ءشامشى اعانىڭ ەسكەگى

2083
كوركەم كولدىڭ قايىعى
تۇنسا دا لالا گۇلگە،
وكسيدى دالا بىرگە.
ەسكەگىن قايىعىڭنىڭ،
قالدىردىڭ اعا، كىمگە؟
       (يبراگيم يسا)
ءشامشى قالداياقوۆتىڭ بولمىس-ءبىتىمىن كوزگە ەلەستەتەتىن سيمۆولداردىڭ ءبىرى – «قايىقتا» ءانىنىڭ ماتىنىندەگى «ەسكەگىڭدى بەرشى ماعان» دەگەن تىركەس. ءشامشىنىڭ ءشامشى بولۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسقان اقىن نۇرسۇلتان الىمقۇلوۆتىڭ جۇرەگىنەن جارىپ شىققان وسى ءبىر جولدار قانشاما ۇرپاقتىڭ جادىندا جاتتالدى. ولەڭ ورنەگى مەن ادەمى اۋەننىڭ ۇلەسىم تاپقانى سونشالىق، شايىردىڭ شامشىگە ۇستاتقان ەكى ەسكەگى قالىڭ قازاق قادىرلەيتىن قاستەرلى قۇندىلىققا اينالدى. ۇلى سازگەردىڭ ەسكەگى ايدىن شالقار كول بەتىندە قالقىعان قايىقتى عانا ورگە باستاعان جوق، بيىككە ۇمتىلعان تالاي تالانتتىڭ جولىن اشتى. كەسەكتى ەردىڭ سويى ماحامبەت بولسا، ەسكەكتى ەردىڭ سويى ءشامشى قالداياقوۆ ۇلت ونەرىنىڭ تاريحىندا قالدى. سوندىقتان التى الاشقا تانىمال ارقالى اقىننىڭ «ەسكەگىن قايىعىڭنىڭ، قالدىردىڭ اعا، كىمگە؟»، – دەپ تولعانۋى، ەل بىلەتىن ەسكەكتىڭ بۇگىنگى يەسىن ىزدەپ، مۇڭعا باتۋى وتە ورىندى دەر ەدىك. شىنىندا دا ءشامشىنىڭ كول بەتىن نۇرلاندىرعان اسەم كورىنىسكە كۋا بولعان جۇيرىك قايىعىنىڭ التىن ەسكەگى كىمگە قالىپ ەدى ءوزى؟
بۇل تۋراسىندا اركىم ءوز ويىن ايتا جاتار. ارداقتى ازاماتتىڭ جاس كۇنىنەن جانىندا جۇرگەن تىلەۋلەس ونەر ساڭلاقتارى از بولعان جوق. حالىق كومپوزيتورىمەن سەرىكتەس بولعان اعا-ىنىلەرى دە جەتەرلىك. ءشامشى سولاردىڭ قايسىسىنا كيەلى ەسكەگىن ۇستاتۋى مۇمكىن؟ «سۋ بەتىندەگى قايىق بەينەنى» الىسقا جىلجىتۋ كىمنىڭ ەنشىسىنە ءتيىپ ەدى؟ بىراق بۇل ءبىر ادامنان ەكىنشى ادامنىڭ يەلىگىنە وتە قوياتىن، قولعا ۇستايتىن قۇندىلىق ەمەس، سيمۆول عوي! ەندەشە، سيمۆول تۋرالى سيمۆولدىق تۇرعىدان وي تولعاۋعا ءبىزدىڭ دە قاقىمىز بار. اسەم اندەگى كوركەم كولدىڭ قايىعى دا، ونىڭ قاسيەتتى ەسكەگى دە ءشامشىنى شەكسىز قادىرلەيتىن، ءوزىمىز جاقسى بىلەتىن ءبىر ونەر يەسىنىڭ قولىنا كوشۋگە ءتيىس سەكىلدى كورىنەدى دە تۇرادى ماعان. ءتىپتى مۇنى ونىڭ ءوزى دە بىلمەۋى مۇمكىن. اڭگىمەنى ارىدەن قوزعايىق...
جالپى، مەنىڭ باق-بەرەكە قونعان قۇرمانالى اۋلەتىمەن تانىستىعىم ەرتەرەك باستالدى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ بەسىنشى كۋرسىندا «لەنينشىل جاس» گازەتىنە قىزمەتكە تۇرىپ، كاسىبي جۋرناليستيكانىڭ جولىنا جاڭا تۇسكەن كەزىم ەدى.
توبەنى تەگىستەپ كەل دەسە، تاۋ قوپارىپ تاستايتىن جاستىق شاق. «جۇرگەن اياققا جورگەم ىلىنەدى» دەگەندەي، تاقىرىپتى ءوزىڭ ىزدەيسىڭ.
تىڭنان تۇرەن سالماق بولىپ الاسۇراسىڭ. ءبىر كۇنى كۋرستاس دوسىم مۇراتبەك توقتاعازيننىڭ اپكەسى كامالحان ءوزى وقيتىن شەت تىلدەرى ينستيتۋتىندا «تۇلپار» دەپ اتالاتىن ادەبي جاستار كلۋبى بار ەكەنىن ايتتى. ءبىز ەلەڭ ەتە قالدىق. ول تۇستا ماسكەۋدەگى ۇلت جاستارىنىڭ رۋحىن كوتەرگەن باياعى «تۇلپاردىڭ» اتىنا ابدەن قانىق ەدىك. «ال بۇل «تۇلپار» نەمەن اينالىسادى ەكەن؟» دەگەن اۋەستىك سول جاققا جەتەلەدى دە تۇردى. كامالحان وسى ۇيىمنىڭ بەدەلدى مۇشەسى كورىنەدى. سونىمەن «تۇلپاردىڭ» تۇراعىن ىزدەپ تارتىپ كەتتىك. كلۋبتىڭ باسشىسى ءوزىمىز قاتارلى جاس جىگىت ەكەن. اتى-ءجونى – كارىمبەك قۇرماناليەۆ. ءوزى ستۋدەنت. سوزگە تياناقتى، ىسكە مىعىم ەكەنى بايقالادى. ءبىراز اڭگىمەلەستىك. مەن ولاردىڭ ۇيىم بولىپ اتقارعان ىستەرى تۋرالى «تولعامى كەڭ تالپىنىس» (21 ماۋسىم، 1986 جىل) دەگەن ماقالا جاريالادىم. بۇل «تۇلپارلىقتارعا» قاتتى اسەر ەتتى. سودان بەرى ءبىر كەزدەگى بوتا تىرسەك ستۋدەنت، قازىرگى بەلگىلى ءتىلشى-عالىم، ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى كارىمبەك قۇرماناليەۆپەن سىيلاستىعىمىز ۇزىلگەن جوق.
سول «لەنينشىل جاستىڭ» قابىرعاسىندا جۇرگەنىمدە قۇرمانالى اۋلەتىنىڭ تاعى ءبىر پەرزەنتىنە جولىقتىم. دالىرەك ايتساق، اعاسى تانىستىردى. بۇل كارىمبەكتىڭ ءىنىسى قالدىبەك ەدى. ەلدەن كەلىپتى. كازگۋ-ءدىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇسىپتى. العاش اڭگىمەلەسكەننەن-اق ەكەۋىنىڭ مىنەز-قۇلقى ەكى ءتۇرلى ەكەنىن بايقادىم. مەن بىلەتىن كارىمبەك تەز ويلاپ، تەز قيمىلدايتىن سياقتى ەدى. ال مىنا قالدىبەكتىڭ جىلدامدىعى ودان دا زور كورىندى. ويىنداعىسىن لاق ەتكىزىپ ايتىپ سالادى. مۇقاعاليشا قايىرساق، جۇرەگىنىڭ تۇبىنە كىر جاسىرمايدى. جۇرتتىڭ بەت-جۇزىنە قارامايدى. تاعى ءبىر ونەرى ەلەڭ ەتكىزدى. كورنەكتى اقىن مۇحتار شاحانوۆتىڭ كەز-كەلگەن ولەڭىن جاتقا وقيدى. وقىعاندا مۇحاڭنىڭ داۋىسى مەن ءىس-قيمىلىن اينىتپاي سالادى. ءوزىنىڭ ءتۇر-تۇلعاسى دا، سويلەۋ مانەرى دە شاحانوۆقا قاتتى ۇقسايدى. كەيىن ول اقىن اعاسىمەن ەتەنە ارالاسىپ، ارداقتى ازاماتتىڭ جاقسى كورەتىن رۋحاني ىنىسىنە اينالدى. ءبىر جيىندا مۇحاڭنىڭ «مەن وسى قالدىبەك قۇرماناليەۆ قۇبىلىسىن ونشا تۇسىنبەيمىن»، – دەپ باستاپ، ءارى ءسۇيسىنىپ ءارى قالجىڭمەن قاجاپ، ول تۋرالى ۇزاق تولعاعانى ەسىمىزدە.
ءاۋ باستا جۋرناليستىك جولدى قالاپ، الماتىعا جەتكەن قالدىبەك ۇزاماي سازگەر رەتىندە تانىلا باستادى. بىرنەشە ءانى بىرىنەن سوڭ ءبىرى ومىرگە كەلدى. ول سونىڭ ءبارىن بىزگە الدىمەن ىڭىلداپ ءوزى ايتىپ بەرەتىن. شىنىمدى ايتسام، ادەپكىدە مەن ونىڭ اندەرىن ونشا قابىلداي العانىم جوق.
ماعان ونىڭ ءان شىعارۋعا تىرىسقان ارەكەتى جاستىق شاقتاعى ەت پەن تەرىنىڭ اراسىنداعى جەلىك سياقتى كورىنەتىن. اسىرەسە، مۇقاعاليدىڭ «قاريالار ازايىپ بارا جاتىر» دەگەن ولەڭىنە جازىلعان ءاندى قالدىبەك بار داۋسىمەن بەرىلە شىرقاپ تۇرعاندا بۇل تۋىندىنىڭ قىر-سىرىن جۇرەكپەن سەزىنە قويمادىم. بالكىم، ول دۇرىستاپ ايتا بىلمەگەن شىعار. مۇمكىن، مەنىڭ مۋزىكا دەگەننەن مۇلدە حابارسىزدىعىم، اۋەن الەمىندەگى دۇمبىلەز ديلەتانتتىعىم كەۋدەمە ساڭىلاۋ تۇسىرمەگەن بولار. سوندىقتان ەشنارسە ۇقپادىم. ايتەۋىر، ونىڭ الدىمەن سازگەر، كەيىننەن كومپوزيتور بوپ كەتەتىنىنە ەداۋىر كۇمانىم بار ەدى. سازگەر بولعاننىڭ وزىندە ورتاقول سازگەر بولىپ شىعار دەگەن ويدان ارىلمادىم.
جوق، ولاي بولمادى. كوپ ۇزاماي قامشىنى باستى قالدىبەك.
ونىڭ اندەرى جيىن-تويلاردا كەڭىنەن شىرقالا باستادى. قازاقتىڭ بەلگىلى انشىلەرى بۇل اندەردى بىرىنەن سوڭ ءبىرى كوككە ورلەتتى. وتكىزگەن ءان كەشتەرىنە جۇرت اعىلىپ كەلەتىن بولدى. دەمەك، ول ءوز ونەرىنىڭ كىلتىن تاپتى. ەلدىڭ جاپپاي ىقىلاسىن اۋدارا ءبىلدى. ادەمى ساز ىزدەدى. اۋەزدى اۋەن اۋلادى. ونەرىنە وزگەشە ءورىس اشتى. «جول ىزدەيمىن ءالى ەشكىم باستاماعان، وزىمە شاق كوگىلدىر اسپان الام»، – دەپ مۇحتار شاحانوۆ اعاسى ايتپاقشى، تىڭنان ءتاسىل تاۋىپ، سونى سوقپاق سالدى.
سول سوقپاعى ونى بۇگىندە تالاي بەرەكەلى بەلەستەرگە جەتەلەپ كەلەدى.
قوس يسانىڭ قۇرمەتى
قايىققا بارعان…
ايىپقا قالعان كەشتەرىڭ،
كەتكەن جوق بوسقا،
ولەڭمەن بىرگە وسكەنىڭ…
ءان-اعا جايلى شەدەۆر ءاندى جازدىڭ دا،
ءشامشىنىڭ الدىڭ ەسكەگىن...     
  (قازىبەك يسا)
ونىڭ ويعا العان ءانىن ءتاۋىر جازۋىنىڭ بىرنەشە سەبەبى بار ەدى. ەڭ الدىمەن، ول ءان ونەرىنە قويىلاتىن تالاپتاردى جاقسى ءتۇسىندى. «ەلگە ۇنامدى تۋىندى قانداي بولۋعا ءتيىس؟» دەگەن ساۋالدى ميىنىڭ مۇيىسىنەن ەشقاشان شىعارعان جوق. شىنايى شىعارماشىلىقتىڭ ولشەمى مەن دەڭگەيى ول ءۇشىن ءاردايىم جوعارى تۇردى. ول سول بيىككە ۇمتىلدى. ارزانعا مالدانىپ دارەجەنى تومەندەتۋدى ار سانادى. ءوزىنىڭ قابىلەت-قارىمىنا ءشۇباسىز سەندى. اقىرى وي-تانىمى مەن تەرەڭ-تۇيسىگى ونى تالاي بەلەسكە باستادى.
ەكىنشىدەن، قازاق ءۆالسىنىڭ كورولى ءشامشى قالداياقوۆ ونىڭ بالا كەزىنەن كۋميرى بولدى. ءان ونەرىنىڭ اسقار شىڭىن باعىت-باعدارىنا، اينىماس تەمىرقازىعىنا بالادى. ءوزى ءشامشى اندەرىنەن قۋات الدى. جاقسى ءان جازسا، ۇلى كومپوزيتوردىڭ جولى جۇعىستى بولاتىنداي، تۋىندىسى كوڭىلدەن شىقپاسا، ءان پاتشاسىنىڭ رۋحى جەتىپ كەلىپ، جاعادان الىپ، اياۋسىز دۇرەلەيتىندەي كورىندى. اقىرى ءوزى دە ءشامشىنىڭ شىڭىنا باستايتىن سۇرلەۋگە ءتۇستى. ءشامشى تۋرالى كەرەمەت ءان جازدى.
ءشامشىنىڭ تەلەگەي-تەڭىز مۇراسىن تىنىمسىز ناحيحاتتاپ، قاستەرلى قازاقتىڭ ولمەيتىن رۋحىنىڭ بۇگىنگى قىزمەتشىسىنە اينالدى. قازىر ەل ءشامشى دەسە، كۇندىز-ءتۇنى ونىڭ ەسىمىن اۋزىنان تاستامايتىن قالدىبەك قۇرمانالىنى قوسا ەسكە الادى. «ۇرانى – ءشامشى اعا، تىڭدايمىز تامسانا»، – دەپ ەلجىرەي ەمىرەنەدى.
ۇشىنشىدەن، ول ءاننىڭ سوزىنە جەتە ءمان بەردى. ءاننىڭ ءوزىن دە، ءسوزىن دە ءوزى جازىپ، ونى ساحنادا سەكەڭدەپ ءوزى شىرقاپ، بەساسپاپ كۇيگە تۇسكەن ورىنداۋشىلاردان ابدەن مەزى بولعان قوعامنىڭ جايىن ول جاقسى تۇسىنەدى. ونداي اۋەستىكتەن ادا ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز ىلگەرىدەگى ءان شىعارۋ جۇيەسىنىڭ تالاپتارىن قاتاڭ ۇستاندى. ايتپەسە، جۋرفاكتى بىتىرگەن، جازۋ-سىزۋعا يكەمى زور ونىڭ ءوزىنىڭ دە ءماتىن جازۋعا ىڭعايى جوق ەمەس ەدى. بىراق بۇدان باعاسى ارتپايتىنىن بىردەن-اق اڭعاردى. سوندىقتان ول ءان ءسوزىن كاسىبي اقىندارعا جازدىردى. ونىڭ ىشىندە انگە ءسوز جازۋعا ابدەن داعدىلانعان مايتالمان شايىرلاردى تاڭدادى.
سولاردىڭ اراسىندا ءاننىڭ ءار اۋەزى تۇگىلى ءار دىبىسىن ەستەن شىعارماي ەسكەرىپ وتىرىپ، ولەڭ ءماتىنىن جۇرەككە جەتەتىندەي ەتىپ تۇرلەندىرىپ تۇسىرەتىن يبراگيم يسانىڭ ءجونى بولەك. ەكەۋىنىڭ اعالى-ىنىلىك قارىم-قاتىناسى، جاراسىمدى شىعارماشىلىق بايلانىسى، الەۋەتتى ارىپتەستىگى ونەر الەمىندەگى اڭىز دەسە دە بولعانداي.
قازاقتىڭ ايگىلى اقىنى جاراسقان ابدىراشەۆتىڭ سوزىنە جازىلعان «كىرمەشى ءجيى تۇسىمە» اتتى ءانى قالىڭ ەلدى الديلەدى. بۇل ءان بارشانى تۇگەل مويىنداتتى. مويىنداتاتىنداي بار. ادامنىڭ جان-دۇنيەسىن وزگەشە ءبىر كۇيگە بولەيدى. سەزىمىڭدى قوزعايدى. كەۋدەڭە بىردەن قونا كەتەدى. حالقىمىزدىڭ عالامات دارىندى ءانشىسى ءمادينا ەراليەۆا ورىنداعان «كىرمەشى ءجيى تۇسىمە» قازاق دالاسىن تۇگەل شارلاپ كەتتى. ءبىر كەزدە بۇكىل ەلىمىزدە، ياعني، قىر مەن قىراتتا، ساي مەن شاتقالدا، تاۋ مەن توبەدە، وي مەن ويپاتتا وسى اۋەن قالىقتاپ تۇردى. قازىر دە جۇرتتىڭ اۋزىنان تاستامايتىن ادەمى اندەرىنىڭ ءبىرى. ساناڭدى تەربەتىپ، ساعىنىشتى وياتاتىن «قيالداعى قالقا» دا – وسىنداي عۇمىرلى ءارى عيبراتتى دۇنيە. ونسىز دا تۇعىرى بەرىك اسەم ءاندى ءمادينا ودان ءارى اسقاقتاتا ءتۇستى.
تەگىندە، ءتاۋىر تۋىندىلاردى مىنەزدى شىعارماشىلىق وكىلدەرى ومىرگە اكەلەدى. «مىنەزسىز ونەر – مىنەزسىز جىلقى» دەپ اسقار سۇلەيمەنوۆ ايتقانداي، قالدىبەك قۇرمانالى دە تارپاڭ تالانتتاردىڭ سويىنان. ءوزىنىڭ بولمىس-بىتىمىنە، تەك-تۇرپاتىنا ساي دۇنيەلەردى ەلگە ۇسىنادى. «جورتىپ ءجۇرىپ ءبىر ءوزى، تىندىرعانى كوپ ەندى. مىنەزى مە، مىنەزى، ...وڭىپ تۇرعان جوق ەندى»، – دەپ ءبىر اعامىزعا ايتقانىمىز بار ەدى. سول سياقتى قالدىبەك تە وسى كەدىر-بۇدىر مىنەزىمەن-اق ەل-جۇرتقا جاقتى.
ەكەۋمىز بىردە الماتىنىڭ ءبىر اۋرۋحاناسىندا بىرگە ەمدەلگەنىمىز بار. بولمەلەرىمىز قاتار بولعان سوڭ، كۇن ۇزاققا اڭگىمەلەسەمىز. ونىڭ جىردان قىزىق حيكايالارى جۋىق ارادا تاۋسىلا قويمايدى. سونىڭ الدىندا عانا قازاقتىڭ قاعىنان جەرىگەن ءبىر قىزىمەن سوزگە كەلىسىپ قاپتى. بۇل الگى بويجەتكەندى انا تىلىندە سويلەمەگەنى، سويلەمەك تۇرماق، ءتىلدى اياققا تاپتاعانى ءۇشىن ءبىراز جەرگە اپارىپ تاستاپتى. ول قىز دا قاراپ جاتپاعان. قالدىبەكتى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا جۇگىنۋ ارقىلى ىقتىرىپ الماق بولعانعا ۇقسايدى. وڭايلىقپەن بەرىلە سالسا، قالدىبەك بولا ما، قىرىق جىلعى كىناراتتارىن تۇگەلدەپ، ەمدەۋ ورنىنا كەلىپ تۇرعان بەتى ەكەن. بۇل جەردە دە ءبىر مەدسەسترا قىز تىقاقتاپ، وعان اقىل ۇيرەتىپ قويمادى. ءوزى قازاقشا ءبىر اۋىز ءسوز بىلمەيدى. قالدىبەك جاي عانا جىميىپ كۇلدى. «قارىنداس، مەنىڭ بۇل اۋرۋحانادا نە ءۇشىن جاتقانىمدى بىلەسىز بە؟»، – دەدى سوسىن... ءسوز توركىنىن ەپتەپ ۇققانداي بولعان قارىنداسى اعاسىنىڭ قاسىندا كوپ ايالداعان جوق.
وزىندىك پىكىرى بار، قالىپتان تىس ويلايتىن ادامداردىڭ شىعارماشىلىعى جەمىستى بولاتىنى باياعىدا-اق دالەلدەنگەن. وزگەشە شەشىم قابىلداۋ جاعىنان ول الدىنا جان سالمايدى. ماسەلەن، قالدىبەك پەرزەنتتەرىنە مىناداي ات قويدى. ءشامشى-قالداياق، بەكزات-ساتتارحان، مۇحتار-شاحان، يمانعالي-تاسماعامبەت. «بۇلاي ەسىم بەرۋگە بولمايدى» دەگەندەردىڭ ۋاجىنە پىسقىرعان دا جوق. «ءوزىمنىڭ بالالارىما قانداي ات قوياتىنىمدى ءوزىم بىلەم!».
وسىلايشا ول قاساڭ ءتارتىپتى كولدەنەڭ تارتىپ، داۋلاسقانداردىڭ اپتىعىن باستى. قالدىبەكتىڭ بۇل ۇيعارىمى ءوزى جاقسى بىلەتىن، ەرەكشە سىيلايتىن تۇعىرلى تۇلعالارعا دەگەن قادىر-قۇرمەتىنىڭ بەلگىسى ەدى. تانىمال ادامنىڭ ەسىمىن بالاسىنا اركىم-اق قويا الادى. ال ونىڭ اتى مەن فاميلياسىن قوساقتاپ بەرۋگە تاۋەكەلىڭىز جەتە مە؟! مۇنداي ارەكەت قالدىبەكتىڭ عانا قولىنان كەلدى. سىي قىلدى، سىپىرا قىلدى. قوسارلى ەسىمدى بولە-جارا ايتقىزبايدى. ءبارى دە ريزا. مىقتىلاردىڭ نىسپىسىن ەسەلەپ يەلەنگەن ۇلانداردىڭ ورتاسىندا وسى شاڭىراقتىڭ گۇلى – ماقپال قىز جەلكىلدەپ ءوسىپ كەلەدى.
انا ءبىر جىلى «ورتاقشىلدىڭ» وعىلانى تاعى دا ءبىر ەرەكشە قادام جاساپ، تۋعان اۋىلىنا بارىپ، تاسقۇدىققا تۋىن تىكتى. ماڭداي تەرىن توگىپ، اقشاڭقان ءۇي سالدى. ىلگەرىدە بۇل اۋىلدا بولعانبىز، ونەرلى ورەننىڭ ورگەن جەرىن، ونگەن جەرىن ارالاعانبىز. عيبراتى مول ءوڭىر ونى ەرەكشە قادىرلەيدى ەكەن.
ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز ءوزىن ءتۇرلى سالادا سىناپ كوردى. جۋرناليستىك قىزمەت اتقاردى. ونەر شاڭىراقتارىنا جەتەكشىلىك ەتتى. عىلىممەن دە اينالىستى. باسشى رەتىندە دە تانىلدى. مەملەكەتتىك قىزمەت تە وعان تاڭسىق ەمەس. ءبارىبىر ونىڭ ايرىقشا قىرى – سازگەرلىگى سەكىلدى كورىنەدى بىزگە. يبراگيم يسانىڭ ولەڭ-ساۋالىنا قازاقتىڭ تاعى ءبىر تالانتتى اقىنى قازىبەك يسانىڭ «ءشامشىنىڭ الدىڭ ەسكەگىن» دەپ ءۇن قاتۋى بەكەر بولماسا كەرەك. قوس يسانىڭ قۇرمەتى بىرەر جىل بۇرىن قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى اتانعان قالدىبەكتى ءالى دە تالاي بيىككە باستايتىنى انىق.
ەسە ءتۇس، ءشامشى اعانىڭ ەسكەگى! يەڭ بار سەنىڭ...
باۋىرجان ومارۇلى
پىكىرلەر
ۇقساس جاڭالىقتار
Серіктестер/Партнеры
Студия IMA - создание сайтов Доставка цветов Астана - Lova Buket