"مىنا ادامدار نەگە جاتىر تويلاماي؟!." مۇقاعالي 95-كە تولدى

400
Adyrna.kz Telegram
https://adyrna.kz/storage/uploads/OlzBzwe8Kx73F6DlUsC35bI0NMykst0SV6QpyxhK.jpg

بۇگىن، 9 اقپان قازاق پوەزياسىنىڭ اسا كورنەكتى وكىلى، اقيىق اقىن مۇقاعالي ماقاتاەۆتىڭ تۋعانىنا 95 جىل تولىپ وتىر، دەپ حابارلايدى “ادىرنا”.

اقىن 1931 جىلى الماتى وبلىسى، نارىنقول اۋدانىنا قاراستى قاراساز اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن.

اكەسى سوعىستا قازا تاۋىپ، اناسى مەن اجەسىنىڭ تاربيەسىندە وسەدى.

مۇقاعالي 1962 جىلى الماتىعا قونىس اۋدارىپ، ادەبي ورتاعا ەتەنە ارالاسا باستايدى. الماتى شەت تىلدەرى ينستيتۋتىندا، قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتىندە، ماسكەۋدەگى م. گوركي اتىنداعى الەم ادەبيەتى ينستيتۋتىندا ءبىلىم الادى.

«سوتسياليستىك قازاقستان» (قازىرگى «ەگەمەن قازاقستان») گازەتىنىڭ (1962-1963 جج.), «مادەنيەت جانە تۇرمىس» (قازىرگى «پاراسات») (1963-1965 جج.), «جۇلدىز» (1965-1972 جج.) جۋرنالدارىنىڭ رەداكتسياسىندا، قازاقستان جازۋشىلار وداعىندا (1972-1973 جج.) قىزمەت اتقارادى.

مۇقاعالي الماتىداعى قازاق ادەبيەتى مەن ونەرىنىڭ قايماقتارى شوعىرلانعان ورتادا وتكەرگەن از عانا جىلدار ىشىندە وزىندىك دارا ءۇنىن، سۋرەتكەرلىك قايتالانباس دارىنىن تانىتىپ، ءونىمدى ەڭبەكتەنە ءبىلدى.

«يليچ» (1964), «ارمىسىڭدار دوستار» (1966), «قارلىعاشىم كەلدىڭ بە؟»، «ماۆر» (1970), «اققۋلار ۇيىقتاعاندا» (1973), «شۋاعىم مەنىڭ» (1975) اتتى جىر جيناقتارىن كوزىنىڭ تىرىسىندە جاريالاپ ۇلگەردى.

اقىن پوەزياسىنىڭ قاينار كوزى، شابىت تۇعىرى – تۋعان ەلى، وسكەن جەرى، وتان تاعدىرى، زامانا تىنىسى، زامانداستارىنىڭ ارمان-اڭسارى. وسىنىڭ ءبارىن ول جاس دارىنعا ءتان قايتالانباس شەبەرلىكپەن، ءار جۇرەكپەن ءتىل تابىسار سىرشىل دا شىنشىل سەزىممەن، ناعىز پوەزياعا عانا ءتان بەينەلى وبرازدارمەن بەدەرلەپ، ولمەس تۋىندىلاردى دۇنيەگە اكەلدى.

اقىننىڭ تۇڭعىش ولەڭدەرى «قىرمان باسىندا»، «قويشى بالا - اكىتاي» اۋداندىق  «سوۆەتتىك شەكارا» گازەتىندە جاريالاندى (1949). ء«ىنىمنىڭ ويى»، «شەبەر» ولەڭدەرى «جاستىق جىرى» اتتى جيناققا ەندى (1951). العاش مۇقاعالي تالانتىن باعالاعان ءا.تاجىباەۆ: «وزىڭنەن دە جىگەرلىلەۋ، وتتىلاۋ جاس جەتكىنشەك جەتكەندە، ماقتانباسقا بولا ما؟!»، دەپ باعا بەرگەن.

مۇقاعاليدىڭ «قارلىعاشىم، كەلدىڭ بە؟»، «داريعا جۇرەك» (1972 ج.), «اققۋلار ۇيىقتاعاندا»، «شۋاعىم مەنىڭ» (1975 ج.), «سوعادى جۇرەك»، «شولپان»، «جىرلايدى جۇرەك»، ء«ومىر-وزەن»، ء«ومىر-داستان» جانە ت.ب. جىر جيناقتارى، سونداي-اق، «قوش، ماحاببات!» (1988 ج.) اتتى پروزالىق كىتابى دا بار.

ءبىرشاما ولەڭدەرىنە ءان جازىلدى. ءوزىن اۋدارماشىلىق قىرىنان دا سىناپ كورگەن مۇقاعالي دانتەنىڭ «قۇدىرەتتى كومەدياسىنىڭ»  «تامۇق» دەگەن ءبولىمىن (1971 ج.), شەكسپيردىڭ «سونەتتەرىن» (1970 ج.), ۋولت ۋيتمەننىڭ ولەڭدەرىن (1969 ج.) قازاق تىلىنە اۋداردى.

ول سونىمەن قاتار، ۋ.ۋيتمەن، ۋ.شەكسپير، ن.تيحونوۆ، ر.بەرنس، ف.انساري، ا.اكوپيان، ا.يسااكيان، ە.ەۆتۋشەنكو، ف.مورگۋننىڭ بىرنەشە ولەڭدەرىن قازاقشالادى. يۋ.ا. الەكساندروۆ، م.م. كۋرگانتسەۆ تارجىمالاعان اقىن ولەڭدەرى «زوۆ دۋشي» دەگەن اتپەن ورىس تىلىندە باسىلىپ شىقتى.

پىكىرلەر