«ماڭگىلىك بالا بەينە» نوبەل كىتاپحاناسىندا

ستوكگولمدەگى شۆەد اكادەمياسىنىڭ نوبەل كىتاپحاناسىنا قازاق قالامگەرلەرىنىڭ ءتۇرلى تىلدە جارىق كورگەن ەڭبەكتەرى تابىستالدى.

ولاردىڭ قاتارىندا Arman-PV باسپاسىنان شىققان جازۋشى، دراماتۋرگ روزا مۇقانوۆانىڭ «ماڭگىلىك بالا بەينە» سپەكتاكل-كىتابىنىڭ اعىلشىن تىلىندەگى «The Angel of Karaul» باسىلىمى بار. سەمەي يادرولىق پوليگونىنىڭ جابىلعانىنا 35 جىل تولعان تۇستا قاسىرەتتى كەزەڭنىڭ كوركەم شەجىرەسىنە اينالعان تۋىندىنىڭ حالىقارالىق ادەبي ورتاعا جەتۋى ايرىقشا مانگە يە.

ادەبيەت ارقىلى جالعاسقان بايلانىس

كىتاپتاردى شۆەد اكادەمياسىنىڭ ارنايى شاقىرۋىمەن ستوكگولمگە عىلىمي-زەرتتەۋ ساپارىنا بارعان «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ ءتىلشىسى، اقىن ءارى زەرتتەۋشى دۇيسەنالى الىماقىن جەتكىزدى. ول نوبەل كىتاپحاناسى مەن اكادەميا ارحيۆىندە زەرتتەۋ جۇرگىزۋمەن قاتار، قازاق اۆتورلارىنىڭ شىعارمالارىن تانىستىرۋعا ۇيىتقى بولدى.

دۇيسەنالى الىماقىننىڭ ايتۋىنشا، بۇعان دەيىن اتالعان كىتاپحاناعا قازاق جازۋشىلارىنىڭ كىتاپتارى جەتپەگەن. وسى ساپاردا تابىستالعان باسىلىمدار ۇلتتىق ادەبيەتىمىزدى شەتەلدىك زەرتتەۋشىلەر مەن اۋدارماشىلارعا تانىستىرۋعا، قازاق قالامگەرلەرىنىڭ شىعارماشىلىق مۇراسىنا نازار اۋدارتۋعا باعىتتالعان.

سول ەڭبەكتەردىڭ ءبىرى — «ماڭگىلىك بالا بەينە». سەمەي پوليگونىنىڭ زاردابىن ادام تاعدىرى ارقىلى بەينەلەيتىن شىعارمادا ءلايلانىڭ جان دۇنيەسى، ارمان-مۇراتى مەن جالعىزدىعى سۋرەتتەلەدى. ءبىر كەيىپكەردىڭ باسىنداعى قاسىرەت تۇتاس قوعامنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىنە، ادام ءومىرىنىڭ قۇندىلىعىنا قاتىستى ساۋالدارعا ۇلاسادى.

Arman-PV باسپاسى شىعارعان سپەكتاكل-كىتاپ ادەبي تۋىندى مەن ونىڭ ساحنالىق عۇمىرىن توعىستىرادى. مۇنداي باسىلىم وقىرمانعا شىعارمانى ءماتىن رەتىندە قابىلداۋمەن قاتار، ونىڭ تەاتر تىلىمەن قالاي ورىلگەنىن تانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ال اعىلشىن تىلىندەگى نۇسقاسى قازاق دالاسىنىڭ قاسىرەتىن وزگە جۇرتقا جەتكىزىپ، شىعارما كوتەرگەن ماسەلەلەردى حالىقارالىق وقىرمانمەن بولىسۋگە جول اشادى.

قاسىرەتتى ۇمىتپاۋ — بەيبىتشىلىكتى باعالاۋ

بيىل، 29 تامىزدا سەمەي يادرولىق پوليگونىنىڭ جابىلعانىنا 35 جىل تولدى. وسى كۇنگە وراي جاريالاعان ۇندەۋىندە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ يادرولىق سىناقتاردىڭ حالقىمىزدىڭ دەنساۋلىعىنا، قورشاعان ورتاعا وراسان زارداپ اكەلگەنىن اتاپ ءوتتى.

«ەلىمىز بەيبىتشىلىك، قاۋىپسىزدىك جانە تۇراقتى دامۋ جولىن تاڭداپ، تاريحي شەشىم قابىلدادى»، دەدى پرەزيدەنت. مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ يادرولىق قارۋسىزدانۋ جولىنداعى ۇستانىمى وزگەرمەيتىنىن ايتىپ، الەم ەلدەرىن كەلىسسوزدەرگە جانە يادرولىق قارۋدى قولدانۋ قاۋپىن جويۋ جولىنداعى بىرلەسكەن قادامدارعا شاقىردى.

وسى تۇرعىدان العاندا، «ماڭگىلىك بالا بەينەنىڭ» شەتەلدىك وقىرمانعا ۇسىنىلۋىنىڭ ادەبي عانا ەمەس، تاريحي-تانىمدىق ماڭىزى دا بار. قۇجاتتار مەن دەرەكتەر يادرولىق سىناقتاردىڭ اۋقىمىن كورسەتسە، كوركەم شىعارما سول قاسىرەتتىڭ ادام جانىنا سالعان جاراسىن سەزىندىرەدى. روزا مۇقانوۆانىڭ تۋىندىسى تاريحي جادتى ساقتاۋعا، وتكەننىڭ اۋىر ساباعىن كەيىنگى ۇرپاققا جەتكىزۋگە قىزمەت ەتەدى.

نوبەل كىتاپحاناسى تۋرالى

شۆەد اكادەمياسىنىڭ نوبەل كىتاپحاناسى 1901 جىلى، اكادەمياعا ادەبيەت سالاسىنداعى نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتىن انىقتاۋ مىندەتى جۇكتەلگەن كەزەڭدە قۇرىلعان. 1921 جىلدان بەرى ستوكگولمنىڭ ەسكى قالاسىنداعى تاريحي بيرجا عيماراتىندا ورنالاسقان.

قورىندا شامامەن 200 مىڭ توم ساقتالعان كىتاپحانا — سولتۇستىك ەۋروپاداعى ادەبيەتكە ماماندانعان ءىرى ورتالىقتاردىڭ ءبىرى. مۇندا ءتۇرلى ەلدەردىڭ زاماناۋي كوركەم ادەبيەتى، سونىڭ ىشىندە تۇپنۇسقا تىلىندەگى شىعارمالار، ادەبي سىن، ادەبيەتتانۋ جانە ءتىل بىلىمىنە ارنالعان ەڭبەكتەر جيناقتالادى.

كىتاپحانانىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى شۆەد اكادەمياسىنىڭ جۇمىسىنا قولداۋ كورسەتۋ. سونىمەن بىرگە ول اۋدارماشىلارعا، زەرتتەۋشىلەرگە جانە ادەبيەتكە قىزىعاتىن كوپشىلىككە قىزمەت ەتەدى.

قازاق كىتاپتارىنىڭ وسىنداي قورعا ۇسىنىلۋى ۇلتتىق ادەبيەتىمىزدى وقۋعا، اۋدارۋعا جانە زەرتتەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن بايلانىستاردى كەڭەيتەدى. بۇعان دەيىن فرانكفۋرت حالىقارالىق كىتاپ كورمەسىندە تانىستىرىلعان «The Angel of Karaul» باسىلىمىنىڭ نوبەل كىتاپحاناسىنا تابىستالۋى دا وسى باعىتتاعى جۇمىستىڭ جالعاسى.