Qazaqstan men Qytai arasyndaǧy qarym-qatynas qazırgı taŋda būryn-soŋdy bolmaǧan joǧary deŋgeige köterıldı. Astana Beijıŋmen mäŋgılık jan-jaqty strategiialyq serıktestıktı däiektı türde nyǧaituǧa, ony jaŋa mazmūnmen tolyqtyryp, yntymaqtastyqqa jaŋa jol aşuǧa äzır. Qazaqstan Prezidentı Qasym-Jomart Toqaev Sinhua agenttıgıne bergen jazbaşa sūhbatynda osylai dedı.
Prezident Qytai men Qazaqstandy ortaq şekara men san ǧasyrlyq tatu körşılık tarihy bailanystyratynyn atap öttı.
«Qazaq halqy «Joly bırdıŋ – jügı bır» deidı. Ekı el arasyndaǧy däl osyndai qarym-qatynas halyqtarymyzdyŋ tüpkı müddelerıne sai keledı ärı bükıl Euraziia keŋıstıgındegı beibıtşılık pen tūraqtylyqty qamtamasyz etetın maŋyzdy faktor sanalady», – dedı ol.
«Strategiialyq serıktestıgımızdıŋ şyn mänınde jan-jaqty sipat alǧanyn erekşe atap ötkım keledı. Ol sauda, investisiia, energetika men kölıkten bastap, önerkäsıptık kooperasiia, auyl şaruaşylyǧy, sifrlandyru, medisina, ǧylym, bılım jäne mädenietke deiıngı barlyq negızgı salany qamtyp otyr», – dedı Prezident.
Qasym-Jomart Toqaev ekıjaqty sauda jaŋa rekordtyq körsetkışke jetkenıne toqtaldy. Qytai Qazaqstannyŋ syrtqy sauda serıktesterı arasynda bırınşı orynda tūr. Taǧy bır strategiialyq baǧyt – kölık jäne logistika. Qazaqstan – Şyǧys pen Batysty toǧystyryp jatqan öŋır. «Qytailyq serıktesterımızben bırge osy geografiialyq artyqşylyqty Euraziia auqymyndaǧy zamanaui kölık-logistika infraqūrylymyna ainaldyryp kelemız», – dedı ol. – «Bır beldeu, bır jol» megajobasyn damytu, Transkaspii halyqaralyq kölık baǧdaryn ılgerıletu, jaŋa temırjol jelılerın salu, qūrǧaq porttar men logistikalyq terminaldardy keŋeitu, şekaralyq infraqūrylymdy jaŋǧyrtu Aziia men Europa arasyndaǧy kölık bailanystarynyŋ mülde jaŋa jüiesın qalyptastyryp keledı».
Qazaqstan basşysynyŋ aituynşa, Transkaspii halyqaralyq kölık baǧytyn, iaǧni, bügınde Qytai men Europa arasyndaǧy kölık qatynasynyŋ asa maŋyzdy buynyna ainalyp kele jatqan Orta dälızdı damytu – yntymaqtastyq aiasyndaǧy basymdyqtardyŋ bırı. «Ortaq mındetımız – osy baǧyttyŋ bäsekege qabılettılıgın barynşa arttyru. Sondyqtan «aqyldy keden» jüiesın engızuge, qūjat ainalymyn sifrlandyruǧa, aqparattyq jüielerdı özara üilestıru men şekaralyq räsımderdı avtomattandyruǧa airyqşa män beremız», – dedı Memleket basşysy.
«Qazaqstan men Qytai arasynda yqpaldastyqtyŋ jaŋa belesı bastaldy. Bügınde yntymaqtastyq naqty sektordaǧy dästürlı baǧyttardan bastap, sifrlyq ekonomika salasyndaǧy serıktestıkke deiıngı keŋ auqymdy qamtidy», – dedı Qasym-Jomart Toqaev.
2026 jyl Qazaqstanda Sifrlandyru jäne jasandy intellekt jyly bolyp jariialandy. «Juyrda Jasandy intellekt jönındegı düniejüzılık konferensiiaǧa qatysu üşın Şanhaiǧa barǧan saparymda Qytaidyŋ jetekşı tehnologiialyq kompaniialarynyŋ basşylarymen mazmūndy kezdesuler ötkızdım. Sifrlyq ekonomika, ziiatkerlık öndırıs, elektrondyq kommersiia, ǧylymi zertteuler jäne kadr daiarlau salalarynda bırlesken jobalardy jüzege asyruǧa qos tarap ta müddelı. Däl osy tehnologiialyq yntymaqtastyq qazaq-qytai qarym-qatynasynyŋ jaŋa kezeŋındegı maŋyzdy baǧyttardyŋ bırıne ainaluy mümkın», – dedı ol.
Qasym-Jomart Toqaev jasandy intellekt bükıl adamzattyŋ igılıgıne qyzmet etuge tiıs ekenın atap öttı. Memleket zamanaui tehnologiialarǧa, bılım men esepteu resurstaryna ädıl qol jetkızuı qajet. «Būl mäselede bızdıŋ ūstanymymyz Qytaidyŋ közqarasymen ündesedı. Biyl şılde aiynda Şanhaida Qazaqstan Jasandy intellekt salasyndaǧy yntymaqtastyq jönındegı düniejüzılık ūiymnyŋ (WAICO) negızın qalaǧan 29 memlekettıŋ qataryna qosyldy. Būl – jasandy intellekt salasynda memleketterdıŋ küş-jıgerın üilestıretın aşyq ärı tiımdı halyqaralyq jüie qalyptastyru jolyndaǧy maŋyzdy qadam», – dedı ol.
Qazaqstan men Qytai halyqaralyq arenada da belsendı ärı qarqyndy yqpaldastyq ornatyp otyr. «Bız Bırıkken Ūlttar Ūiymynyŋ ortalyq rölın nyǧaitu, halyqaralyq qūqyq qaǧidattaryn qorǧau, mediasiia men şynaiy köpjaqtylyqty ılgerıletu, sondai-aq qaqtyǧystardy beibıt jolmen retteu mäselelerı boiynşa ūqsas ūstanymdardy basşylyqqa alamyz», – dedı Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basşysy Qazaqstannyŋ «Bırtūtas Qytai» saiasatyn berık ūstanatynyn jäne memleketterdıŋ aumaqtyq tūtastyǧy qaǧidatynyŋ būzyluyna qarsy ekenın atap öttı. Qazaqstan BŪŪ, ŞYŪ jäne AÖSŞK aiasynda Qytaimen özara üilesımdı jūmysty jalǧastyrady. Sondai-aq «Ortalyq Aziia – Qytai» formatyndaǧy yntymaqtastyqty tolyq qoldaidy.
Prezident biyl Şanhai yntymaqtastyq ūiymynyŋ qūrylǧanyna 25 jyl tolǧanyna nazar audardy. Onyŋ paiymdauynşa, Ūiym eŋ basty qūndylyǧy – özara senımge, teŋ qūqyq pen dialogqa, mädeni äraluandyqty qūrmetteuge jäne bırlesken damuǧa ūmtylatyn «Şanhai ruhyn» saqtap qaldy. Qazaqstan Prezidentı būl qaǧidattardy halyqaralyq yntymaqtastyqtyŋ özındık «standarty» retınde baǧalaitynyn aitty.
Qasym-Jomart Toqaev kelesı jyly Qazaqstan men Qytai arasynda diplomatiialyq qatynastardyŋ ornaǧanyna 35 jyl tolatynyna toqtaldy. Būl rette saiasi jäne ekonomikalyq bailanystarmen qatar, ekı el azamattary arasyndaǧy tıkelei qarym-qatynastar da belsendı damyp keledı. 2026 jyly Qazaqstan men Qytaidyŋ «Mädeniet jylyn» ötkızuı osy ürdıstıŋ jarqyn dälelı boldy.
Memleket basşysynyŋ aituynşa, bügınde Qytaida ondaǧan myŋ qazaqstandyq student bılım alyp jatyr. Sonymen qatar Qazaqstan universitetterın taŋdaityn Qytai azamattarynyŋ sany da artyp keledı. Qazaqstanda Qytaidyŋ jetekşı joǧary oqu oryndarynyŋ filialdary, «Lu Ban şeberhanalary» tabysty jūmys ıstep jatyr. Akademiialyq ūtqyrlyq, sondai-aq, joǧary oqu oryndary arasyndaǧy yntymaqtastyq baǧdarlamalary da keŋeie tüsude.
Özara vizasyz rejimnıŋ engızıluı turizm salasynyŋ damuyna aitarlyqtai serpın berdı. Qasym-Jomart Toqaevtyŋ aituynşa, 2025 jyly Qazaqstanǧa kelgen qytailyq turister sany 962 myŋ adamǧa jettı. Būl 2024 jylǧy körsetkışpen salystyrǧanda 47 paiyzǧa köp.
«Qytailyq dostarymyzǧa Qazaqstanda etene tanysatyn dünie jetkılıktı. Zamanaui elordamyz ben köne Türkıstandy, Almatynyŋ asqarlary men Maŋǧystaudyŋ bıregei bederın, Ūly dala men Ūly Jıbek jolynyŋ mūrasyn, muzykamyzdy, ūlttyq däm men aspaptarymyzdy, qonaqjai qalpymyzdy körsetkımız keledı. Sonymen qatar Qazaqstan da ejelgı örkeniet elı ärı bügınde damu jolynda taŋǧalarlyq ülgı körsetıp otyrǧan Qytaidy zor qyzyǧuşylyqpen tanyp-bılıp keledı», – dep sözın tüiındedı Prezident.
