Kollaj Jİ kömegımen jasaldy
Qoǧamdaǧy ludomaniiany zaŋmen retteu bır basqa, törkının tüsınıp, şara qabyldau bır basqa. Būl turaly şyndyq pen şaranyŋ arasy nege alşaq?
Keiıngı jyldary Qazaqstanda qūmar oiynǧa, esırtkı men ışımdıkke täueldılık mäselesı qoǧamdaǧy eŋ özektı äleumettık problemalardyŋ bırıne ainaldy. Mamandar būl qūbylysty endı «jeke taŋdau» emes, tūtas qoǧamǧa äser etetın qauıp retınde qarastyru qajet ekenın aitady.
«TÄUELDILIKTI JEŊUIME JÜIELI TERAPİIа KÖMEKTESTI»
33 jastaǧy Azamat qūmar oiynǧa alǧaş 20 jasynan bastap üiır boldy. Bärı köşedegı oiyn avtomattaryna degen qyzyǧuşylyqtan bastalypty.
“Ädette bärı ūtystan bastalady. Sebebı bastapqy kezeŋde adam özın baqylauda ūstai alady: emosiiasyn tejeidı, äreketın retteidı. Bıraq uaqyt öte kele jaǧdai özgeredı. Keiın menı bukmekerlık keŋselerge tuysqanym alyp keldı. Futboldy jaqsy köretınımdı bılıp, «sen tüsınesıŋ» dep qyzyqtyrdy. Osylaişa sportqa bäs tıguge kırıstım. Sol ortada şamamen segız jyl qalyp qoidym,” - deidı ol.
Ūzaq uaqyt boiy Azamat ta, onyŋ jaqyndary da būl jaǧdaidy auru retınde qabyldamaǧan. Saldarynan ol qoǧamnan şettep, ömır sapasy kürt tömendegen. Bırneşe ret oŋaltu ortalyqtaryna jügıngenımen, alǧaşqy äreketter nätije bermeptı.
Tek uaqyt öte kele tereŋ ärı jüielı terapiiadan ötken soŋ ǧana özgerıs baiqalǧan. Qazır Azamat üş jyldan berı täueldılıkten tolyq arylǧan. Bügınde ol jeke oŋaltu ortalyǧynda jetekşılık qyzmet atqaryp, öz täjıribesı arqyly özgelerge kömektesıp jür.
“Täueldı adamnyŋ ışkı küiın däl sol joldan ötken jan ǧana tolyq ūǧyna alady. Mysaly, oiynqūmar bıreu kelıp, nege soŋǧy aqşasyn nemese telefonyn lombardqa ötkızgenın aitsa, men ony tüsınemın. Sebebı onyŋ oiynda «ūtyp, bärın qaitaramyn, tıptı artyǧymen tabamyn» degen senım tūrady. Būl täueldılıktıŋ eŋ qauıptı tūsy,” - deidı Azamat.
Fotoda: Azamat Nūrbekūly
ÖŊIR JÄNE ÖMIR
Ludomaniiaǧa qarsy zaŋ jobasyn äzırleuge qatysqan deputattardyŋ bırı - Äsem Rahmetova. Onyŋ aituynşa, qūjat halyqaralyq täjıribege ǧana emes, Qazaqstandaǧy naqty jaǧdaiǧa süiene otyryp daiyndalǧan.
Fotoda: Mäjılıs deputaty Äsem Rahmetova
«Bız öŋırlerdı aralau barysynda qarapaiym azamattardan bastap, studentterge deiın qūmar oiynǧa täueldı bolyp ketkenın öz közımızben kördık. Keibır derekterge säikes, ajyrasulardyŋ 40%-na deiın osy mäsele sebep bolyp otyr», - deidı Parlament Mäjılısınıŋ deputaty Äsem Rahmetova.
Jaŋa zaŋ aiasynda bukmekerlık jäne qūmar oiyn jarnamalaryna şekteuler engızılıp, özın-özı şekteu tetıkterı qarastyryldy. Sonymen qatar memlekettık qyzmetkerler üşın arnaiy tyiymdar küşeitıldı. Alaida sarapşylardyŋ aituynşa, mäselenı tek zaŋmen nemese şekteumen şeşu jetkılıksız.
«QAZIRGI JÜIE ÄLI ESKIRGEN TÄSILDERGE SÜIENIP OTYR»
Mäjılıs deputaty Bolat Kerımbek täueldılık mäselesıne qatysty qazırgı jüie älı de eskırgen täsılderge süienıp otyrǧanyn aitady. Onyŋ sözınşe, Qazaqstanda emdeu köbınese adamnyŋ fizikalyq jaǧdaiyna baǧyttalǧan. Al täueldılıktıŋ negızgı sebebı sanalatyn psihologiialyq faktorlarǧa jetkılıktı türde köŋıl bölınbei otyr.
Fotoda: Mäjılıs deputaty Bolat Kerımbek
“Kez kelgen täueldılık tek terapiialyq emdeu emes, ülken psihologiialyq auytqu. Al bızde Keŋes däuırınen qalǧan metodikalar qoldanylyp keledı. Europa men Amerikada ärtürlı ortalyqtar men mamandar jūmys ısteidı. Ūzaqmerzımdı keşendı şaralar arqyly adamdar emdelıp şyǧyp jatyr”, – deidı Parlament Mäjılısınıŋ deputaty Bolat Kerımbek.
Deputattyŋ pıkırınşe, Qazaqstanda täueldılıkpen kürestegı basty problemalardyŋ bırı – adamdardyŋ resmi türde kömek sūraudan qorquy. Sebebı memlekettık narkologiialyq ortalyqta esepke tūru keiın jūmysqa ornalasuǧa nemese jürgızuşı kuälıgın aluǧa kerı äser etuı mümkın. Sonyŋ saldarynan köptegen adam jasyryn türde qymbat jeke ortalyqtarǧa jügınedı nemese mülde emdelmei jüredı.
“Narkodispanserde emdelıp jürgenderdıŋ sany az ekenı anyq. Sebebı adamdar esepke alynudan qorqady. Būl mäselenı zaŋnama deŋgeiınde qaita qarau kerek. Öitkenı esepke alynu emdeluge degen yntany tömendetedı”, – deidı ol.
TÄUELDILIKTI TOQTATUDYŊ AMALY BAR MA?
Resmi standart boiynşa Qazaqstanda nauqastarǧa 45 kündık tegın em ūsynylady. Alaida narkolog Toqtar Qoişybekovtıŋ sözınşe, būl talap ıs jüzınde sirek oryndalady.
“Köbı ūzaq uaqyt, iaǧni, 45 kün jatqysy kelmeidı. Sol üşın olar qysqa merzımde, mysaly detoksikasiiaǧa, aǧzasyn tazartuǧa 3-5 künge jatady da, esın jinaǧan soŋ qaitadan jūmysqa şyǧyp ketedı. Ärine, täueldık emdelmegendıkten, bıraz uaqyttan keiın qaitadan qaityp keledı», - deidı Astana qalalyq psihikalyq densaulyq ortalyǧynyŋ psihiatr-narkology Toqtar Qoişybekov.
Memlekettık narkologiialyq ortalyqtar negızı köp jyldan berı osy täsıldı ūstanady. Sonyŋ saldarynan täueldı adamdar tek aǧzasyn “tazartyp” şyǧady da, sol būrynǧy ortaǧa, sol küizelısterge qaita oralady. Al ışkı oilau jüiesı özgermegendıkten, residiv qaitalanady.
“Mūndai narkologiialyq aurular sozylmaly dert dep sanalady. Sondyqtan dūrys emdelmese, mındettı türde asqynady. Negızı reabilitasiialyq baǧdarlamalar 1,5-2 jylǧa josparlanǧan», - deidı narkolog.
Narkolog Toqtar Qoişybekov te täueldılıktı emdeudegı negızgı jūmys psihoterapiia, iaǧni psihologpen boluy tiıs ekenın jasyrmaidy. Bıraq memlekettık ortalyqtarda būl baǧyt ekınşı orynǧa ysyrylǧan. Köp jaǧdaida käsıbi psihoterapevter jetıspeidı, al nauqastarmen jüielı psihologiialyq jūmys jürgızılmeidı.
Kollaj Jİ kömegımen jasaldy
Deputat Bolat Kerımbektıŋ pıkırınşe, Qazaqstan būl mäselege älı de üstırt qarap otyr. Zaŋ qabyldanǧanymen, adamdardyŋ nege öz erkımen emdeluge barmaityny tolyq zerttelmegen. Sol üşın zaŋnamany qaita qarap, emdeluge kedergı keltırmeitın ikemdı ūsynystar qajet ekenın alǧa tartady. Öitkenı azamattar emdelu öz bolaşaǧyna şekteu qoiady dep eseptese, mäselenı jasyryp ömır süre beruı mümkın.
Būdan bölek, Bolat Kerımbek keiıngı jyldary äleumettık jelıdegı “jeŋıl tabys” ideologiiasy jastar arasynda täueldılık psihologiiasyn küşeitıp otyrǧanyn atap öttı. Tez aqşa tabu turaly kontent, onlain kazino men zaŋsyz platformalardyŋ qoljetımdılıgı mäselenı odan ärı uşyqtyryp otyr.
“Bız saittardy būǧattaǧanmen de, olar basqa täsılderge köşıp, şeteldık nömırlerdı paidalanu arqyly bärıbır ainalyp ötıp ketedı. Sondyqtan būl jerde zaŋnamany küşeitıp, qosymşa tolyqtyrular engızu kerek. Kiberqauıpsızdık salasynyŋ mamandaryn da tartu qajet”, - deidı deputat.
Deputattyŋ aituynşa, täueldılıkke qatysty problemalardy Ükımet deŋgeiınde qaita qarap, emdeluge kedergı keltıretın faktorlardy zaŋnamalyq tūrǧyda özgertu qajet. Qazırgı jaǧdaida mäselenı tek baqylau nemese jazalau arqyly şeşu mümkın emes. Eŋ bastysy adamdardy kömek sūrauǧa yntalandyratyn, ūzaqmerzımdı psihologiialyq qoldau körsetetın jäne qoǧamǧa qaita beiımdeluge mümkındık beretın jüie qalyptastyruymyz qajet.
Möldır Qabyken
