بۇرىن كوبىنە ەگدە جاستاعى ادامداردى مازالايتىن تىزە اۋرۋى ەندى جاستار اراسىندا دا كەزدەسەدى. نەلىكتەن؟ ماماندار نە دەيدى؟ تىزە ساۋلىعىن ساقتاۋ ءۇشىن نەنى ءبىلۋ ماڭىزدى؟ «حابار» تەلەارناسىنىڭ «7 كۇن» باعدارلاماسىندا دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋ ۇلتتىق عىلىمي ورتالىعىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى قايرات اشيموۆ بۇل ماسەلەنىڭ ەلىمىزدە ءورشىپ تۇرعانىن جانە دەرتتىڭ ايتارلىقتاي جاسارىپ بارا جاتقانى ايتىپ، كەڭەس بەردى.
قازاقستاندا سوڭعى ءۇش جىلدا تىزە بۋىنىن اۋىستىرۋ بويىنشا 41 مىڭنان استام وپەراتسيا جاسالعان. ال بۇگىندە ەندوپروتەزدەۋگە مۇقتاج 130 مىڭعا جۋىق ادام كەزەكتە تۇر. مامانداردىڭ ايتۋىنشا، بۋىننىڭ توزۋى تەك ەگدە جاستاعىلارعا ءتان ەمەس، جاستار اراسىندا دا جيىلەپ كەلەدى. بۇعان ارتىق سالماق، قوزعالىستىڭ ازدىعى جانە بۋىنعا شامادان تىس كۇش ءتۇسۋى سەبەپ بولۋى مۇمكىن.
دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋ ۇلتتىق عىلىمي ورتالىعىنىڭ مالىمەتىنشە، كەيىنگى ءۇش جىلدا ەلىمىزدە تىزە بۋىنىن اۋىستىرۋعا قاتىستى 41 232 وپەراتسيا جاسالعان. ال سوڭعى بەس جىلدا ەندوپروتەزدەۋ كولەمى شامامەن 50%-عا ارتقان.
تراۆماتولوگ-ورتوپەدتەردىڭ ايتۋىنشا، تىزە بۋىنى اۋرۋلارىنا ايەلدەر ءجيى شالدىعادى. ورتوپەديا ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قايرات اشيموۆتىڭ سوزىنشە، ينستيتۋتتا ەندوپروتەزدەۋگە ماماندانعان ءۇش بولىمشە اي سايىن 600-دەن استام وپەراتسيا جاسايدى. ناۋقاستاردىڭ باسىم بولىگى – ايەلدەر.
ء«بىزدىڭ تاجىريبەمىزدە 10 ايەلگە ءبىر ەر ادامنان كەلەدى. ايەلدەر بەلسەندى، كوپ قوزعالادى. سوعان قاراماستان، ارتروزعا ءجيى شالدىعاتىنىن بايقايمىز»، – دەيدى قايرات اشيموۆ.
تىزە بۋىنىنىڭ توزۋى ناۋقاستاردىڭ كۇندەلىكتى ومىرىنە ايتارلىقتاي اسەر ەتەدى. ماسەلەن، نۇرعايشا راقىمجانقىزى ەكىنشى تىزە بۋىنىن اۋىستىرۋ وپەراتسياسىنا مۇقتاج. ونىڭ ايتۋىنشا، بۇعان دەيىن بىرنەشە رەت ەم قابىلداپ، بۋىن ىشىنە دارىلىك ينەكتسيالار سالدىرعانىمەن، ناتيجە بولماعان.
«اياعىمداعى سۇيەكتىڭ باسى جەلىنگەنىن ايتتى. بۋىن ىشىندەگى سۇيىقتىق ازايعان. بىرنەشە رەت ۋكول سالدىردىم، كوپ قاراجات جۇمسادىم. بىراق ەشقانداي ناتيجە بولمادى. دارىگەرلەر وپەراتسياسىز بولمايتىنىن ايتتى»، – دەيدى ناۋقاس.
مامانداردىڭ تۇسىندىرۋىنشە، بۋىن شەمىرشەگى قاتتى زاقىمدانىپ، اياقتىڭ قوزعالىسى شەكتەلگەن جاعدايدا ەندوپروتەزدەۋ وپەراتسياسى ۇسىنىلادى. وتا كەزىندە سۇيەكتىڭ زاقىمدانعان بولىگى الىنىپ، ورنىنا جاساندى بۋىن ورناتىلادى. پروتەز ارنايى سۇيەك تسەمەنتى ارقىلى بەكىتىلەدى.
الايدا وپەراتسيادان كەيىنگى اسقىنۋلاردىڭ، اسىرەسە ينفەكتسيانىڭ الدىن الۋ ماڭىزدى. بۇل ماسەلە استانادا وتكەن حالىقارالىق كونفەرەنتسيادا دا تالقىلاندى. جيىنعا قاتىسقان پروفەسسور دجاۆاد پارۆيزي قازاقستاندا ەندوپروتەزدەۋ وپەراتسيالارى جوعارى دەڭگەيدە جۇرگىزىلەتىنىن اتاپ ءوتتى.
«الەمدە بۋىن الماستىرۋ وپەراتسيالارىنىڭ سانى ارتىپ كەلەدى. قازاقستاندا بۇل وپەراتسيالاردىڭ جوعارى دەڭگەيدە جاسالاتىنىن كوردىم. ەندىگى ماڭىزدى مىندەت – وپەراتسيادان كەيىنگى اسقىنۋلاردىڭ، اسىرەسە جاساندى بۋىننىڭ ينفەكتسيالىق زاقىمدانۋىنىڭ الدىن الۋ»، – دەدى پروفەسسور.
دارىگەرلەر تىزە بۋىنىنىڭ توزۋى تەك ەگدە جاستاعى ادامدارعا ءتان ەمەس ەكەنىن ەسكەرتەدى. قازىر بۋىن شەمىرشەگىنىڭ زاقىمدانۋى 40 جاستاعى ادامداردا، ءتىپتى 19 جاستاعى جاستاردا دا كەزدەسەدى.
ماماندار مۇنداي جاعدايعا ەنەرگەتيكالىق سۋسىنداردى ءجيى قولدانۋ، دۇرىس تاماقتانباۋ، ارتىق سالماق، قيمىل-قوزعالىستىڭ ازدىعى، شامادان تىس فيزيكالىق جۇكتەمە جانە جاراقاتتار اسەر ەتۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتادى. سونىمەن قاتار كەيبىر ينفەكتسيالىق جانە قابىنۋ اۋرۋلارى دا بۋىننىڭ زاقىمدانۋىنا سەبەپ بولادى.
دەگەنمەن تىزە اۋرۋىنا شالدىققان ءاربىر ادامعا وپەراتسيا جاساۋ مىندەتتى ەمەس. دەرتتى ەرتە انىقتاپ، ءتيىستى ەم قابىلداۋ بۋىننىڭ قىزمەتىن ساقتاۋعا جانە كەي جاعدايدا حيرۋرگيالىق ارالاسۋدى كەيىنگە قالدىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
دارىگەرلەر بۋىن ساۋلىعىن ساقتاۋ ءۇشىن دەنە سالماعىن باقىلاپ، تۇراقتى قوزعالىستى ادەتكە اينالدىرۋعا كەڭەس بەرەدى. اسىرەسە بۇلشىقەتتەردى نىعايتاتىن، بۋىنعا شامادان تىس كۇش تۇسىرمەيتىن جاتتىعۋلار پايدالى.
قازاقستاندا مەديتسينالىق كورسەتىلىمدەر بولعان جاعدايدا ەندوپروتەزدەۋ وپەراتسيالارى مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى اياسىندا جۇرگىزىلەدى. دەگەنمەن جاساندى بۋىننىڭ دا قىزمەت ەتۋ مەرزىمى شەكتەۋلى. سوندىقتان ماماندار تىزە اۋرۋىنىڭ العاشقى بەلگىلەرى بايقالعاندا دارىگەرگە قارالىپ، ەمدى ۋاقىتىلى باستاۋدىڭ ماڭىزىن ەسكەرتەدى.
