سوڭعى مالىمەتتەرگە سايكەس، قازاقستان حالقىنىڭ سانى 20,4 ميلليوننان اسىپ، ونىڭ 6,8 ميلليوننان استامىن 18 جاسقا دەيىنگى بالالار قۇراپ وتىر. ەل حالقىنىڭ ۇشتەن بىرىنەن استامىن قۇرايتىن بۇل ساناتتىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن پسيحولوگيالىق ساۋلىعى بۇگىندە مەملەكەتتىك دەڭگەيدەگى باسىم باعىتقا اينالدى. الەمدە 10-19 جاس ارالىعىنداعى 1,2 ميلليارد ءجاسوسپىرىم بار ەكەنىن ەسكەرسەك، وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ مەنتالدى ساۋلىعى جاھاندىق ماسەلەگە اينالعان.
وكىنىشكە قاراي، دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ دەرەگىنشە، سۋيتسيد الەمدىك دەڭگەيدە 15-19 جاس ارالىعىنداعى جاستار ءولىمىنىڭ ءتورتىنشى نەگىزگى سەبەبى بولىپ قالۋدا. قازاقستاندا 2025 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا سۋيتسيد كورسەتكىشى 5,7%-عا تومەندەگەنىمەن، جىل سايىن 150-دەن 200-گە دەيىن ءجاسوسپىرىم ءوز ءومىرىن قيادى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا، ءاربىر اياقتالعان وقيعانىڭ ارتىندا جۇزدەگەن سۋيتسيدتىك ارەكەتتەر تۇر.
ساراپشىلار بالانى قاۋىپتى قادامنان قورعاۋدىڭ نەگىزگى جولى رەتىندە وتباسىنداعى ەموتسيونالدى قاۋىپسىزدىكتى اتايدى.
1. قورعانىستىڭ ءبىرىنشى قاباتى: ەموتسيونالدى بايلانىس
بالانى سۋيتسيدتىك ويلاردان قورعاۋدىڭ ەڭ باستى قۇرالى — سەنىم. ەگەر بالا ۇيىنە كەلگەندە ونى سىنامايتىن، ايىپتامايتىن جانە تىڭداي الاتىن اتا-اناسى بار ەكەنىن بىلسە، ول قيىندىقتى سىرتتان ەمەس، ۇيدەن شەشۋگە تىرىسادى. بالاعا ونىڭ باعاسى، جەتىستىگى نەمەسە مىنەزى ءۇشىن ەمەس، تەك بار بولعانى ءۇشىن جاقسى كورەتىنىڭىزدى ءجيى ايتۋ اسا ماڭىزدى. «نەگە بۇلاي ىستەدىڭ؟» دەگەننەن گورى، «قازىر نە سەزىنىپ تۇرسىڭ؟» دەگەن سۇراق تيىمدىرەك.
2. قاۋىپتى بەلگىلەردى قالاي تانۋعا بولادى؟
سۋيتسيدتىك مىنەز-قۇلىق ەشقاشان كەنەتتەن پايدا بولمايدى. ونىڭ ارقاشان العاشقى سيگنالدارى بولادى:
- بۇرىن ارالاسقان دوستارىنان باس تارتۋ، بولمەسىنەن شىقپاۋ.
- سابىرلى بالانىڭ اگرەسسيۆتى بولۋى نەمەسە كەرىسىنشە.
- سۇيىكتى ىسىنە (حوببيىنە) ءمان بەرمەۋ.
- «مەنسىز ءبارى جاقسى بولادى»، «جاقىندا ءبارى بىتەدى» دەگەن سياقتى استارلى سوزدەر ايتۋ.
3. ينتەرنەت پەن الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى قاۋىپسىزدىك
قازىرگى جاسوسپىرىمدەردىڭ ەكىنشى ءومىرى — ينتەرنەتتە. كيبەربۋللينگ (جەلىدەگى قورلاۋ) — سۋيتسيدكە يتەرمەلەيتىن باستى سەبەپتەردىڭ ءبىرى. اتا-انا نەنى ەستە ساقتاۋ كەرەك:
- بالانىڭ جەلىدەگى ومىرىنە قىزىعۋشىلىق تانىتۋ كەرەك.
- وعان جەلىدەگى كەز كەلگەن ماسەلەنى (بوپسالاۋ، قورلاۋ) بىرگە شەشۋگە بولاتىنىن ءتۇسىندىرۋ ماڭىزدى.
4. پسيحولوگيالىق قولداۋدىڭ ماڭىزى
- كەيدە اتا-انانىڭ ماحابباتى جەتكىلىكسىز بولۋى مۇمكىن، ويتكەنى ماسەلە كلينيكالىق دەپرەسسيادا بولۋى ىقتيمال.
- پسيحولوگقا نەمەسە پسيحوتەراپەۆتكە بارۋ — السىزدىك ەمەس، بالانىڭ ومىرىنە دەگەن جاۋاپكەرشىلىك.
- بالا شاعىمدانعاندا «بۇل تۇك ەمەس»، ء«بىزدىڭ كەزىمىزدە بۇدان دا قيىن بولعان» دەۋگە بولمايدى.
