كوللاج جي كومەگىمەن جاسالدى
قوعامداعى لۋدومانيانى زاڭمەن رەتتەۋ ءبىر باسقا، توركىنىن ءتۇسىنىپ، شارا قابىلداۋ ءبىر باسقا. بۇل تۋرالى شىندىق پەن شارانىڭ اراسى نەگە الشاق؟
كەيىنگى جىلدارى قازاقستاندا قۇمار ويىنعا، ەسىرتكى مەن ىشىمدىككە تاۋەلدىلىك ماسەلەسى قوعامداعى ەڭ وزەكتى الەۋمەتتىك پروبلەمالاردىڭ بىرىنە اينالدى. ماماندار بۇل قۇبىلىستى ەندى «جەكە تاڭداۋ» ەمەس، تۇتاس قوعامعا اسەر ەتەتىن قاۋىپ رەتىندە قاراستىرۋ قاجەت ەكەنىن ايتادى.
«تاۋەلدىلىكتى جەڭۋىمە جۇيەلى تەراپيا كومەكتەستى»
33 جاستاعى ازامات قۇمار ويىنعا العاش 20 جاسىنان باستاپ ءۇيىر بولدى. ءبارى كوشەدەگى ويىن اۆتوماتتارىنا دەگەن قىزىعۋشىلىقتان باستالىپتى.
“ادەتتە ءبارى ۇتىستان باستالادى. سەبەبى باستاپقى كەزەڭدە ادام ءوزىن باقىلاۋدا ۇستاي الادى: ەموتسياسىن تەجەيدى، ارەكەتىن رەتتەيدى. بىراق ۋاقىت وتە كەلە جاعداي وزگەرەدى. كەيىن مەنى بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەرگە تۋىسقانىم الىپ كەلدى. فۋتبولدى جاقسى كورەتىنىمدى ءبىلىپ، «سەن تۇسىنەسىڭ» دەپ قىزىقتىردى. وسىلايشا سپورتقا ءباس تىگۋگە كىرىستىم. سول ورتادا شامامەن سەگىز جىل قالىپ قويدىم،” - دەيدى ول.
ۇزاق ۋاقىت بويى ازامات تا، ونىڭ جاقىندارى دا بۇل جاعدايدى اۋرۋ رەتىندە قابىلداماعان. سالدارىنان ول قوعامنان شەتتەپ، ءومىر ساپاسى كۇرت تومەندەگەن. بىرنەشە رەت وڭالتۋ ورتالىقتارىنا جۇگىنگەنىمەن، العاشقى ارەكەتتەر ناتيجە بەرمەپتى.
تەك ۋاقىت وتە كەلە تەرەڭ ءارى جۇيەلى تەراپيادان وتكەن سوڭ عانا وزگەرىس بايقالعان. قازىر ازامات ءۇش جىلدان بەرى تاۋەلدىلىكتەن تولىق ارىلعان. بۇگىندە ول جەكە وڭالتۋ ورتالىعىندا جەتەكشىلىك قىزمەت اتقارىپ، ءوز تاجىريبەسى ارقىلى وزگەلەرگە كومەكتەسىپ ءجۇر.
“تاۋەلدى ادامنىڭ ىشكى كۇيىن ءدال سول جولدان وتكەن جان عانا تولىق ۇعىنا الادى. مىسالى، ويىنقۇمار بىرەۋ كەلىپ، نەگە سوڭعى اقشاسىن نەمەسە تەلەفونىن لومباردقا وتكىزگەنىن ايتسا، مەن ونى تۇسىنەمىن. سەبەبى ونىڭ ويىندا «ۇتىپ، ءبارىن قايتارامىن، ءتىپتى ارتىعىمەن تابامىن» دەگەن سەنىم تۇرادى. بۇل تاۋەلدىلىكتىڭ ەڭ قاۋىپتى تۇسى،” - دەيدى ازامات.
فوتودا: ازامات نۇربەكۇلى
ءوڭىر جانە ءومىر
لۋدومانياعا قارسى زاڭ جوباسىن ازىرلەۋگە قاتىسقان دەپۋتاتتاردىڭ ءبىرى - اسەم راحمەتوۆا. ونىڭ ايتۋىنشا، قۇجات حالىقارالىق تاجىريبەگە عانا ەمەس، قازاقستانداعى ناقتى جاعدايعا سۇيەنە وتىرىپ دايىندالعان.
فوتودا: ءماجىلىس دەپۋتاتى اسەم راحمەتوۆا
ء«بىز وڭىرلەردى ارالاۋ بارىسىندا قاراپايىم ازاماتتاردان باستاپ، ستۋدەنتتەرگە دەيىن قۇمار ويىنعا تاۋەلدى بولىپ كەتكەنىن ءوز كوزىمىزبەن كوردىك. كەيبىر دەرەكتەرگە سايكەس، اجىراسۋلاردىڭ 40%-نا دەيىن وسى ماسەلە سەبەپ بولىپ وتىر»، - دەيدى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى اسەم راحمەتوۆا.
جاڭا زاڭ اياسىندا بۋكمەكەرلىك جانە قۇمار ويىن جارنامالارىنا شەكتەۋلەر ەنگىزىلىپ، ءوزىن-ءوزى شەكتەۋ تەتىكتەرى قاراستىرىلدى. سونىمەن قاتار مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر ءۇشىن ارنايى تىيىمدار كۇشەيتىلدى. الايدا ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، ماسەلەنى تەك زاڭمەن نەمەسە شەكتەۋمەن شەشۋ جەتكىلىكسىز.
«قازىرگى جۇيە ءالى ەسكىرگەن تاسىلدەرگە سۇيەنىپ وتىر»
ءماجىلىس دەپۋتاتى بولات كەرىمبەك تاۋەلدىلىك ماسەلەسىنە قاتىستى قازىرگى جۇيە ءالى دە ەسكىرگەن تاسىلدەرگە سۇيەنىپ وتىرعانىن ايتادى. ونىڭ سوزىنشە، قازاقستاندا ەمدەۋ كوبىنەسە ادامنىڭ فيزيكالىق جاعدايىنا باعىتتالعان. ال تاۋەلدىلىكتىڭ نەگىزگى سەبەبى سانالاتىن پسيحولوگيالىق فاكتورلارعا جەتكىلىكتى تۇردە كوڭىل بولىنبەي وتىر.
فوتودا: ءماجىلىس دەپۋتاتى بولات كەرىمبەك
“كەز كەلگەن تاۋەلدىلىك تەك تەراپيالىق ەمدەۋ ەمەس، ۇلكەن پسيحولوگيالىق اۋىتقۋ. ال بىزدە كەڭەس داۋىرىنەن قالعان مەتوديكالار قولدانىلىپ كەلەدى. ەۋروپا مەن امەريكادا ءارتۇرلى ورتالىقتار مەن ماماندار جۇمىس ىستەيدى. ۇزاقمەرزىمدى كەشەندى شارالار ارقىلى ادامدار ەمدەلىپ شىعىپ جاتىر”، – دەيدى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى بولات كەرىمبەك.
دەپۋتاتتىڭ پىكىرىنشە، قازاقستاندا تاۋەلدىلىكپەن كۇرەستەگى باستى پروبلەمالاردىڭ ءبىرى – ادامداردىڭ رەسمي تۇردە كومەك سۇراۋدان قورقۋى. سەبەبى مەملەكەتتىك ناركولوگيالىق ورتالىقتا ەسەپكە تۇرۋ كەيىن جۇمىسقا ورنالاسۋعا نەمەسە جۇرگىزۋشى كۋالىگىن الۋعا كەرى اسەر ەتۋى مۇمكىن. سونىڭ سالدارىنان كوپتەگەن ادام جاسىرىن تۇردە قىمبات جەكە ورتالىقتارعا جۇگىنەدى نەمەسە مۇلدە ەمدەلمەي جۇرەدى.
“ناركوديسپانسەردە ەمدەلىپ جۇرگەندەردىڭ سانى از ەكەنى انىق. سەبەبى ادامدار ەسەپكە الىنۋدان قورقادى. بۇل ماسەلەنى زاڭناما دەڭگەيىندە قايتا قاراۋ كەرەك. ويتكەنى ەسەپكە الىنۋ ەمدەلۋگە دەگەن ىنتانى تومەندەتەدى”، – دەيدى ول.
تاۋەلدىلىكتى توقتاتۋدىڭ امالى بار ما؟
رەسمي ستاندارت بويىنشا قازاقستاندا ناۋقاستارعا 45 كۇندىك تەگىن ەم ۇسىنىلادى. الايدا ناركولوگ توقتار قويشىبەكوۆتىڭ سوزىنشە، بۇل تالاپ ءىس جۇزىندە سيرەك ورىندالادى.
“كوبى ۇزاق ۋاقىت، ياعني، 45 كۇن جاتقىسى كەلمەيدى. سول ءۇشىن ولار قىسقا مەرزىمدە، مىسالى دەتوكسيكاتسياعا، اعزاسىن تازارتۋعا 3-5 كۇنگە جاتادى دا، ەسىن جيناعان سوڭ قايتادان جۇمىسقا شىعىپ كەتەدى. ارينە، تاۋەلدىك ەمدەلمەگەندىكتەن، ءبىراز ۋاقىتتان كەيىن قايتادان قايتىپ كەلەدى»، - دەيدى استانا قالالىق پسيحيكالىق دەنساۋلىق ورتالىعىنىڭ پسيحياتر-ناركولوگى توقتار قويشىبەكوۆ.
مەملەكەتتىك ناركولوگيالىق ورتالىقتار نەگىزى كوپ جىلدان بەرى وسى ءتاسىلدى ۇستانادى. سونىڭ سالدارىنان تاۋەلدى ادامدار تەك اعزاسىن “تازارتىپ” شىعادى دا، سول بۇرىنعى ورتاعا، سول كۇيزەلىستەرگە قايتا ورالادى. ال ىشكى ويلاۋ جۇيەسى وزگەرمەگەندىكتەن، رەتسيديۆ قايتالانادى.
“مۇنداي ناركولوگيالىق اۋرۋلار سوزىلمالى دەرت دەپ سانالادى. سوندىقتان دۇرىس ەمدەلمەسە، مىندەتتى تۇردە اسقىنادى. نەگىزى رەابيليتاتسيالىق باعدارلامالار 1,5-2 جىلعا جوسپارلانعان»، - دەيدى ناركولوگ.
ناركولوگ توقتار قويشىبەكوۆ تە تاۋەلدىلىكتى ەمدەۋدەگى نەگىزگى جۇمىس پسيحوتەراپيا، ياعني پسيحولوگپەن بولۋى ءتيىس ەكەنىن جاسىرمايدى. بىراق مەملەكەتتىك ورتالىقتاردا بۇل باعىت ەكىنشى ورىنعا ىسىرىلعان. كوپ جاعدايدا كاسىبي پسيحوتەراپەۆتەر جەتىسپەيدى، ال ناۋقاستارمەن جۇيەلى پسيحولوگيالىق جۇمىس جۇرگىزىلمەيدى.
كوللاج جي كومەگىمەن جاسالدى
دەپۋتات بولات كەرىمبەكتىڭ پىكىرىنشە، قازاقستان بۇل ماسەلەگە ءالى دە ءۇستىرت قاراپ وتىر. زاڭ قابىلدانعانىمەن، ادامداردىڭ نەگە ءوز ەركىمەن ەمدەلۋگە بارمايتىنى تولىق زەرتتەلمەگەن. سول ءۇشىن زاڭنامانى قايتا قاراپ، ەمدەلۋگە كەدەرگى كەلتىرمەيتىن يكەمدى ۇسىنىستار قاجەت ەكەنىن العا تارتادى. ويتكەنى ازاماتتار ەمدەلۋ ءوز بولاشاعىنا شەكتەۋ قويادى دەپ ەسەپتەسە، ماسەلەنى جاسىرىپ ءومىر سۇرە بەرۋى مۇمكىن.
بۇدان بولەك، بولات كەرىمبەك كەيىنگى جىلدارى الەۋمەتتىك جەلىدەگى “جەڭىل تابىس” يدەولوگياسى جاستار اراسىندا تاۋەلدىلىك پسيحولوگياسىن كۇشەيتىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. تەز اقشا تابۋ تۋرالى كونتەنت، ونلاين كازينو مەن زاڭسىز پلاتفورمالاردىڭ قولجەتىمدىلىگى ماسەلەنى ودان ءارى ۋشىقتىرىپ وتىر.
ء“بىز سايتتاردى بۇعاتتاعانمەن دە، ولار باسقا تاسىلدەرگە كوشىپ، شەتەلدىك نومىرلەردى پايدالانۋ ارقىلى ءبارىبىر اينالىپ ءوتىپ كەتەدى. سوندىقتان بۇل جەردە زاڭنامانى كۇشەيتىپ، قوسىمشا تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ كەرەك. كيبەرقاۋىپسىزدىك سالاسىنىڭ ماماندارىن دا تارتۋ قاجەت”، - دەيدى دەپۋتات.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا، تاۋەلدىلىككە قاتىستى پروبلەمالاردى ۇكىمەت دەڭگەيىندە قايتا قاراپ، ەمدەلۋگە كەدەرگى كەلتىرەتىن فاكتورلاردى زاڭنامالىق تۇرعىدا وزگەرتۋ قاجەت. قازىرگى جاعدايدا ماسەلەنى تەك باقىلاۋ نەمەسە جازالاۋ ارقىلى شەشۋ مۇمكىن ەمەس. ەڭ باستىسى ادامداردى كومەك سۇراۋعا ىنتالاندىراتىن، ۇزاقمەرزىمدى پسيحولوگيالىق قولداۋ كورسەتەتىن جانە قوعامعا قايتا بەيىمدەلۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن جۇيە قالىپتاستىرۋىمىز قاجەت.
ءمولدىر قابىكەن
