قازاقتا ءبىر تەرەڭ ماقال بار: «ەت ساسىسا تۇز سەبەمىز، تۇز ساسىسا نە سەبەمىز؟»
بۇل — جاي تۇرمىستىق ءتامسىل ەمەس. بۇل — قوعامداعى ادىلەت پەن جاۋاپكەرشىلىك تۋرالى فيلوسوفيالىق سۇراق.
سوت — ادىلەتتىڭ تۇزى. ال ەگەر سول تۇزدىڭ ءوزى ءدامىن جوعالتسا شە؟
2025 جىلعى 13 قاراشادا الماتى قالاسى مەدەۋ اۋدانى №2 اۋداندىق سوتى ميربولات بيشۋينوۆتى قر قىلمىستىق كودەكسىنىڭ 174-بابى 1-بولىگىمەن كىنالى دەپ تانىپ، 4 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىردى. 2026 جىلعى 27 قاڭتاردا اپەللياتسيالىق ساتى بۇل ۇكىمدى وزگەرىسسىز قالدىردى.
سوتتىڭ پايىمىنشا، الەۋمەتتىك جەلىدە جاريالانعان بەينەجازباداعى سوزدەر «ۇلتتىق الاۋىزدىقتى قوزدىرۋ» بولىپ تانىلعان.
ال ەندى زاڭ تىلىمەن سويلەپ كورەيىك.
قر قك-ءنىڭ 174-بابى — ەڭ اۋىر، ەڭ قاۋىپتى قۇرامداردىڭ ءبىرى. ول ءۇشىن:
1. قاساقانا نيەت بولۋى ءتيىس;
2. ناقتى ۇلتتىق توپقا قارسى باعىتتالعان ارەكەت بولۋى كەرەك;
3. ارازدىقتى قوزدىرۋ نەمەسە كەمسىتۋ ايقىن كورىنۋى شارت;
4. قوعامعا رەالدى قاۋىپ ءتونۋى قاجەت.
ال ءىس ماتەريالدارىنان نە كورەمىز؟
م. بيشۋينوۆ ايتقان سوزدەر:
«مەملەكەتتىك ءتىلدى نەگە بىلمەيسىز؟»، ء«سىز بىلۋگە مىندەتتىسىز»، «وندا ورنىڭىزدى بوساتىڭىز»، «قازاقتارعا قارسىسىز با؟».
بۇل — مەملەكەتتىك تىلدە قىزمەت كورسەتۋدى تالاپ ەتكەن تۇتىنۋشىنىڭ ەموتسيالىق رەاكتسياسى.
بۇل جەردە:
• بىردە-ءبىر ەتنوستى قورلاۋ جوق;
• زورلىققا شاقىرۋ جوق;
• ۇلتتىڭ «تومەندىگى» نەمەسە «ارتىقشىلىعى» تۋرالى تۇجىرىم جوق.
كەرىسىنشە — قر كونستيتۋتسياسىنىڭ 7-بابىندا بەكىتىلگەن مەملەكەتتىك ءتىل نورماسىن تالاپ ەتۋ عانا بار. ميربولاتتىڭ پاراقشاسىندا 115 قارالىم، 35 پىكىر بار. وسىنى قوعامدىق قاۋىپ دەپ اتاۋعا بولا ما؟
بۇل — قۇقىقتىق تۇرعىدان قىلمىس ەمەس، ازاماتتىق نارازىلىق. جانە جاي نارازىلىق ەمەس. بۇل پاتريوتتىق نارازىلىق. سوندا ۇلت پاتريوتى بولۋ – قىلمىس پا؟
قر قپك 24-بابىندا — تاراپتاردىڭ جارىسپالىلىعى (سوستيازاتەلنوست), 25-بابىندا — تاراپتاردىڭ تەڭ قۇقىقتىلىعى (راۆنوپراۆيە ستورون) قاراستىرىلعان.
ال ءىس جۇزىندە نە بولدى؟
قورعاۋ ۇسىنعان:
• فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى قايىرجانوۆتىڭ،
• فيلولوگيا كانديداتى تاۋسوعاروۆانىڭ قورىتىندىلارى سوتپەن ەسكەرىلمەدى.
ال نەگىزگى دالەل رەتىندە پسيحولوگيالىق ماماندىعى جوق فيلولوگ سانسىزبايدىڭ ساراپتاماسى الىنعان.
بۇل — قر قپك 275-بابىن تىكەلەي بۇزۋ بولىپ تابىلادى. سەبەبى ساراپتاما ماماندىققا سايكەس جۇرگىزىلۋى ءتيىس. ايتپەگەندە ول قپك 112 بابىنداعى تالاپقا سايكەس - جول بەرىلمەيتىن، ىسكە قاتىستى ەمەس ايعاق بولىپ تابىلادى.
سوت ءبىر تاراپتىڭ دالەلىن قابىلداپ، ەكىنشىسىن ىسىرىپ تاستاعان. بۇل — جارىسپالىلىق ەمەس. بۇل — ايىپتاۋ باعىتىن جۇزەگە اسىرۋ دەپ باعالانۋى ءتيىس. بۇل مەنىڭ ەمەس، بۇل كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ تالابى.
قپك 118-بابى: دالەلدەمەلەر جيىنتىعىمەن باعالانۋى ءتيىس.
ال مۇندا:
• جالعىز عانا كۋاگەر مەن جابىرلەنۋشىنىڭ ءسوزى بار،
• بىراق ولارداعى كونتەكست ەسكەرىلمەگەن;
• قورعاۋ ساراپتامالارى بار،
• بىراق نازاردان تىس قالعان.
اپەللياتسيالىق سوت قپك 433-بابىن فورمالدى قولدانىپ،
«بۇزۋشىلىق جوق» دەپ ءبىر-اق سويلەممەن شەكتەلگەن. بۇل — اناليز ەمەس. بۇل — جاي ءمور باسۋ، ياعني de facto.
كونستيتۋتسيانىڭ 20-بابى — ءسوز ەركىندىگى. حالىقارالىق پاكت (ICCPR) 19-باپ — پىكىر ءبىلدىرۋ قۇقىعى. بيشۋينوۆ ەشكىمدى ۇرىپ-سوققان جوق. ەشبىر ۇلتتى كەمسىتپەدى. تەك مەملەكەتتىك تىلدە جاۋاپ بەرۋدى تالاپ ەتتى.
ال وعان بەرىلگەن جازا — 4 جىل باس بوستاندىعىنان ايىرىپ تۇرمەگە قاماۋ.
بۇل — پروپورتسيونالدىلىق ءپرينتسيپىنىڭ ورەسكەل بۇزىلۋى (قك 52-باپ).
بۇل ءىس — ەكسترەميزم تۋرالى ەمەس. بۇل ءىس — ازاماتتىڭ تىلدىك قۇقىعى تۋرالى. بۇل ۇكىم — قوعامعا قاۋىپتى ادامعا ەمەس، ءوز قۇقىعىن تالاپ ەتكەن ادامعا شىعارىلعان. سوت — تۇز بولۋى ءتيىس ەدى. ال بۇل جەردە سول تۇزدىڭ ءوزى ...
سوندا ءبىز نە ىستەيمىز؟
انىقتاما:
بيشۋينوۆ ميربولات مىرزاتايۇلى - قوعام بەلسەندىسى:
1986 جىلعى جەلتوقسان كوتەرىلىسىنىڭ قاتىسۋشىسى;
كاسىبي جۋرناليست جانە بلوگەر;
وتباسىلى، 4 بالانىڭ اكەسى، ونىڭ 2-ءى كامەلەتتىك جاسقا تولماعان;
سەمەي يادرولىق پوليگونىنىڭ زارداپ شەگۋشىسى;
بۇرىن سوتتى بولماعان.
«جۋرناليستىك زەرتتەۋلەر اگەنتتىگى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى.
كاسىبي زاڭگەر، الىبەك الماباەۆ
13.02.2026 ج.
