعىز جولى — كىتاپ پاراقتاۋ ەكەنى داۋسىز. كۇنىنە وقىلعان بىرنەشە بەت — ءسىزدىڭ كەمەل بولاشاعىڭىزعا، تەرەڭ پاراساتىڭىز بەن ىشكى ەركىندىكىڭىزگە قويىلعان بەرىك كىرپىش بولماق، سوندىقتان كىتاپتى اشىڭىز، سەبەبى الەمدى وزگەرتۋ پاراقتان باستالادى.
ماقپال مۇسىرمانقۇل
