«وزبەكستان ازاماتتارى بەلارۋسكە كەلسىن. وزدەرى عانا ەمەس، وتباسىلارىمەن بىرگە كەلسىن». بەلارۋس پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكونىڭ بۇل مالىمدەمەسى العاش ەستىگەندە قاراپايىم ەڭبەك كوشى-قونى تۋرالى ۇسىنىس سياقتى كورىنەدى. الايدا ونىڭ استارىندا الدەقايدا كۇردەلى ماسەلە جاتىر.
بۇل – دەموگرافيالىق داعدارىس، ەڭبەك رەسۋرستارىنىڭ تاپشىلىعى جانە مەملەكەتتىڭ ۇزاق مەرزىمدى تۇراقتىلىعىنا قاتىستى ستراتەگيالىق شەشىم.
شىن مانىندە، لۋكاشەنكو ەڭبەك ميگرانتتارىن ەمەس، بەلارۋستىڭ ەرتەڭىن ىزدەپ ءجۇر.
دەموگرافيا – مەملەكەتتىڭ تاعدىرىن انىقتايتىن فاكتور
كەزىندە بەلارۋس كەڭەس وداعىنىڭ ەڭ قۋاتتى يندۋستريالىق رەسپۋبليكالارىنىڭ ءبىرى بولدى. ماشينا جاساۋ، اۋىل شارۋاشىلىعى، حيميا ونەركاسىبى، اۋىر ءوندىرىس – بارلىعى مول ەڭبەك رەسۋرسىنا سۇيەنىپ دامىدى.
الايدا سوڭعى وتىز جىلدا جاعداي تۇبەگەيلى وزگەردى.
حالىقتىڭ قارتايۋى، تۋ دەڭگەيىنىڭ تومەندەۋى، جاستاردىڭ شەتەلگە كوشۋى جانە ەڭبەككە قابىلەتتى تۇرعىنداردىڭ ازايۋى ەل ەكونوميكاسىنا اۋىر سالماق ءتۇسىردى.
2020 جىلعى پرەزيدەنتتىك سايلاۋدان كەيىنگى ساياسي داعدارىس بۇل ءۇردىستى ودان ءارى جەدەلدەتتى. مىڭداعان ينجەنەرلەر، دارىگەرلەر، ءىت-ماماندار، كاسىپكەرلەر مەن ستۋدەنتتەر بەلارۋستەن كوشىپ كەتتى. ناتيجەسىندە ەل ءبىر مەزگىلدە ەكى ۇلكەن قيىندىققا تاپ بولدى: حالىق سانى ازايدى جانە كاسىبي كادرلار جەتىسپەي قالدى.
بۇگىندە قۇرىلىس، اۋىل شارۋاشىلىعى، ونەركاسىپ، كولىك جانە كوممۋنالدىق قىزمەت سالالارىندا جۇمىس ورىندارى بار، بىراق ولاردى اتقاراتىن ادام جوق.
نەلىكتەن تاڭداۋ وزبەكستانعا ءتۇستى؟
وزبەكستان – ەڭبەك رەسۋرستارى مول مەملەكەت. جىل سايىن جۇزدەگەن مىڭ ازامات شەتەلگە بارىپ ەڭبەك ەتەدى. ولار وندىرىستىك تارتىپكە بەيىمدەلگەن، ءتۇرلى جاعدايدا جۇمىس ىستەۋ تاجىريبەسى بار.
بەلارۋس ءۇشىن بۇل – دايىن ەڭبەك كۇشى.
بىراق لۋكاشەنكونىڭ مالىمدەمەسىندەگى ەڭ ماڭىزدى ءسوز – «وتباسىمەن بىرگە كەلىڭدەر». ەگەر ادام جالعىز كەلسە، بىرنەشە جىلدان كەيىن ەلىنە قايتادى. ال وتباسىمەن كەلگەن ميگرانت كوبىنە تۇراقتاپ قالادى. بالالارى مەكتەپكە بارادى، تۇرعىن ءۇي ساتىپ الادى، سالىق تولەيدى، جەرگىلىكتى قوعامنىڭ ءبىر بولىگىنە اينالادى. دەمەك، بەلارۋس ۋاقىتشا جۇمىسشىلاردى ەمەس، جاڭا تۇرعىنداردى تارتۋعا ۇمتىلىپ وتىر.
بۇل – ەڭبەك ساياساتى عانا ەمەس، دەموگرافيالىق ساياسات. XXI عاسىرداعى جاڭا باسەكە.
وتكەن عاسىردا مەملەكەتتەر مۇناي، گاز، التىن جانە تابيعي رەسۋرستار ءۇشىن كۇرەستى.
بۇگىنگى باسەكە باسقا.
ەندى مەملەكەتتەر ادام كاپيتالى ءۇشىن جارىسۋدا.
گەرمانيا، جاپونيا، وڭتۇستىك كورەيا، كانادا، پولشا، رەسەي سياقتى ەلدەردىڭ ءبارى دە ەڭبەك ميگرانتتارىن تارتۋ ساياساتىن كۇشەيتىپ كەلەدى. سەبەبى زاۋىتتى سالۋعا بولادى، بىراق وندا جۇمىس ىستەيتىن ادام بولماسا، ونىڭ ەشقانداي پايداسى جوق.
سوندىقتان XXI عاسىرداعى ەڭ قىمبات رەسۋرس – مۇناي ەمەس، ەڭبەككە قابىلەتتى ادام.
قازاقستان قانداي ساباق الۋى كەرەك؟ بۇل ماسەلە قازاقستان ءۇشىن دە ماڭىزدى.
ءبىزدىڭ ەلىمىزدە حالىق سانى ءوسىپ كەلەدى. بىراق بۇل ءوسىم وڭىرلەر بويىنشا وتە اركەلكى.
ماقتاارال، جەتىساي، سارىاعاش جانە سايرام اۋداندارىندا حالىقتىڭ تابيعي ءوسىمى رەسپۋبليكالىق ورتاشا دەڭگەيدەن الدەقايدا جوعارى. مەكتەپتەردە ورىن جەتىسپەيدى، ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمعا جۇكتەمە ارتىپ كەلەدى، جۇمىس ورىندارى جەتكىلىكسىز.
ال سولتۇستىك قازاقستان، قوستاناي، پاۆلودار، اقمولا، اباي جانە شىعىس قازاقستان وبلىستارىنىڭ كوپتەگەن اۋداندارىندا كەرىسىنشە حالىق ازايىپ، اۋىلدار بوساپ، كاسىپورىندار جۇمىسشى تاپپاي وتىر.
ياعني ەلىمىزدە ەڭبەك كۇشى جوق ەمەس. ەڭبەك كۇشى بىركەلكى ورنالاسپاعان.
ىشكى كوشى-قون – ەڭ ءتيىمدى شەشىم.
سوندىقتان ەڭ الدىمەن قازاقستان ءوزىنىڭ ىشكى دەموگرافيالىق الەۋەتىن ءتيىمدى پايدالانۋى قاجەت. وڭتۇستىكتەن سولتۇستىككە ەرىكتى تۇردە قونىس اۋداراتىن وتباسىلارعا ناقتى ءارى ۇزاق مەرزىمدى مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتىلۋى ءتيىس. بۇل قولداۋ تەك ءبىر رەتتىك كوشىرىپ اكەلۋمەن شەكتەلمەۋى كەرەك. كوشكەن وتباسىعا تۇراقتى جۇمىس، تۇرعىن ءۇي، جەر تەلىمى، جەڭىلدەتىلگەن نەسيە، ساپالى مەكتەپ، بالاباقشا جانە مەديتسينالىق قىزمەت تولىق قامتاماسىز ەتىلگەندە عانا كوشى-قون تۇراقتى ناتيجە بەرەدى.
مۇنداي ساياسات وڭتۇستىكتەگى دەموگرافيالىق قىسىمدى ازايتىپ قانا قويماي، سولتۇستىك وڭىرلەردىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنا دا سەرپىن بەرەدى.
سىرتقى ەڭبەك كوشى-قونى دا نازاردان تىس قالماۋى كەرەك
ەگەر ىشكى رەسۋرستار جەتكىلىكسىز بولسا، زاڭدى نەگىزدە قازاقستاندا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن ءارى قوعامعا بەيىمدەلۋگە دايىن وزبەكستان مەن تاجىكستان ازاماتتارىن ەڭبەك كۇشى جەتىسپەيتىن وڭىرلەرگە تارتۋ مۇمكىندىگىن دە جان-جاقتى قاراستىرۋعا بولادى. الايدا بۇل ماسەلە تەك ەكونوميكالىق تۇرعىدان ەمەس، ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك، قوعامدىق كەلىسىم، مەملەكەتتىك ءتىل، ەڭبەك نارىعى جانە زاڭ ۇستەمدىگى تۇرعىسىنان مۇقيات سارالانۋى ءتيىس.
كەز كەلگەن كوشى-قون ساياساتى ەڭ الدىمەن قازاقستان ازاماتتارىنىڭ مۇددەسىنە قىزمەت ەتۋى قاجەت.
قورىتىندى.
لۋكاشەنكونىڭ مالىمدەمەسى – بەلارۋستىڭ عانا ماسەلەسى ەمەس. بۇل – بۇكىل ەۋرازيا كەڭىستىگىنە بەرىلگەن بەلگى. دەموگرافيالىق داعدارىس ەندى ەكونوميكاعا تىكەلەي اسەر ەتىپ جاتىر. ەرتەڭ ءوندىرىستى اقشا ەمەس، ادام ىسكە قوسادى. سوندىقتان مەملەكەتتەر ەندى تابيعي رەسۋرستار ءۇشىن ەمەس، ادام كاپيتالى ءۇشىن باسەكەگە تۇسۋدە.
قازاقستانعا بۇگىننەن باستاپ عىلىمي نەگىزدەلگەن دەموگرافيالىق جانە كوشى-قون ستراتەگياسىن قالىپتاستىرۋ قاجەت. وڭىرارالىق تەڭگەرىمدى ساقتاۋ، ىشكى كوشى-قوندى ىنتالاندىرۋ، ەڭبەك رەسۋرستارىن ءتيىمدى ورنالاستىرۋ جانە ادام كاپيتالىن دامىتۋ – الداعى ونجىلدىقتاردىڭ باستى مەملەكەتتىك مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى.
ويتكەنى XXI عاسىردىڭ باستى بايلىعى – جەردىڭ استى ەمەس، جەردىڭ ۇستىندەگى ادام. كىم ادام كاپيتالىن ساقتاي السا، بولاشاقتا سول مەملەكەت جەڭىسكە جەتەدى.
