جاڭا كونستيتۋتسيادا وتباسى مەن نەكە ۇعىمدارىن كۇشەيتىپ، تەك قانا ەر مەن ايەلدىڭ اراسىنداعى تەڭ، ەركىن جانە ءوزارا جاۋاپكەرشىلىككە نەگىزدەلگەن قۇندىلىق رەتىندە ناقتى بەكىتۋ كەرەك. بۇل ۇسىنىستى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى ەلنۇر بەيسەنباەۆ كونستيتۋتسيالىق رەفورما جونىندەگى كوميسسيانىڭ العاشقى وتىرىسىندا ايتتى.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا، كونستيتۋتسيا – جاي عانا قۇقىقتىق نورمالار مەن باپتاردىڭ جيىنتىعى ەمەس. بۇل ء«بىز حالىق رەتىندە كىمبىز جانە ەلىمىزدىڭ بولاشاعىن قالاي ەلەستەتەمىز؟» دەگەن باستى سۇراققا جاۋاپ بەرەتىن قۇجات. كونستيتۋتسيانى جاڭارتۋ كەزىندە وتباسى جايلى وي ايتۋ – قازاقستاننىڭ بولاشاعى تۋرالى ءسوز قوزعاۋمەن تەڭ.
«قازاقتىڭ زاڭعار جازۋشىسى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «ەل بولامىن دەسەڭ، بەسىگىڭدى تۇزە» دەگەن اتالى ءسوزىن بىلمەيتىن قازاق، ەستىمەگەن جۇرت جوق. بەسىگى ءتۇزۋ ەلدىڭ ەرتەڭى دە نىق، ۇرپاعى دا سانالى بولادى. «بەسىكتى تۇزەۋ» – بولاشاق الدىنداعى تاريحي جاۋاپكەرشىلىك. ەل بولامىز دەسەك، ەڭ اۋەلى ۇرپاق تاربيەسىنە، ۇلتتىق سانا مەن رۋحاني نەگىزگە ايرىقشا ءمان بەرۋىمىز كەرەك. وسى رەتتە، حالقىمىزدىڭ باس قۇجاتى – اتا زاڭىمىزدا وتباسى مەن نەكە سياقتى قاستەرلى ۇعىمداردى كۇشەيتۋىمىز كەرەك دەپ سانايمىن. وعان جاۋاپتى ەر مەن ايەلدىڭ ءرولىن، ولاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن، ارا-قاتىناسىن ناقتى شەگەلەيتىن ۋاقىت كەلدى»، – دەدى ەلنۇر بەيسەنباەۆ.
دەپۋتات داستۇرىمىزگە تەرىس، ادامزات بولمىسىنا، ونىڭ تابيعاتىنا قاراما-قايشى قۇندىلىقتاردى ناسيحاتتايتىن جات ارەكەتتەر قوعامدا از ەمەس ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇل جاي عانا تۇيتكىل ەمەس، ۇلتتىڭ بولاشاعىنا قاۋىپ توندىرەتىن قۇبىلىس.
«سوندىقتان ۇلتتىق بولمىسىمىزعا ساي كەلەتىن، ادام اتا مەن حاۋا انانىڭ جاراتىلىسىنا ءتان ءداستۇرلى وتباسىلىق اكە مەن انانىڭ زاڭدى ءارى قۇقىقتىق قارىم-قاتىناستارىن كونستيتۋتسيادا ناقتى بەكىتۋىمىز قاجەت.بۇل دەگەنىمىز وتباسىلىق قۇندىلىقتى ساقتاۋ، ادال جارىنا بەرگەن سەرتتى ورىنداۋ، ورتاق بالالاردى دۇرىس تاربيەلەۋ ارقىلى – وتباسى دەگەن مەملەكەتتىڭ نەگىزىن قالايتىن ينستيتۋتتى بەرىك ايالاۋ دەپ بىلەمىن»، – دەيدى دەپۋتات.
ەڭ باستىسى – وتباسىن ساقتاۋ مەن باقىتتى بالالاردى تاريبەلەۋ جاۋاپكەرشىلىگى بولۋعا ءتيىس.
«قازىرگى كونستيتۋتسيادا وتباسىنى، انا مەن بالانى قورعاۋ كەپىلدىگى بەرىلگەن. الايدا وندا ەڭ ماڭىزدىسى – نەكەنىڭ ناقتى انىقتاماسى جوق. ال بۇگىندە الەمدە نەگىزگى ۇعىمداردىڭ بۇلىڭعىرلانۋى تەك وتباسى ينستيتۋتىنىڭ السىرەۋىنە عانا ەمەس، قوعامنىڭ مورالدىق باعدارىنان ايىرىلۋىنا دا اكەپ سوققانىن كورىپ وتىرمىز. الەمدىك تاجىريبە مەملەكەتتەردىڭ ءارتۇرلى جولمەن داميتىنىن كورسەتەدى، الايدا ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگى وتباسىنىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزىن تەرەڭ تۇسىنەدى. كوپتەگەن ەلدەردىڭ كونستيتۋتسيالارىندا وتباسى جانە ەر مەن ايەل اراسىنداعى نەكە ۇعىمدارى ناقتى ايقىندالعان. ءتىپتى باسقارۋ جۇيەسى الۋان ءتۇرلى ەلدەردە وتباسى كەيىنگى ىسىرىلاتىن ماسەلە ەمەس، قوعامنىڭ ىرگەتاسى رەتىندە قاراستىرىلادى»، – دەدى ءماجىلىس دەپۋتاتى.
سوندىقتان اتا زاڭدا نەكە – تەك ەر مەن ايەلدىڭ اراسىنداعى وداق ەكەنىن، ونىڭ بالالار مەن مەملەكەتكە بولاشاق سىيلايتىنىن بەكىتۋ ۇسىنىلدى.
ء«اربىر مەملەكەتتىڭ نەگىزى – ادام. ال ءداستۇرلى ەمەس قۇبىلىستار ادام تابيعاتىنا قارسى كەلەدى. مۇندا ءبىز بۇل ءسوزدىڭ ەڭ جاقسى ماعىناسىندا كونسەرۆاتورلار – داستۇرلەردى، ادام تابيعاتىن جانە تاريحتىڭ ءوزى قالىپتاستىرعان نارسەلەردى قورعاۋشىلار بولۋىمىز كەرەك. سوندىقتان قازاقستان كونستيتۋتسياسىندا دەموگرافيانى، ۇرپاقتار ساباقتاستىعىن جانە ۇلتتىق داستۇرلەردىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتەتىن باپتار كورىنىس تابۋى قاجەت»، – دەيدى ەلنۇر بەيسەنباەۆ.
سپيكەر اتاپ وتكەندەي، ەر مەن ايەل اراسىنداعى نەكەدە ەرىكتىلىك پەن تەڭقۇقىقتىلىق قاعيداتىن بەكىتۋ – قۇر قاعاز جۇزىندەگى ءسوز ەمەس. بۇل – مەملەكەت باسشىسىنىڭ ادىلەتتى قازاقستان قۇرۋ ستراتەگياسىن ىسكە اسىرۋ جولىنداعى تۇبەگەيلى قادام.
ء«بىزدىڭ قوعام كەمسىتۋشىلىكتەن دە، ەسكىلىكتىڭ سارقىنشاقتارىنان دا تولىق ارىلۋعا ءتيىس. «زاڭ مەن ءتارتىپ» قاعيداتى سوت زالدارىنان نەمەسە مەملەكەتتىك ورگاندارعا جۇگىنۋدەن باستالماۋى كەرەك. ول ءاربىر ءۇيدىڭ تابالدىرىعىنان باستالۋى كەرەك. تەڭدىككە نەگىزدەلگەن وتباسى – سالاۋاتتى ازاماتتىق قوعامنىڭ جالعىز بەرىك تىرەگى. ءبىز وزگەرىستەردەن قورىقپايتىن، ويتكەنى ءوز رۋحاني تامىرىنا سۇيەنەتىن زاماناۋي، وركەنيەتتى جانە پروگرەسسيۆتى مەملەكەت قۇرىپ جاتىرمىز. ۇلى دالا ايەلىنىڭ جوعارى مارتەبەسىن ەسكە تۇسىرەيىك: بۇگىن وسى نورمالاردى ەنگىزۋ ارقىلى ءبىز ادامعا قۇرمەت پەن ونىڭ قادىر-قاسيەتىن جوعارى قويعان اتا-بابالارىمىزدىڭ ەڭ وزىق داستۇرلەرىنە قايتا ورالىپ وتىرمىز. ءاربىر جۇباي ءۇشىن قۇقىقتىق كەپىلدىكتەر جاساپ، بىرلىك، ادىلدىك پەن زاڭدى ەڭ جوعارى قۇندىلىق دەپ بىلەتىن ۇلتتىڭ بەرىك نەگىزىن قالايمىز»، – دەدى ەلنۇر بەيسەنباەۆ.
