قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى قارىم-قاتىناس قازىرگى تاڭدا بۇرىن-سوڭدى بولماعان جوعارى دەڭگەيگە كوتەرىلدى. استانا بەيجىڭمەن ماڭگىلىك جان-جاقتى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتى دايەكتى تۇردە نىعايتۋعا، ونى جاڭا مازمۇنمەن تولىقتىرىپ، ىنتىماقتاستىققا جاڭا جول اشۋعا ءازىر. قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ سينحۋا اگەنتتىگىنە بەرگەن جازباشا سۇحباتىندا وسىلاي دەدى.
پرەزيدەنت قىتاي مەن قازاقستاندى ورتاق شەكارا مەن سان عاسىرلىق تاتۋ كورشىلىك تاريحى بايلانىستىراتىنىن اتاپ ءوتتى.
«قازاق حالقى «جولى ءبىردىڭ – جۇگى ءبىر» دەيدى. ەكى ەل اراسىنداعى ءدال وسىنداي قارىم-قاتىناس حالىقتارىمىزدىڭ تۇپكى مۇددەلەرىنە ساي كەلەدى ءارى بۇكىل ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتەتىن ماڭىزدى فاكتور سانالادى»، – دەدى ول.
«ستراتەگيالىق سەرىكتەستىگىمىزدىڭ شىن مانىندە جان-جاقتى سيپات العانىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى. ول ساۋدا، ينۆەستيتسيا، ەنەرگەتيكا مەن كولىكتەن باستاپ، ونەركاسىپتىك كووپەراتسيا، اۋىل شارۋاشىلىعى، تسيفرلاندىرۋ، مەديتسينا، عىلىم، ءبىلىم جانە مادەنيەتكە دەيىنگى بارلىق نەگىزگى سالانى قامتىپ وتىر»، – دەدى پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ەكىجاقتى ساۋدا جاڭا رەكوردتىق كورسەتكىشكە جەتكەنىنە توقتالدى. قىتاي قازاقستاننىڭ سىرتقى ساۋدا سەرىكتەستەرى اراسىندا ءبىرىنشى ورىندا تۇر. تاعى ءبىر ستراتەگيالىق باعىت – كولىك جانە لوگيستيكا. قازاقستان – شىعىس پەن باتىستى توعىستىرىپ جاتقان ءوڭىر. «قىتايلىق سەرىكتەستەرىمىزبەن بىرگە وسى گەوگرافيالىق ارتىقشىلىقتى ەۋرازيا اۋقىمىنداعى زاماناۋي كولىك-لوگيستيكا ينفراقۇرىلىمىنا اينالدىرىپ كەلەمىز»، – دەدى ول. – ء«بىر بەلدەۋ، ءبىر جول» مەگاجوباسىن دامىتۋ، ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعدارىن ىلگەرىلەتۋ، جاڭا تەمىرجول جەلىلەرىن سالۋ، قۇرعاق پورتتار مەن لوگيستيكالىق تەرمينالداردى كەڭەيتۋ، شەكارالىق ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ ازيا مەن ەۋروپا اراسىنداعى كولىك بايلانىستارىنىڭ مۇلدە جاڭا جۇيەسىن قالىپتاستىرىپ كەلەدى».
قازاقستان باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا، ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتىن، ياعني، بۇگىندە قىتاي مەن ەۋروپا اراسىنداعى كولىك قاتىناسىنىڭ اسا ماڭىزدى بۋىنىنا اينالىپ كەلە جاتقان ورتا ءدالىزدى دامىتۋ – ىنتىماقتاستىق اياسىنداعى باسىمدىقتاردىڭ ءبىرى. «ورتاق مىندەتىمىز – وسى باعىتتىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن بارىنشا ارتتىرۋ. سوندىقتان «اقىلدى كەدەن» جۇيەسىن ەنگىزۋگە، قۇجات اينالىمىن تسيفرلاندىرۋعا، اقپاراتتىق جۇيەلەردى ءوزارا ۇيلەستىرۋ مەن شەكارالىق راسىمدەردى اۆتوماتتاندىرۋعا ايرىقشا ءمان بەرەمىز»، – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
«قازاقستان مەن قىتاي اراسىندا ىقپالداستىقتىڭ جاڭا بەلەسى باستالدى. بۇگىندە ىنتىماقتاستىق ناقتى سەكتورداعى ءداستۇرلى باعىتتاردان باستاپ، تسيفرلىق ەكونوميكا سالاسىنداعى سەرىكتەستىككە دەيىنگى كەڭ اۋقىمدى قامتيدى»، – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
2026 جىل قازاقستاندا تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت جىلى بولىپ جاريالاندى. «جۋىردا جاساندى ينتەللەكت جونىندەگى دۇنيەجۇزىلىك كونفەرەنتسياعا قاتىسۋ ءۇشىن شانحايعا بارعان ساپارىمدا قىتايدىڭ جەتەكشى تەحنولوگيالىق كومپانيالارىنىڭ باسشىلارىمەن مازمۇندى كەزدەسۋلەر وتكىزدىم. تسيفرلىق ەكونوميكا، زياتكەرلىك ءوندىرىس، ەلەكتروندىق كوممەرتسيا، عىلىمي زەرتتەۋلەر جانە كادر دايارلاۋ سالالارىندا بىرلەسكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا قوس تاراپ تا مۇددەلى. ءدال وسى تەحنولوگيالىق ىنتىماقتاستىق قازاق-قىتاي قارىم-قاتىناسىنىڭ جاڭا كەزەڭىندەگى ماڭىزدى باعىتتاردىڭ بىرىنە اينالۋى مۇمكىن»، – دەدى ول.
قاسىم-جومارت توقاەۆ جاساندى ينتەللەكت بۇكىل ادامزاتتىڭ يگىلىگىنە قىزمەت ەتۋگە ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى. مەملەكەت زاماناۋي تەحنولوگيالارعا، ءبىلىم مەن ەسەپتەۋ رەسۋرستارىنا ءادىل قول جەتكىزۋى قاجەت. «بۇل ماسەلەدە ءبىزدىڭ ۇستانىمىمىز قىتايدىڭ كوزقاراسىمەن ۇندەسەدى. بيىل شىلدە ايىندا شانحايدا قازاقستان جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق جونىندەگى دۇنيەجۇزىلىك ۇيىمنىڭ (WAICO) نەگىزىن قالاعان 29 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا قوسىلدى. بۇل – جاساندى ينتەللەكت سالاسىندا مەملەكەتتەردىڭ كۇش-جىگەرىن ۇيلەستىرەتىن اشىق ءارى ءتيىمدى حالىقارالىق جۇيە قالىپتاستىرۋ جولىنداعى ماڭىزدى قادام»، – دەدى ول.
قازاقستان مەن قىتاي حالىقارالىق ارەنادا دا بەلسەندى ءارى قارقىندى ىقپالداستىق ورناتىپ وتىر. ء«بىز بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ ورتالىق ءرولىن نىعايتۋ، حالىقارالىق قۇقىق قاعيداتتارىن قورعاۋ، مەدياتسيا مەن شىنايى كوپجاقتىلىقتى ىلگەرىلەتۋ، سونداي-اق قاقتىعىستاردى بەيبىت جولمەن رەتتەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ۇقساس ۇستانىمداردى باسشىلىققا الامىز»، – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ ء«بىرتۇتاس قىتاي» ساياساتىن بەرىك ۇستاناتىنىن جانە مەملەكەتتەردىڭ اۋماقتىق تۇتاستىعى قاعيداتىنىڭ بۇزىلۋىنا قارسى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. قازاقستان بۇۇ، شىۇ جانە اوسشك اياسىندا قىتايمەن ءوزارا ۇيلەسىمدى جۇمىستى جالعاستىرادى. سونداي-اق «ورتالىق ازيا – قىتاي» فورماتىنداعى ىنتىماقتاستىقتى تولىق قولدايدى.
پرەزيدەنت بيىل شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ قۇرىلعانىنا 25 جىل تولعانىنا نازار اۋداردى. ونىڭ پايىمداۋىنشا، ۇيىم ەڭ باستى قۇندىلىعى – ءوزارا سەنىمگە، تەڭ قۇقىق پەن ديالوگقا، مادەني ارالۋاندىقتى قۇرمەتتەۋگە جانە بىرلەسكەن دامۋعا ۇمتىلاتىن «شانحاي رۋحىن» ساقتاپ قالدى. قازاقستان پرەزيدەنتى بۇل قاعيداتتاردى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ وزىندىك «ستاندارتى» رەتىندە باعالايتىنىن ايتتى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ كەلەسى جىلى قازاقستان مەن قىتاي اراسىندا ديپلوماتيالىق قاتىناستاردىڭ ورناعانىنا 35 جىل تولاتىنىنا توقتالدى. بۇل رەتتە ساياسي جانە ەكونوميكالىق بايلانىستارمەن قاتار، ەكى ەل ازاماتتارى اراسىنداعى تىكەلەي قارىم-قاتىناستار دا بەلسەندى دامىپ كەلەدى. 2026 جىلى قازاقستان مەن قىتايدىڭ «مادەنيەت جىلىن» وتكىزۋى وسى ءۇردىستىڭ جارقىن دالەلى بولدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا، بۇگىندە قىتايدا ونداعان مىڭ قازاقستاندىق ستۋدەنت ءبىلىم الىپ جاتىر. سونىمەن قاتار قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتتەرىن تاڭدايتىن قىتاي ازاماتتارىنىڭ سانى دا ارتىپ كەلەدى. قازاقستاندا قىتايدىڭ جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ فيليالدارى، «لۋ بان شەبەرحانالارى» تابىستى جۇمىس ىستەپ جاتىر. اكادەميالىق ۇتقىرلىق، سونداي-اق، جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق باعدارلامالارى دا كەڭەيە تۇسۋدە.
ءوزارا ۆيزاسىز رەجيمنىڭ ەنگىزىلۋى تۋريزم سالاسىنىڭ دامۋىنا ايتارلىقتاي سەرپىن بەردى. قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا، 2025 جىلى قازاقستانعا كەلگەن قىتايلىق تۋريستەر سانى 962 مىڭ ادامعا جەتتى. بۇل 2024 جىلعى كورسەتكىشپەن سالىستىرعاندا 47 پايىزعا كوپ.
«قىتايلىق دوستارىمىزعا قازاقستاندا ەتەنە تانىساتىن دۇنيە جەتكىلىكتى. زاماناۋي ەلوردامىز بەن كونە تۇركىستاندى، الماتىنىڭ اسقارلارى مەن ماڭعىستاۋدىڭ بىرەگەي بەدەرىن، ۇلى دالا مەن ۇلى جىبەك جولىنىڭ مۇراسىن، مۋزىكامىزدى، ۇلتتىق ءدام مەن اسپاپتارىمىزدى، قوناقجاي قالپىمىزدى كورسەتكىمىز كەلەدى. سونىمەن قاتار قازاقستان دا ەجەلگى وركەنيەت ەلى ءارى بۇگىندە دامۋ جولىندا تاڭعالارلىق ۇلگى كورسەتىپ وتىرعان قىتايدى زور قىزىعۋشىلىقپەن تانىپ-ءبىلىپ كەلەدى»، – دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى پرەزيدەنت.
