فوتو: killer-antiplagiat.ru
قازاقستاننىڭ جوعارى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە سوڭعى جىلدارى قوردالانعان ماسەلەلەر از ەمەس. جوعارى اۋديتورلىق پالاتانىڭ تەكسەرۋ قورىتىندىلارى ۋنيۆەرسيتەتتەردەگى قابىلداۋ جۇيەسىنەن باستاپ، مەملەكەتتىك گرانتتاردىڭ تيىمدىلىگىنە دەيىن كوپتەگەن كەمشىلىكتەردى اشىپ كورسەتتى. بۇل تۋرالى hronika.kz جازدى، دەپ حابارلايدى “ادىرنا”.
تەكسەرۋ بارىسىندا ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى مەديتسينا جانە ستوماتولوگيا سەكىلدى سۇرانىسى جوعارى ماماندىقتارعا ۇبت ناتيجەسى تومەن نەمەسە مۇلدە تەست تاپسىرماعان ستۋدەنتتەردى قابىلداعانى انىقتالدى. ەل بويىنشا شەكتى بالل 70 بولعانىمەن، ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءوز تالاپتارى 90–110 بالل ارالىعىندا بەلگىلەنگەن. سوعان قاراماستان، كەيبىر شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورىندارىنان اۋىسقان ستۋدەنتتەر 49–50 باللمەن وقۋعا قابىلدانعان.
مۇنداي ستۋدەنتتەردىڭ ەداۋىر بولىگى كەيىن وقۋ باعدارلاماسىن مەڭگەرە الماي، اكادەميالىق تالاپتاردى بۇزعان. سونىڭ سالدارىنان ۋنيۆەرسيتەتتەن كوپتەپ شىعارىلعان ستۋدەنتتەر سانى ارتقان.
باسىلىمنىڭ جازۋىنشا، قازۇۋ-دە مەملەكەتتىك گرانتپەن وقىعان 2591 ستۋدەنت وقۋدان شىعارىلعان. ولاردى وقىتۋعا بيۋدجەتتەن شامامەن 2,7 ملرد تەڭگە جۇمسالعان. الايدا بۇل قارجى مەملەكەتكە قايتارىلمايدى، ويتكەنى قولدانىستاعى زاڭنامادا وقۋدان شىعارىلعان ستۋدەنتتەردىڭ شىعىندى وتەۋ مىندەتى قاراستىرىلماعان.
سونداي-اق ستۋدەنت وقۋدان شىققاننان كەيىن پايدالانىلماي قالعان قاراجاتتىڭ دا بيۋدجەتكە قايتارىلماي، ۋنيۆەرسيتەت قاراماعىندا قالاتىنى انىقتالعان.
ساراپشىلار جوعارى وقۋ ورىندارىندا كەي جاعدايدا «ساياسي، وتباسىلىق نەمەسە ىسكەرلىك بايلانىستارى» بار تالاپكەرلەرگە ارتىقشىلىق بەرىلۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتادى. بۇل الاياقتىق پەن جەمقورلىققا جول اشادى.
مىسالى، استانادا ءوزىن ۋنيۆەرسيتەتپەن بايلانىسى بار ادام رەتىندە تانىستىرىپ، ستۋدەنتتەردى اقىلى بولىمنەن گرانتقا اۋىستىرىپ بەرەمىن دەپ اقشا العان ايەل ۇستالعان.
ال ل. ن. گۋميليوۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى تەكسەرىسىندە مۇلدە بولماعان ماماندىقتاردان «اۋىستىرىلعان» ستۋدەنتتەر انىقتالعان. قۇجاتتارداعى قولتاڭبالار مەن انىقتامالار كۇمان تۋدىرعان، ال ستۋدەنتتەردىڭ كورسەتىلگەن وقۋ ورىندارىندا شىنىمەن وقىعانى دالەلدەنبەگەن.
جوعارى اۋديتورلىق پالاتا بۇل ماسەلەلەردىڭ سالدارى حالىقارالىق PIAAC حالىقارالىق زەرتتەۋى ناتيجەلەرىنەن دە بايقالاتىنىن اتاپ ءوتتى.
زەرتتەۋ ناتيجەسىنە سايكەس:
- قازاقستاندىق ەرەسەكتەردىڭ 50%-ى تەك قاراپايىم دەڭگەيدەگى قورىتىندى جاساي الادى;
- كۇردەلى ماتىندەردى تالداپ، تۇسىنەتىندەر حالىقتىڭ شامامەن 25%-ىن عانا قۇرايدى;
- جاستار اراسىندا جوعارى ءبىلىم العاندار سانى كوپ بولعانىمەن، ولاردىڭ ناقتى داعدىلارى اعا بۋىننان تومەن ەكەنى انىقتالعان.
وسىدان كەيىن قازاقستان PIAAC باعدارلاماسىنىڭ كەلەسى كەزەڭدەرىنە قاتىسپاۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان.
ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتتەردە دوكتورانتتاردىڭ باسىم بولىگى ديسسەرتاتسيالارىن ۋاقىتىندا قورعاي المايدى. قازۇۋ-دە مۇنداي كورسەتكىش 84%، ال ەۇۋ-دە 76% بولعان.
سونىمەن بىرگە ديسسەرتاتسيا قورعاماعان دوكتورانتتاردىڭ مەملەكەت شىعىنىن وتەۋى نەمەسە قايتادان گرانتقا تۇسۋىنە شەكتەۋ قوياتىن زاڭنامالىق نورما جوق.
ەڭبەك رەسۋرستارىن دامىتۋ ورتالىعىنىڭ بولجامى بويىنشا، 2030 جىلعا دەيىن قازاقستاندا جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ باسىم بولىگى ورتا جانە تومەن بىلىكتى ماماندىقتارعا تيەسىلى بولادى. ولاردىڭ قاتارىندا كۇزەتشىلەر، ساتۋشىلار، جۇرگىزۋشىلەر، اسپازدار، كومەكشى جۇمىسشىلار بار.
ال جوعارى ءبىلىمدى تالاپ ەتەتىن سالالاردا ماماندار ارتىق دايىندالۋدا. مىسالى:
- ينجەنەرلەر قاجەتتىلىكتەن بىرنەشە ەسە كوپ دايارلانادى;
- IT ماماندارى ءوز سالاسى بويىنشا ەمەس، كەڭسە نەمەسە قىزمەت كورسەتۋ جۇمىستارىندا ەڭبەك ەتەدى;
- دەنە شىنىقتىرۋ مۇعالىمدەرىنە بولىنەتىن گرانت كولەمى ناقتى سۇرانىستان الدەقايدا جوعارى.
سەرپىن باعدارلاماسى اياسىندا وقىعان تۇلەكتەردىڭ جارتىسى مىندەتتى جۇمىسپەن وتەۋدەن بوساتىلعان. ال قالعاندارىنىڭ تەك 6,8%-ى عانا ءوز ماماندىعى بويىنشا جۇمىسقا ورنالاسقان.
باعدارلامانىڭ نەگىزگى ماقساتى — ەڭبەك كۇشى ارتىق وڭتۇستىك وڭىرلەردىڭ جاستارىن كادر تاپشى ايماقتارعا دايارلاپ جىبەرۋ بولعانىمەن، ناتيجە كۇتكەندەي بولماعان.
جوعارى اۋديتورلىق پالاتانىڭ تەكسەرۋى قازاقستانداعى جوعارى ءبىلىم جۇيەسىندە جۇيەلى ماسەلەلەر بار ەكەنىن كورسەتتى. قابىلداۋ تالاپتارىنىڭ ساقتالماۋى، گرانتتاردىڭ ءتيىمسىز ءبولىنۋى، كادر دايارلاۋ مەن ەڭبەك نارىعى اراسىنداعى الشاقتىق جانە باقىلاۋ مەحانيزمدەرىنىڭ السىزدىگى ءبىلىم ساپاسىنا كەرى اسەر ەتۋدە.
