كوكشەنىڭ كوگىلدىر بەلەستەرىمەن استاسىپ جاتقان ساندىقتاۋ اۋدانىنداعى بىرلىك سەلولىق وكرۋگىنە جولىڭىز تۇسسە، ەڭ اۋەلى كوزگە تۇسەتىنى – تىنىشتىق پەن تىرشىلىكتىڭ تابيعي ۇيلەسىمى. بۇل وڭىرگە قاراستى كراسنايا پوليانا، پەتريكوۆكا، اربۋزينكا اۋىلدارى سىرتتاي قاراعاندا قاتارداعى ەلدى مەكەندەر سياقتى كورىنۋى مۇمكىن. الايدا، ولاردىڭ ىشكى بولمىسى – تاتۋلىقتىڭ تۇنىعى، ەڭبەكتىڭ ۇلگىسى، ادامگەرشىلىكتىڭ ايناسى.
بۇل اۋىلداردىڭ تىنىس-تىرشىلىگى «سحپ 1-مايا» جشس ديرەكتورى ماگومەد ابۋەۆتىڭ ەسىمىمەن تىعىز بايلانىستى. ونىڭ باسشىلىعىمەن شارۋاشىلىق تەك ەگىن ەگىپ، مال وسىرۋمەن عانا شەكتەلمەي، اۋىلدىڭ الەۋمەتتىك دامۋىنا دا سەرپىن بەرىپ وتىر. ەل ىرگەسىنىڭ بەكەمدىگى – تەك ەكونوميكادا ەمەس، ادامدار اراسىنداعى سەنىم مەن سىيلاستىقتا ەكەنىن تەرەڭ تۇسىنگەن ازامات اۋىلعا سپورت زالىن، بوبەكجاي سالىپ بەرىپ، كەلەشەك ۇرپاقتىڭ قامىن بۇگىننەن ويلاعان.
مەكتەپ – اۋىلدىڭ جۇرەگى. وتكەن جىلدارى ءبىلىم ورداسىنا وبلىستىق بيۋدجەتتەن قاراجات ءبولىنىپ، كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. ال سول يگىلىكتى ءىستىڭ باستاۋىندا تۇرعان جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتارعا قاجەتتى قارجىنى شارۋاشىلىق ءوز موينىنا العانى – ەلگە دەگەن جاناشىرلىقتىڭ ايقىن كورىنىسى. بۇل – ناعىز ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىك.
ءۇش اۋىلدى جالعاپ تۇرعان كوپىر – تەك ينجەنەرلىك نىسان عانا ەمەس، ادامداردى جاقىنداستىراتىن سيمۆول ىسپەتتى. ونى اۋىل تۇرعىندارى اسارلاتىپ، ءبىر جاعادان باس، ءبىر جەڭنەن قول شىعارىپ تۇرعىزدى. ال ماگومەد ابۋەۆ بۇل ىسكە دەمەۋشىلىك جاساپ، يگىلىكتى باستامانىڭ ۇيىتقىسىنا اينالدى. مۇندايدا «كوپتىڭ كۇشى – بىرلىكتە» دەگەن ءسوزدىڭ شىنايى ءمانى اشىلادى.
بىرلىك اۋىلىندا 1150-گە جۋىق ادام تۇرادى. ونىڭ باسىم بولىگى – شەشەن ەتنوسىنىڭ وكىلدەرى. سونىمەن قاتار، ورىس پەن نەمىس ۇلتتارىنىڭ وكىلدەرى دە وسى توپىراقتا تامىر جايعان. ءتۇرى بولەك بولعانىمەن، تىلەگى ورتاق، جۇرەگى ءبىر بۇل جانداردىڭ ءومىر سالتى – تاتۋلىقتىڭ ۇلگىسى. مۇندا ۇلتقا قاراپ ءبولىنۋ جوق، كەرىسىنشە، ءبىر-بىرىنە سۇيەنىش بولۋ بار.
اۋىلدا اقساقالدار كەڭەسىنىڭ ورنى ەرەكشە. سول اقىلمان ورتانىڭ بەل ورتاسىندا ۇزاق جىلدار بويى وسى سەلولىق وكرۋگتىڭ اكىمى بولعان، بۇگىندە مەكتەپتە ۇستازدىق ەتىپ جۇرگەن اڭسار يباەۆ سىندى ازاماتتاردىڭ ورنى ايرىقشا. ول – ءبىر اۋىلدىڭ يدەولوگياسىن ءبىر وبلىستىڭ يدەولوگياسىنداي ۇستاي بىلگەن تۇلعا. باسشىلىق قىزمەتتە ءجۇرىپ تە، بۇگىنگى ۇستازدىق جولىندا دا ول جاس ۇرپاقتىڭ بويىنا وتانسۇيگىشتىك پەن ءپاتريوتيزمنىڭ ءدانىن سەۋىپ كەلەدى.
ءوز سوزىندە اڭسار يباەۆ: «اۋىلدىڭ بولاشاعى – ونىڭ بىرلىگىندە. ءبىز بالالارعا تەك ءبىلىم بەرىپ قانا قويماي، ولاردىڭ جۇرەگىنە تۋعان جەرگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتى، ەلگە دەگەن جاۋاپكەرشىلىكتى ءسىڭىرۋىمىز كەرەك. بىرلىگى بار ەلدىڭ تىرلىگى دە بەرەكەلى بولادى», – دەيدى. بۇل سوزدەر اۋىل ءومىرىنىڭ باستى ۇستانىمىنا اينالعانداي.
اڭسار يباەۆتىڭ ەڭبەگى – كوزگە كورىنبەيتىن، بىراق قوعامنىڭ ىرگەسىن بەكىتەتىن رۋحاني تىرەك. ول ءۇشىن اۋىل – جاي عانا مەكەن ەمەس، تاربيە الاڭى، ۇلتتىڭ بولاشاعى قالىپتاساتىن قاسيەتتى ورتا. سوندىقتان دا بۇل اۋىلداعى تاتۋلىق پەن ءتارتىپ، ءوزارا قۇرمەت پەن جاۋاپكەرشىلىك – وسىنداي ازاماتتاردىڭ تاباندى ەڭبەگىنىڭ جەمىسى.
ەڭ تاڭعالارلىعى – مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ بارلىعى دەرلىك قازاق تىلىندە ەركىن سويلەيدى. بۇل – ءتىل ارقىلى جۇرەككە جول تابۋدىڭ جارقىن مىسالى. ءارتۇرلى ەتنوس وكىلدەرىنىڭ ورتاق تىلدە سويلەسۋى – بىرلىكتىڭ ەڭ بيىك كورىنىسى. بۇل جەردە قازاق ءتىلى تەك قاتىناس قۇرالى ەمەس، دوستىقتىڭ دانەكەرى، رۋحاني تۇتاستىقتىڭ وزەگى.
تاعى ءبىر ەرەكشە كورىنىس – مەكتەپتەگى ءۇزىلىس ساتتەرى. قوڭىراۋ سوعىلىپ، بالالار دالىزگە شىققاندا، مەكتەپ ءىشىن قۇرمانعازى ساعىربايۇلى كۇيلەرى اۋەلەتە تولتىرادى. دومبىرانىڭ كۇمبىرى قابىرعالاردان جاڭعىرىپ، جاس جۇرەكتەرگە ۇلتتىق رۋحتى ءۇنسىز ءسىڭىرىپ جاتقانداي. بۇل – تاربيە سوزبەن عانا ەمەس، اۋەنمەن، سەزىممەن بەرىلەتىنىنىڭ جارقىن دالەلى.
بۇل اۋىلدىڭ تاعى ءبىر ايرىقشا قىرى – مۇندا جۇمىسسىزدىق دەگەن ۇعىم اتىمەن جوق. تاڭنان كەشكە دەيىن تىرشىلىك قايناپ جاتادى: ءبىرى ەگىن القابىندا، ءبىرى مال باسىندا، ەندى ءبىرى شارۋاشىلىقتىڭ وزگە دە سالاسىندا ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. كوشەدە بەيساۋات سەندەلىپ جۇرگەن جاندى كورمەيسىز. اركىم ءوز ورنىن تاپقان، اركىم ءوز ىسىنە جاۋاپتى. ەڭبەك – بۇل جەردە تەك كۇنكورىستىڭ قامى ەمەس، ءومىر ءسۇرۋدىڭ مانىنە اينالعان.
كراسنايا پوليانا وبلىس كولەمىندە العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ اراق پەن تەمەكىنى ساتۋعا جانە تۇتىنۋعا جەرگىلىكتى دەڭگەيدە قوعامدىق تىيىم ەنگىزگەن ەلدى مەكەندەردىڭ قاتارىنا جاتادى.
اۋىلعا اياق باسقان ساتتەن-اق ەرەكشە ءبىر جىلىلىقتى سەزىنەسىز. مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتاي قالساڭىز، ۇلكەنى دە، كىشىسى دە «سالەمەتسىز بە؟» دەپ ىزەتپەن قارسى الادى. بۇل – جاي عانا ادەت ەمەس، ساناسىنا سىڭگەن مادەنيەت، تاربيەنىڭ تەرەڭ تامىرى. وسىنداي كىشىپەيىلدىلىك پەن ادامعا دەگەن قۇرمەتتى كەيدە قايماعى بۇزىلماعان قازاق اۋىلدارىنىڭ وزىنەن دە سيرەك كەزدەستىرەتىنىڭىز جاسىرىن ەمەس.
بىرلىك – بۇل اۋىلدىڭ بۇگىنگى عانا ەمەس، ەرتەڭگى دە ايدارى بولعالى تۇر. جاقىندا عانا كراسنايا پوليانا اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى ءبىر اۋىزدان ەلدى مەكەننىڭ اتاۋىن «بىرلىك» دەپ وزگەرتۋ جونىندە ۇسىنىس ءبىلدىردى. بۇل – جاي عانا اتاۋ الماستىرۋ ەمەس، ۋاقىت سۇزگىسىنەن وتكەن ءومىر سالتىن، قالىپتاسقان قوعامدىق كەلىسىم مەن رۋحاني تۇتاستىقتى ايشىقتايتىن تاريحي شەشىم.
ويتكەنى بۇل اۋىلدا بىرلىك – قاعازداعى ۇعىم ەمەس، كۇندەلىكتى تىرشىلىكتىڭ وزەگىنە اينالعان شىنايى قۇندىلىق. مۇندا اتاۋ الدىمەن سانادان ەمەس، جۇرەكتەن تۋدى. سونىڭ ايقىن بەلگىسىندەي، ماگومەد ابۋەۆتىڭ باستاماسىمەن اۋىلدىڭ ەڭ كورنەكى تۇسىنا «مەن سەنى سۇيەمىن، بىرلىك» دەگەن جازۋ ورناتىلدى. تايعا تاڭبا باسقانداي كورىنەتىن بۇل سوزدەر – جاي ساندىك بەلگى ەمەس، تۇتاس اۋىلدىڭ جۇرەكجاردى سەزىمىنىڭ كورىنىسى.
بۇل جازۋ – ءار تۇرعىننىڭ تۋعان جەرگە دەگەن ىقىلاسىنىڭ، ءوزارا سىيلاستىعىنىڭ، ورتاق شاڭىراق استىنداعى تاتۋلىعىنىڭ بەلگىسى. سوندىقتان دا اۋىل اتاۋىن «بىرلىك» دەپ وزگەرتۋ تۋرالى ۇسىنىستىڭ كوپتىڭ كوڭىلىنەن شىعۋى زاڭدى. بۇل – سىرتتان تاڭىلعان اتاۋ ەمەس، حالىقتىڭ ءوز جۇرەگىنەن شىققان شىنايى ءسوز.
ەش كۇمان جوق، بۇل باستاما جاقىن كۇندەرى ناقتى شەشىمىن تابادى. ويتكەنى بىرلىك – بۇل تەك اتاۋ ەمەس. بۇل – ورتاق تاعدىر، ورتاق ەڭبەك، ورتاق سەنىم. بىرلىك – بۇل اۋىلدىڭ كەشەگىسى مەن بۇگىنى عانا ەمەس، بولاشاققا باستار ايقىن باعىتى.
اۆتور اسلان وسپانوۆ
