Kıtap — zamanalar tolqynynda terbelıp, üstındegı qymbat qazynasyn ūrpaqtan-ūrpaqqa jetkızıp kele jatqan oi kemesı. Ūly suretker Ǧabit Müsırepovtıŋ: «Kıtap degenımız — aldyŋǧy ūrpaqtyŋ artqy ūrpaqqa qaldyrǧan ruhani ösietı. Kıtap oqudan tyiylsaq, oi oilaudan da tyiylar edık» degen salmaqty sözı bar.
Şynynda da, adamzat balasy özın tanyǧannan berı ruhani ızdenıstıŋ, ışkı üilesım men kemeldıktıŋ kıltın tek kıtaptan ızdep keledı. Alaida, aqparattyq tasqyn men sifrlyq tehnologiialar sanany jaulaǧan bügıngı XXI ǧasyrda kıtap oqu üderısı jai ǧana qajettılık emes, ülken intellektualdy eŋbektı, jüielılıktı jäne erekşe psihologiialyq ädettı talap etetın önerge ainaldy.
Köptegen adamdardyŋ kıtap oqudan alystap ketuınıŋ basty sebebı — ony mektep qabyrǧasynan qalǧan «mäjbürlı mındet» retınde qabyldauynda bolsa kerek. Psihologiialyq tūrǧydan alǧanda, ädet qalyptastyrudyŋ alǧaşqy baspaldaǧy ışkı ynta men qabyldaudy özgertuden bastalady. Adam özıne müldem qyzyqsyz, kürdelı filosofiialyq nemese akademiialyq tuyndylardan bastasa, mi ony «qiyn jūmys» retınde qabyldap, qarsylyq tanytady, sondyqtan ädettı jeŋıl, siujetı baurap alatyn körkem şyǧarmalardan nemese özıŋızdı qatty qyzyqtyratyn tar şeŋberdegı taqyryptardan bastau maŋyzdy. Sananyŋ būl transformasiiasyna «20 bet» erejesı de ülken septıgın tigızedı, öitkenı neirobiologtardyŋ zertteuınşe, mi jaŋa ädetke bırden beiımdele almaityndyqtan, künıne bırneşe saǧat oqudy maqsat etpei, onyŋ ornyna «künıne tapjylmai 20 bet oqimyn» degen şaǧyn mındetteme qoiu jüielılıktıŋ ırgetasyn qalaidy.
Osy oraida, qazırgı taŋda adam zeiını eŋ qymbat tauarǧa ainalyp, äleumettık jelılerdıŋ qysqa ärı jyldam habarlamalaryna üirengen mi ūzaq, tereŋ mätınderdı qabyldauǧa qinalǧan şaqta, intellektualdy ekologiiany qalyptastyru, iaǧni oqu keŋıstıgı men uaqytyn belgıleu erekşe mänge ie bolady. Zertteuler körsetkendei, ädettıŋ tūraqty boluy onyŋ belgılı bır uaqytqa bailanuyna tıkelei bailanysty, sondyqtan mi älı kündelıktı küibeŋ tırşılıktıŋ aqparatymen tolmaǧan taŋǧy uaqytta 15-20 minut kıtap oqu sananyŋ sergektıgın arttyrsa, ūiyqtar aldynda gadjetterdı öşırıp, körkem ädebiet paraqtau ūiqy sapasyn jaqsartyp, tüisıktıŋ tünde sol aqparatty qorytuyna kömektesedı.
Osy rette sandyq detoks pen ritual qalyptastyru, iaǧni kıtap oqu sätın özındık bır sūlulyqqa, estetikaǧa ainaldyryp, jaryǧy jaqsy tüsetın jaily būryş, jyly şai nemese hoş ıstı kofe daiyndap, eŋ bastysy, telefondy basqa bölmede qaldyru arqyly midy būl ortany «mazasyzdyqtan arylatyn qauıpsız aimaq» dep tanuǧa üiretuge bolady. Ärine, kıtap oqu — būl avtor men oqyrmannyŋ arasyndaǧy tılsız dialog bolǧandyqtan, eger kıtap sızben «söilese» almasa, ony küştep oqudyŋ qajetı joq, öitkenı kıtap taŋdauda «sänge» nemese «hit şerulerge» ǧana süienu qate, tek ışkı dauysyŋyz ben qazırgı ömırıŋızde jauap ızdep jürgen sūraqtaryŋyzǧa ündes keletın tuyndyny taba bılu kerek. Ädettıŋ tūraqty ärı jemıstı boluy onyŋ adam ömırıne tigızgen paidasymen ölşenetındıkten, kıtapty jai ǧana közben jügırtıp şyǧatyn passivtı oqudan aktivtı oqu daǧdysyna köşu qajet. Būl üderıste qaryndaşpen oqyp, mätındegı astarly oilardy, erekşe teŋeuler men qanatty sözderdıŋ astyn syzyp, jiekterıne öz oiyŋyzdy türtıp otyru kıtapty sızdıŋ intellektualdy serıgıŋız etse, oqyp bıtken är şyǧarmadan keiın tuǧan oilardy äserler kündelıgıne jazyp qaldyru onyŋ sanada mäŋgı bekıtıluıne septıgın tigızedı. Sonymen qatar, oqyǧan dünieŋızdı jaqyndaryŋyzǧa aityp beru, kıtap klubtaryna müşe bolu nemese äleumettık jelıde şaǧyn pıkır bölısu ädettı äleumettık deŋgeide bekıtıp, sızdı sol qauymdastyqtyŋ ajyramas bölşegı etedı.
Ūly jazuşylarymyz salǧan sara jol, körkem ädebietımızdıŋ möldır būlaǧy — adam janyn tazartatyn eŋ ūly küş ekenın eskersek, kıtap oqu ädettı qalyptastyru — bır tünde nemese bır aptada bıte salatyn nauqandyq jūmys emes, būl — ömır boiy jalǧasatyn, adamnyŋ öz ışkı älemıne jasaǧan eŋ qymbat investisiiasy. Ǧabit Müsırepov meŋzegendei, oi oilaudan tyiylmaudyŋ, ūlttyq kod pen ruhani ösiettı saqtap qaludyŋ jalǧyz joly — kıtap paraqtau ekenı dausyz. Künıne oqylǧan bırneşe bet — sızdıŋ kemel bolaşaǧyŋyzǧa, tereŋ parasatyŋyz ben ışkı erkındıkıŋızge qoiylǧan berık kırpış bolmaq, sondyqtan kıtapty aşyŋyz, sebebı älemdı özgertu paraqtan bastalady.
Maqpal Mūsyrmanqūl
