بۇگىن 15 ناۋرىزداعى رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدا قابىلدانعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جاڭا كونستيتۋتسياسى كۇشىنە ەندى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باستاماسىمەن جۇزەگە اسقان كونستيتۋتسيالىق رەفورما ادام قۇقىقتارىن قورعاۋدى كۇشەيتۋگە، قوعامدىق كەلىسىمدى نىعايتۋعا، تاريحي-مادەني مۇرانى ساقتاۋعا جانە ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى دارىپتەۋگە نەگىزدەلگەن مەملەكەتتىك دامۋدىڭ جاڭا باعدارىن ايقىندايدى.
كونستيتۋتسياداعى وزگەرىستەر بىرنەشە ماڭىزدى باعىتتى قامتيدى. ولار: مادەنيەت پەن تاريحي مۇرانى ساقتاۋ، ءسوز بوستاندىعى جانە شىعارماشىلىق ەركىندىك، وتباسى ينستيتۋتىن قولداۋ، ءدىن، ۆولونتەرلىك جانە قايىرىمدىلىق قىزمەت. اتالعان باعىتتارعا قاتىستى وزگەرىستەردىڭ ىسكە اسۋى ازاماتتىق قوعامنىڭ دامۋىنا، قۇقىقتىق مادەنيەتتىڭ نىعايۋىنا جانە قوعامداعى اشىق ديالوگتىڭ ورنىعۋىنا تىكەلەي ىقپال ەتەدى.
مادەنيەت سالاسىنداعى باستى جاڭالىقتاردىڭ ءبىرى – تاريحي-مادەني مۇرانى ساقتاۋ مەن ۇلتتىق مادەنيەتتى قولداۋدىڭ مەملەكەتتىڭ نەگىزگى قاعيداتتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە بەكىتىلۋى. بۇل مۋزەيلەردىڭ، تەاترلاردىڭ، كىتاپحانالاردىڭ، ارحيۆتەردىڭ، كينەماتوگرافيا مەن كونتسەرتتىك ۇيىمداردىڭ دامۋىنا، سونداي-اق شىعارماشىلىق ورتا وكىلدەرىن قولداۋعا كونستيتۋتسيالىق دەڭگەيدە باسىمدىق بەرىلەتىنىن كورسەتەدى.
ارحيۆ، كىتاپحانا جانە كىتاپ ءىسى ءۇشىن بۇل وزگەرىستەر مۇراعاتتاعى قۇجاتتاردى ساقتاۋعا، كىتاپ وقۋ مادەنيەتىن دامىتۋعا، قورلاردى تسيفرلاندىرۋعا، ۇلتتىق ادەبيەتتى كەڭىنەن ناسيحاتتاۋعا بەرىك قۇقىقتىق نەگىز قالايدى. جاڭا كونستيتۋتسيا ارحيۆتەر مەن كىتاپحانالاردىڭ تاريحي مۇرانى ساقتاۋداعى جانە جۇرتشىلىقتىڭ ءبىلىم الۋىنا مۇمكىندىك جاسايتىن مەكەمە رەتىندەگى ماڭىزىن ارتتىرا تۇسەدى.
كونستيتۋتسيادا ءتىل مەن مادەني ارالۋاندىلىققا قاتىستى قاعيداتتارعا دا ەرەكشە ءمان بەرىلگەن. اتا زاڭ اركىمنىڭ انا ءتىلىن، ءتول مادەنيەتىن پايدالانۋعا، قارىم-قاتىناس، تاربيە، وقۋ جانە شىعارماشىلىق ءتىلىن ەركىن تاڭداۋعا كەپىلدىك بەرەدى. 100-دەن استام ەتنوس وكىلى تۇراتىن جانە 1 مىڭنان استام ەتنومادەني بىرلەستىك قىزمەت ەتەتىن قازاقستان ءۇشىن بۇل قاعيداتتاردىڭ ماڭىزى وراسان. ولار ەلىمىزدەگى مادەني مۇرانى ساقتاۋعا، ءتىلدىڭ دامۋىنا جانە ورتاق ازاماتتىق بىرەگەيلىكتى نىعايتۋعا قىزمەت ەتەدى.
كونستيتۋتسياداعى وزگەرىستەردىڭ ماڭىزدى باعىتى – ءسوز بوستاندىعى جانە شىعارماشىلىق ەركىندىكتى قامتاماسىز ەتۋ. جاڭا كونستيتۋتسيا ءسوز بوستاندىعىنا، عىلىمي، تەحنيكالىق جانە كوركەم شىعارماشىلىق ەركىندىگىنە، اقپاراتتى زاڭدا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن ەركىن الۋ جانە تاراتۋ قۇقىعىنا كەپىلدىك بەرەدى. سونىمەن قاتار تسەنزۋراعا تىيىم سالىنىپ، زياتكەرلىك مەنشىك قۇقىعىنىڭ قورعالۋى كونستيتۋتسيالىق دەڭگەيدە بەكىتىلەدى. بۇل بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ، اۆتورلار مەن باسپاگەرلەردىڭ، مادەنيەت پەن ونەر قايراتكەرلەرىنىڭ، كرەاتيۆتى يندۋستريا وكىلدەرىنىڭ، سونداي-اق اقپاراتتىق، ءبىلىم بەرۋ جانە مادەني مازمۇنداعى ءونىم ازىرلەيتىن ۇيىمداردىڭ قىزمەتىن قۇقىقتىق تۇرعىدان نىعايتادى.
بۇل قاعيداتتاردىڭ كاسىبي جۋرناليستيكا ءۇشىن ماڭىزى زور. بۇگىندە قازاقستاندا بەس مىڭنان استام بۇقارالىق اقپارات قۇرالى جۇمىس ىستەيدى. تسيفرلىق پلاتفورمالاردىڭ، الەۋمەتتىك جەلىنىڭ، جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارىنىڭ قارقىندى دامۋى جانە اقپارات كولەمىنىڭ ارتۋى كاسىبي جۋرناليستيكاعا قويىلاتىن تالاپتى كۇشەيتە ءتۇستى. وسىنداي جاعدايدا شىنايى، تەكسەرىلگەن ءارى ساپالى اقپاراتتىڭ قۇندىلىعى بۇرىنعىدان دا ارتادى. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى رەفورمالاردىڭ ءمانى مەن مازمۇنىن ءتۇسىندىرىپ، وزەكتى ماسەلەلەردى قوعام تالقىسىنا ۇسىنادى. سونداي-اق ازاماتتاردىڭ ماڭىزدى اقپاراتتان حاباردار بولۋىن قامتاماسىز ەتىپ، اشىق ديالوگ مادەنيەتىنىڭ قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتەدى.
كونستيتۋتسيادا ءسوز بەن شىعارماشىلىق ەركىندىگىنە، اقپاراتتى زاڭدا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن ەركىن الۋعا، سونداي-اق زياتكەرلىك مەنشىك قۇقىعىن قورعاۋعا بەرىلگەن كەپىلدىكتەر كرەاتيۆتى يندۋستريانىڭ دامۋىنا دا جول اشادى. بۇگىندە كينو، مۋزىكا، تەاتر، مەديا، تسيفرلىق كونتەنت، ديزاين، بلوگينگ، ويىن يندۋسترياسى مەن ۇلتتىق قولونەر – مادەنيەتتىڭ اجىراماس بولىگى عانا ەمەس، ەل ەكونوميكاسىنىڭ وسىمىنە ۇلەس قوسىپ وتىرعان ماڭىزدى باعىتتار. سوندىقتان جاڭا كونستيتۋتسيالىق قاعيداتتار شىعارماشىل ورتا وكىلدەرىن قولداۋعا، كرەاتيۆتى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا جانە وتاندىق كونتەنتتىڭ ءورىسىن كەڭەيتۋگە نەگىز بولادى.
وتباسى قۇندىلىقتارىنا قاتىستى كونستيتۋتسيادا نەكە ەر مەن ايەلدىڭ زاڭدا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن مەملەكەتتىك تىركەۋدەن وتكەن، ەرىكتى ءارى تەڭ قۇقىقتى وداعى ەكەنى ناقتى كورسەتىلەدى. سونداي-اق وتباسى، انا، اكە جانە بالا مەملەكەتتىڭ قورعاۋىندا بولادى. بۇل نورمالار وتباسى ينستيتۋتىن نىعايتۋعا، جاۋاپتى اتا-انا ءرولىن قالىپتاستىرۋعا، بالالاردى تاربيەلەۋگە جانە ولاردىڭ قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرىن قورعاۋعا باعىتتالعان اقپاراتتىق-اعارتۋشىلىق ماقساتتاعى جۇمىستاردىڭ قۇقىقتىق نەگىزىن كۇشەيتەدى.
ءدىن سالاسىنا قاتىستى بىرقاتار قاعيدات تا كونستيتۋتسيالىق دەڭگەيدە بەكىتىلەدى. اتاپ ايتقاندا، مەملەكەتتىڭ زايىرلى سيپاتى، زاڭ الدىندا ءبارىنىڭ تەڭ بولۋى جانە ءدىن مەن مەملەكەتتىڭ ءبولىنۋ قاعيداتى ساقتالادى. سونىمەن قاتار ار-وجدان بوستاندىعىنا كەپىلدىك بەرىلىپ، كونفەسسياارالىق كەلىسىم قوعامنىڭ ماڭىزدى قۇندىلىقتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە تانىلادى. ءدىني ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىن قوسپاعاندا، ءبىلىم بەرۋ مەن تاربيە جۇيەسىنىڭ زايىرلى سيپاتى كونستيتۋتسيادا كورىنىس تابادى.
بۇل قاعيداتتاردىڭ قازاقستان ءۇشىن ماڭىزى ايرىقشا. سەبەبى ەلىمىزدەگى ورنىقتى دامۋدىڭ نەگىزى – بەيبىتشىلىك، سىيلاستىق جانە قوعامدىق كەلىسىم. بۇگىندە ەلىمىزدە ەتنومادەني بىرلەستىكتەردى، قوعامدىق ۇيىمداردى جانە ازاماتتىق قوعامنىڭ وزگە دە ينستيتۋتتارىن قوسا العاندا، 5 مىڭعا جۋىق ۇيىم جۇمىس ىستەيدى. جاڭا كونستيتۋتسيالىق قاعيداتتار قوعامدىق كەلىسىمدى نىعايتۋدى، جاۋاپكەرشىلىك مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋدى كوزدەپ، مەملەكەت پەن حالىق اراسىنداعى بايلانىستى بەكەمدەيدى.
جاڭا اتا زاڭ ۆولونتەرلىك قىزمەت پەن قايىرىمدىلىقتى قولداۋعا قاتىستى دا نورمالاردى قامتيدى. بۇل اتالعان باعىتتاردىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرىپ، قوعامدىق بەلسەندىلىكتىڭ ارتۋىنا، ازاماتتىق باستامالاردىڭ كەڭەيۋىنە، ىزگىلىك پەن جاناشىرلىق قۇندىلىقتارىنىڭ كەڭىنەن دارىپتەلۋىنە نەگىز بولادى. ەلىمىزدە ۆولونتەرلىك، قايىرىمدىلىق، مەتسەناتتىق جانە فيلانتروپيالىق قىزمەتكە ۇلەس قوسقان ازاماتتار مەن ۇيىمدارعا ۇنەمى قولداۋ كورسەتىلىپ كەلەدى.
وسىلايشا، بۇگىننەن باستاپ كونستيتۋتسيانىڭ جاڭارتىلعان نورمالارى مادەنيەت، اقپارات، ارحيۆ، كىتاپحانا، كىتاپ ءىسى، ءدىن سالالارىنداعى جانە ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىمەن جۇرگىزىلەتىن جۇمىستىڭ نەگىزگى باعدارىن ايقىندايدى. جاڭا اتا زاڭ قاعيداتتارى قۇقىقتىق مادەنيەتتىڭ قالىپتاسۋىن، شىعارماشىلىق ورتا مەن كاسىبي جۋرناليستيكانىڭ دامۋىن، سونداي-اق ازاماتتىق بەلسەندىلىكتىڭ ارتۋىن ماقسات ەتەدى.
