فوتو: adebiportal.kz
بۇگىن قازاق ادەبيەتىنىڭ كورنەكتى وكىلى، قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى قابدەش ءجۇمادىلوۆتىڭ تۋعانىنا 90 جىل تولىپ وتىر. قالامگەردىڭ شىعارماشىلىق مۇراسى مەن ءومىر جولى – تەك ادەبيەت تاريحىنىڭ ءبىر بولىگى عانا ەمەس، سونىمەن قاتار حح عاسىرداعى قازاق حالقىنىڭ تاعدىرى مەن تاريحي كوشى-قونىنىڭ كوركەم شەجىرەسى.
قابدەش ءجۇمادىلوۆ 1936 جىلى قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ شىڭجاڭ ولكەسى، تارباعاتاي ايماعى شاۋەشەك اۋدانىندا دۇنيەگە كەلگەن. كەيىن ول قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ (قازىرگى ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى) فيلولوگيا فاكۋلتەتىن تامامداعان.
جازۋشىنىڭ كاسىبي قىزمەتى ءباسپاسوز بەن باسپا ىسىمەن تىعىز بايلانىستى بولدى. ول ءار جىلدارى:
- «قازاق ادەبيەتى» گازەتىندە ادەبي قىزمەتكەر،
- «جازۋشى» باسپاسىندا رەداكتور،
- باسپا، پوليگرافيا جانە كىتاپ ساۋداسى سالاسىنداعى مەملەكەتتىك قۇرىلىمداردا جاۋاپتى قىزمەتتەر اتقارعان.
1980 جىلدان باستاپ تولىقتاي شىعارماشىلىق جۇمىسقا دەن قويعان.
قابدەش ءجۇمادىلوۆ ادەبيەتكە ەرتە ارالاستى. ونىڭ العاشقى ولەڭدەرى 1954 جىلدان باستاپ جارىق كورسە، 1956 جىلى «شۇعىلا» جۋرنالىندا «جامال» اتتى العاشقى اڭگىمەسى جاريالاندى.
جازۋشىنىڭ قالامىنان10 رومان،13 پوۆەست، 50-دەن استام اڭگىمە جانە كوپتەگەن ماقالالار تۋدى.
ونىڭ ەڭ تانىمال تۋىندىلارىنىڭ قاتارىندا:
- «سوڭعى كوش» ديلوگياسى،
- «تاعدىر» رومانى،
- «دارابوز» تاريحي ديلوگياسى،
- «كوكەيكەستى»، «اتامەكەن» روماندارى بار.
1998 جىلى جازۋشىنىڭ عۇمىرنامالىق «تاڭعاجايىپ دۇنيە» رومانى جارىق كوردى. كەيىنگى جىلدارى «ماڭگىلىك مايدان»، «توزاق وتى» سەكىلدى ەڭبەكتەرى وقىرمانعا جول تارتتى.
قابدەش ءجۇمادىلوۆ شىعارمالارىنىڭ باستى وزەگى – تۋعان جەرگە ساعىنىش، تاريحي ادىلەت، اتاجۇرتقا ورالۋ يدەياسى. ول قىتايداعى قازاقتاردىڭ تاعدىرىن، ەلگە كوشىپ كەلۋ ۇدەرىسىن كوركەم شىندىقپەن بەينەلەپ، ۇلت تاريحىنداعى كۇردەلى كەزەڭدى ادەبيەت ارقىلى سويلەتتى.
جازۋشىنىڭ «سوڭعى كوش» رومانى مىڭداعان قازاقتىڭ تاريحي كوشىن سۋرەتتەپ، ۇلتتىق ساناعا اسەر ەتكەن ءىرى تۋىندى رەتىندە باعالانادى.
قابدەش ءجۇمادىلوۆ تەك جازۋشى ەمەس، تاريحي جادىنى ساقتاۋشى تۇلعا رەتىندە دە تانىلدى. ونىڭ شىعارمالارى ارقىلى اتاجۇرتقا ورالعان قازاقتاردىڭ تاعدىرى كوركەم ادەبيەت دەڭگەيىندە كەڭىنەن تانىلدى.
قىتايدا تۋىپ-ءوسىپ، كەيىن قازاق جەرىنە كەلىپ ءبىلىم العان قابدەش ءجۇمادىلوۆ كوپ ۇزاماي قايتا قۋدالاندى. قىتايعا ورالىپ، قارا جۇمىسقا سالىندى. ال 1962 جىلى اتاجۇرتقا كوش باستاپ كەلدى.
"ماسكەۋمەن كەلىسە وتىرىپ جاسالعان كوش. بەس شەكارا زاستاۆاسىن اشىپ تاستادى. اراسى 150 شاقىرىم. سودان 20 كۇن بويى اتتى، تۇيەلى، اربالى، جاياۋ كوش اعىلدى. ۇزىن-ىرعاسى 200 مىڭنان استام قازاق وتە شىقتى. 10 ساۋىردە باستالىپ، 1 مامىردا جابىلدى. ەگەر ول تاعى ءبىر اي اشىق تۇرعاندا ميلليون قازاق وتەتىن ەدى. ەڭ سوڭعى ساعاتىم سوعىلىپ، باقيعا اتتاناتىن كەزدە دە وسى ەڭبەگىمدى ەسكە الىپ، كوز جۇماتىن شىعارمىن دەپ ويلايمىن",- دەگەن بولاتىن قابدەش ءجۇمادىلوۆ «دارا جول» باعدارلاماسىندا.
قالامگەر ەڭبەگى جوعارى باعالانىپ، قازاقستان مەملەكەتتىك سىيلىعى، اباي اتىنداعى سىيلىق، مۇحتار اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبي سىيلىق، «پاراسات» وردەنى جانە باسقا دا ماراپاتتارعا يە بولدى.
