Foto: adebiportal.kz
Bügın qazaq ädebietınıŋ körnektı ökılı, Qazaqstannyŋ halyq jazuşysy Qabdeş Jūmadılovtıŋ tuǧanyna 90 jyl tolyp otyr. Qalamgerdıŋ şyǧarmaşylyq mūrasy men ömır joly – tek ädebiet tarihynyŋ bır bölıgı ǧana emes, sonymen qatar HH ǧasyrdaǧy qazaq halqynyŋ taǧdyry men tarihi köşı-qonynyŋ körkem şejıresı.
Qabdeş Jūmadılov 1936 jyly Qytai Halyq Respublikasynyŋ Şyŋjaŋ ölkesı, Tarbaǧatai aimaǧy Şäueşek audanynda düniege kelgen. Keiın ol Qazaq memlekettık universitetınıŋ (qazırgı äl-Farabi atyndaǧy Qazaq ūlttyq universitetı) filologiia fakultetın tämamdaǧan.
Jazuşynyŋ käsıbi qyzmetı baspasöz ben baspa ısımen tyǧyz bailanysty boldy. Ol är jyldary:
- «Qazaq ädebietı» gazetınde ädebi qyzmetker,
- «Jazuşy» baspasynda redaktor,
- Baspa, poligrafiia jäne kıtap saudasy salasyndaǧy memlekettık qūrylymdarda jauapty qyzmetter atqarǧan.
1980 jyldan bastap tolyqtai şyǧarmaşylyq jūmysqa den qoiǧan.
Qabdeş Jūmadılov ädebietke erte aralasty. Onyŋ alǧaşqy öleŋderı 1954 jyldan bastap jaryq körse, 1956 jyly «Şūǧyla» jurnalynda «Jamal» atty alǧaşqy äŋgımesı jariialandy.
Jazuşynyŋ qalamynan10 roman,13 povest, 50-den astam äŋgıme jäne köptegen maqalalar tudy.
Onyŋ eŋ tanymal tuyndylarynyŋ qatarynda:
- «Soŋǧy köş» dilogiiasy,
- «Taǧdyr» romany,
- «Daraboz» tarihi dilogiiasy,
- «Kökeikestı», «Atameken» romandary bar.
1998 jyly jazuşynyŋ ǧūmyrnamalyq «Taŋǧajaiyp dünie» romany jaryq kördı. Keiıngı jyldary «Mäŋgılık maidan», «Tozaq oty» sekıldı eŋbekterı oqyrmanǧa jol tartty.
Qabdeş Jūmadılov şyǧarmalarynyŋ basty özegı – tuǧan jerge saǧynyş, tarihi ädılet, atajūrtqa oralu ideiasy. Ol Qytaidaǧy qazaqtardyŋ taǧdyryn, elge köşıp kelu üderısın körkem şyndyqpen beinelep, ūlt tarihyndaǧy kürdelı kezeŋdı ädebiet arqyly söilettı.
Jazuşynyŋ «Soŋǧy köş» romany myŋdaǧan qazaqtyŋ tarihi köşın surettep, ūlttyq sanaǧa äser etken ırı tuyndy retınde baǧalanady.
Qabdeş Jūmadılov tek jazuşy emes, tarihi jadyny saqtauşy tūlǧa retınde de tanyldy. Onyŋ şyǧarmalary arqyly atajūrtqa oralǧan qazaqtardyŋ taǧdyry körkem ädebiet deŋgeiınde keŋınen tanyldy.
Qytaida tuyp-ösıp, keiın qazaq jerıne kelıp bılım alǧan Qabdeş Jūmadılov köp ūzamai qaita qudalandy. Qytaiǧa oralyp, qara jūmysqa salyndy. Al 1962 jyly atajūrtqa köş bastap keldı.
"Mäskeumen kelıse otyryp jasalǧan köş. Bes şekara zastavasyn aşyp tastady. Arasy 150 şaqyrym. Sodan 20 kün boiy atty, tüielı, arbaly, jaiau köş aǧyldy. Ūzyn-yrǧasy 200 myŋnan astam qazaq öte şyqty. 10 säuırde bastalyp, 1 mamyrda jabyldy. Eger ol taǧy bır ai aşyq tūrǧanda million qazaq ötetın edı. Eŋ soŋǧy saǧatym soǧylyp, baqiǧa attanatyn kezde de osy eŋbegımdı eske alyp, köz jūmatyn şyǧarmyn dep oilaimyn",- degen bolatyn Qabdeş Jūmadılov «Dara jol» baǧdarlamasynda.
Qalamger eŋbegı joǧary baǧalanyp, Qazaqstan Memlekettık syilyǧy, Abai atyndaǧy syilyq, Mūhtar Äuezov atyndaǧy ädebi syilyq, «Parasat» ordenı jäne basqa da marapattarǧa ie boldy.
