جىلدام پايداعا قۇمار قازاقستاندىقتار الەۋمەتتىك جەلىدەگى الاياقتاردىڭ جارنامالارىنا ءجيى الدانىپ قالىپ جاتىر.
مىسالى قازاقستاندىقتار سوڭعى ەكى جىلدا 22 ملرد تەڭگەسىنەن ايىرىلعان. مىڭداعان ادام سان سوعىپ قالدى. 3 000-نان استام كريپتو-ءاميان انىقتالىپ، 130-دان استام زاڭسىز كريپتوبيرجا جابىلدى. بىراق بۇل ساندار قوعامعا وي سالماي تۇر. وسىعان وراي Newsroom.mnu.kz رەداكتسياسى قارجىلىق تاۋەلدىلىكتىڭ قۇربانى بولعان بىرنەشە ازاماتتپەن سۇحباتتاسىپ، ترەيدينگ تابىس كوزى ما، الدە تاۋەلدىلىكتىڭ تاعى ءبىر ءتۇرى ما، سونى انىقتاپ كوردى.
جاس ترەيدەردىڭ كۇيرەگەن ارمانى
استانادا تۇراتىن 20 جاستاعى جىگىت وزگەلەرگە ساباق بولسىن دەگەن نيەتپەن ءوزىنىڭ باسىنان كەشكەن وقيعاسىن بۇگە-شۇگەسىنە دەيىن بايانداپ بەردى. ەسىمىن جاريالاماۋدى وتىنگەن ول 2022 جىلى العاش رەت تسيفرلىق اكتيۆتەرگە قىزىعۋشىلىق تانىتىپ باستاپتى. باسىندا ءبارى وڭاي ءارى تابىستى كورىنگەن. الەۋمەتتىك جەلىدەن اقپارات جيناپ، وزىندىك تاجىريبە قالىپتاستىرىپ، ءتىپتى Instagram ارقىلى كوماندا قۇرىپ، جاستارعا ءبىلىم بەرە باستايدى. كەيىن شەتەلگە شىعىپ، كريپتوۆاليۋتانى ارزان باعادا ساتىپ الۋدىڭ جولدارىن ىزدەپ، ءتۇرلى ادىستەردى قولدانعان. ونىڭ كومانداسى دا كەڭەيىپ، بىرلەسىپ جاساعان جوبالارى ناتيجەلى بولىپ، تاسى ورگە دومالاپتى.
بىراق ۋاقىت وتە كەلە ول تاۋەكەلدىڭ شەگىن جوعالتادى. ۇساق سومامەن شەكتەلمەي، اينالىمعا 5 ملن-داپ قارجى سالا باستايدى. تىم تەز بايىپ كەتەمىن دەگەن ويى اقىلىن تۇنشىقتىرىپ، اناليتيكالىق ويلاۋ داعدىسىن السىرەتكەن. ساۋدا نارىعىنىڭ قۇبىلمالى سيپاتىن ەلەمەي، ول بارلىق اقشاسىن سالادى.
وسىدان كەيىن ەڭ قاۋىپتى قادام جاسالدى. قولداعى قاراجات جەتكىلىكسىز بولعان سوڭ، ول ەندى جاقىندارىن، دوستارىن، ءتىپتى تۋىستارىن قارجى سالۋعا شاقىردى. «اقشالارىڭىزدى 1 ايدان كەيىن ەسەلەپ قايتاراسىزدار» دەپ ۋادە بەردى. باستاپقىدا ءبارى سەندى، سەبەبى ول راسىمەن تاجىريبەلى، ءبىلىمدى ءارى ناتيجەلى بولىپ كورىندى. الايدا نارىقتاعى كۇتپەگەن قۇلدىراۋ ءبارىن جوققا شىعاردى.
جاس جىگىت ەندى تابىستى ترەيدەر ەمەس، قارىزعا باتقان، سەنىمنەن جۇرداي الاياققا اينالدى.
ونىڭ باسىندا بولعان سيتۋاتسيا - كريپتوۆاليۋتا سالاسىنداعى زاڭگەرلەر مەن ساراپشىلاردىڭ ۇنەمى ايتىپ جۇرگەن ەسكەرتۋلەرىن ناقتىلايتىن ومىرلىك مىسال. جابىرلەنۋشىنىڭ قاتەلىگى ءبىلىمنىڭ ءۇستىرت بولۋى مەن سابىرسىزدىقتان باستالدى. ول تسيفرلىق اكتيۆتىڭ زاڭدىق شەكتەۋلەرىن دە، پسيحولوگيالىق تاۋەكەلدەرىن دە ەسكەرمەدى. ەڭ سوراقىسى، ءوز باسىنىڭ قۇمارلىعىن تەجەي الماي، اينالاسىنداعىلاردى دا وسى تۇڭعيىققا باتىردى.
«18 ميلليون تەنگە شاماسىندا قارىزعا باتىپ كەتتىم. وزىممەن قوسا جاقىندارىمدى دا شىعىنعا باتىردىم. سوڭعى ەكى جىل بويى پسيحولوگيالىق كومەككە جۇگىنىپ ءجۇرمىن. قارىزىمدى قايتارا المايمىن دەپ دەپرەسسياعا ءتۇستىم، سۋيتسيدتىق ويلار مازالادى. قازىر مۇلدەم ترەيدينگە جولامايمىن. ءبىر كىرسەڭ ازارتىنان شىعا الماي قالاسىڭ»، - دەيدى ول.
بۇل وقيعا كريپتوۆاليۋتا تەك مۇمكىندىك قانا ەمەس، ەگەر جاۋاپكەرشىلىك پەن بىلىمسىزدىك قاتار جۇرسە، ناعىز قاقپانعا اينالاتىنىن كورسەتتى.
قارجى مامانىنىڭ ەسكەرتپەسى
قارجىلىق ساۋاتتىلىقتى ۇيرەتىپ جۇرگەن ايگۇل باقىتقىزى دا ترەيدينگتىڭ قاۋپى جايلى جاقسى بىلەدى. ول ءوزىنىڭ پاراقشاسىندا قارجى نارىعىنداعى وسى ويىننان وڭباي وپىق جەگەن تانىسىنىڭ وقيعاسىمەن ءبولىستى.
«ول ترەيدينگتەن 80 ميلليون تەڭگە جوعالتىپ، اقىرى ءۇيسىز قالدى. العاشقى ايدا ءبارى جاقسى كورىنگەن: 1 ميلليون سالىپ، 2 ميلليون قايتارىپ الىپ وتىردى. جەڭىسكە قۇمارى ارتقان سوڭ، وعان «نەگە ءبارىن بىردەن سالماسقا؟» دەگەن وي كەلدى. ءسويتىپ ءوز پاتەرىن ساتىپ، قولىنداعى بار قاراجاتىن تۇگەل تاۋەكەلگە تىكتى. اقشاسىن وڭاي تۇردە جىلدام شىعارىپ الامىن دەپ ويلادى. بارلىق اقشاسىن ۇتتى دا، ءبىر ساتتە بارىنان ايىرىلدى»،- دەيدى.
ونىڭ سوزىنشە، ترەيدينگ بيزنەس تە ەمەس، قارجىنى ارتتىرۋعا ارنالعان الاڭ دا ەمەس. قارجىلاي ساۋاتتىلىعى جوق ادامدار ءۇشىن مۇنداي نارىق تەك قانا زيان. ترەيدينگ – تەك شەكتەن تىس باي ادامداردىڭ ەرمەگى. اقشاسىن قايدا قويارىن بىلمەي جۇرگەن، قىزىق ىزدەگەندەرگە ارنالعان ەرمەك. ال قاراپايىم حالىق ءۇشىن ول لۋدومانيانىڭ (قۇمار ويىنعا تاۋەلدىلىك) ەڭ قاتەرلى ءتۇرى. قازىر بۇل قۇبىلىس مۇسىلمان قوعامىندا دا كەڭ تارالىپ كەلەدى.
ايگۇل باقىتقىزى قارجىسىن ساقتاعىسى كەلەتىندەرگە اكتسيالار مەن قور نارىعىن تاڭداۋعا كەڭەس بەرەدى. ويتكەنى ولاردىڭ نەگىزگى ميسسياسى اقشانى كوبەيتۋ ەمەس، بار كاپيتالدى ساقتاپ قالۋ، ينفلياتسيادان قورعاۋ.
- ەگەر ترەيدينگكە قىزىعىپ كورگىڭىز كەلسە، بۇل ءسىزدىڭ جالپى كاپيتالىڭىزدىڭ، تابىسىڭىزدىڭ نەمەسە مۇلكىڭىزدىڭ 10%-ىنان اسپاۋى ءتيىس. ايتپەسە شىعىنعا باتىپ كەتەسىز،- دەپ قورىتىندىلادى ول ءسوزىن.
الاياقتىقتىڭ قۇربانى بولعان جاس انا
قارجى مامانىنىڭ بۇل كەڭەسى اسىرەسە تاۋەكەلگە قۇمار جاندارعا وي سالۋى ءتيىس. سولاردىڭ ءبىرى - جاس انا. ول دا بىزگە ءوز باسىنان وتكەن وقيعانى بايانداپ بەردى.
ول الاياقتاردىڭ YouTube-تاعى ءبىر بەينەروليگىنە سەنىپ قالعان. قۋلىعىن جۇزەگە اسىرماق بولعاندار پرەزيدەنت ق. توقاەۆتىڭ ۇلكەن كونفەرەنتسياداعى ءسوزىن پايدالانىپ، ونى جي ارقىلى وڭدەپ، كريپتوۆاليۋتاعا قاتىستى جارناما جاساپ قويعان ەكەن.
«پرەزيدەنتتىڭ ءوزى ايتىپ وتىر ەكەن» دەپ سەنىپ قالدىم. ۆيدەو سوڭىندا كورسەتىلگەن ادامداردىڭ شىنايى ەموتسياسىن كورگەندە كۇماندانبادىم دا، - دەيدى.
وسىلايشا سايتقا تىركەلگەننەن كەيىن كوپ ۇزاماي وعان قازاق تىلىندە سويلەيتىن مەنەدجەرلەر حابارلاسقان. ء«ۇش بالاڭ بار ەكەن، بالالارعا جاقسى ءومىر سىيلاۋ كەرەك» دەپ، مەنىڭ ەڭ ءالسىز تۇسىمدى ءدال تاپتى. ارعى جاعىنان كەڭسەدەگى باسقا مەنەدجەرلەردىڭ داۋىسى دا ەستىلىپ تۇردى. بارلىعى كاسىبي ۇيىمداستىرىلعانداي كورىندى.
كەيىن اندرەي ەسىمدى شەتەلدىك ازامات جازىپ، ارنايى باعدارلامانى ورناتۋدى سۇراعان. ونىڭ نۇسقاۋىمەن العاشقى 250 مىڭ تەڭگەسىن سالعان جانە ءبىر ايدان استام ۋاقىت بويى كۇن سايىن قايدا اقشا قۇيۋ كەرەگىن ايتىپ وتىرعان. وسى ۋاقىت ىشىندە ەسەپشوتىنا 860 دوللار پايدا جينالادى. ء«تىپتى العاش ۇتقان 11 مىڭ تەڭگەمدى شەشىپ الدىم. بۇل ماعان جۇيە شىنىمەن جۇمىس ىستەيتىندەي اسەر قالدىردى»، - دەدى ازاماتشا.
بىراق كوپ ۇزاماي ونى گەرمانياداعى «بروكەر قىزبەن» بايلانىستىرعان. ول ءوزىن بۇرىن كەدەي ەدەن جۋشى بولىپ، قازىر بايىپ كەتكەن ترەيدەر رەتىندە تانىستىرىپ، تاعى 70 مىڭ تەڭگە سالۋعا كوندىرگەن. ارتىنشا ودان دا ۇلكەن سومانى سۇراي باستاعان: «ماعان 500 مىڭ جىبەر، مەن دە سونداي اقشا قوسامىن، ۇتقانىمىزدى ءبولىپ الامىز»، - دەگەن.
«وسى كەزدە كۇدىگىم كۇشەيدى. ءتۇرلى سۇراق قويا باستاعانىمدا، اقىرى الگى قىز ءوزىنىڭ الاياق ەكەنىن مويىندادى. ءدال ۋاقىتىندا توقتادىم. ايتپەسە ودان دا كوپ اقشا جوعالتار ەدىم»، - دەپ ەسكە الادى جابىرلەنۋشى.
نەگە ادامدار قاۋىپتى سالاعا قۇمار؟
ترەيدينگكە قىزىعۋشىلاردىڭ تاعدىرىن زەرتتەي وتىرىپ، تاعى ءبىر سۇراقتىڭ توڭىرەگىندە ويلانىپ قالدىق: نەگە ادامدار ءدال وسى تاۋەكەلى جوعارى سالانى تاڭدايدى؟ ءبىرى تەز بايۋدى ارمانداسا، ەندى ءبىرى ءوزىن ناعىز كاسىپكەر سەزىنگىسى كەلەتىن شىعار. بىراق سول ارمان مەن قيالدىڭ سوڭى كەيدە قايعىلى وقيعالارعا ۇلاساتىنى جاسىرىن ەمەس.
نەگە ادامدار ءدال وسى جولدى تاڭدايدى، نەگە تاۋەكەلگە باسىن تىگىپ، كەيدە بارىنەن ايىرىلادى؟ وسى سۇراقتارعا جاۋاپ الۋ ءۇشىن ءبىز پسيحولوگ گۇلنۇر كۇدەروۆاعا جۇگىندىك.
كريپتوۆاليۋتا مەن بلوكچەين تاقىرىپتارى قازىر قوعامدا ەڭ كوپ تالقىلاناتىن سالانىڭ ءبىرى. بۇل قۇبىلىستى پسيحولوگيالىق تۇرعىدان ەكى قىرىنان قاراستىرۋعا بولادى، - دەيدى مامان.
ەگەر ادامنىڭ ارتىق قاراجاتى بولىپ، ءوز ارەكەتى ءۇشىن تولىق جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنە السا، بۇل سالادا راسىمەن دە تابىسقا جەتكەندەر بار. الايدا، ماسەلەنىڭ ەكىنشى جاعى بار: الەۋمەتتىك تۇرعىدان بىلىمسىزدىك، «تەز بايىپ كەتەمىن» دەگەن جالعان ءۇمىت كوپشىلىكتى شاتاستىرادى.
پسيحولوگتىڭ ايتۋىنشا، اسىرەسە ىشكى قورقىنىشتارىن جەڭە الماعان، وزگەلەردىڭ الدىندا داۋلەتتى بولىپ كورىنۋدى ارماندايتىن ادامدار ءۇشىن كريپتوۆاليۋتا قاۋىپتى سالاعا اينالىپ وتىر. «شىدامسىزدىق پەن اسىعىستىق ەڭ ۇلكەن قاتەلىك. كوپشىلىك بۇل جولدىڭ نەمەن اياقتالاتىنىن ويلامايدى، تەك بىردەن پايداعا كەنەلۋدى ارماندايدى»، - دەيدى ول.
الەۋمەتتىك جەلىدەگى جارنامالارعا تەز الدانىپ قالاتىندار ءۇشىن بۇل تاۋەلدىلىككە اپارار قىسقا جول. كريپتوۆاليۋتا مەن ترەيدينگ بۇگىندە وزگە دە قۇمار ويىن تۇرلەرىنە ۇقساس تاۋەكەلگە اينالىپ ۇلگەردى. «وزىنە دەگەن سەنىمسىزدىك، تاقىرىپتى جان-جاقتى زەرتتەمەۋ، «باسقالار نە ويلايدى ەكەن؟» دەگەن ارتىق ۋايىم ادامنىڭ پسيحولوگيالىق السىزدىگىن پايدالانىپ، ونى قارماققا تۇسىرەدى»، - دەيدى گۇلنۇر حانىم.
سونىمەن قاتار، «تاۋەكەل ەتۋدىڭ جاماندىعى جوق. بىراق كەز كەلگەن قادامدى تولىق مەحانيزمىن ءتۇسىنىپ، زەرتتەپ بارىپ جاساعان ءجون. ءبىلىمسىز تاۋەكەل تەك شىعىن مەن تاۋەلدىلىككە الىپ كەلەدى»، - دەپ ەسكەرتتى.
تاۋەكەلگە باس تىگۋدىڭ توركىنى قايدا جاتىر؟
كوپ جاعدايدا مۇنداي قايعىلى وقيعالاردىڭ ءتۇپ-توركىنى قاراپايىم قارجىلىق جانە تسيفرلىق ساۋاتسىزدىقتا جاتقانىن بايقايمىز. جىلدام تابىسقا جەتەمىن دەگەن اسىعىستىق تالاي جاندى تىعىرىققا تىرەۋدە. ءدال وسى ماسەلەگە وراي ءبىز قارجىگەر تالعات يگلىكۇلىنىڭ پىكىرىن ءبىلۋدى ءجون كوردىك.
– ادام ءوز قارجىسىن سەنىمدى باسقارۋ ءۇشىن قانداي بازالىق بىلىمگە يە بولۋى كەرەك؟
– ءوز قارجىڭدى سەنىمدىباسقارۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن اقشانى ماقسات ەمەس، ەركىندىك قۇرالى رەتىندە قابىلداۋدى ۇيرەنۋ قاجەت. بۇل قانشا تابىس تاباتىنىڭدى جانە قانشا جۇمسايتىنىڭدى ءتۇسىنۋ دەگەن ءسوز. تابىس از بولسا دا، ەسەپ جۇرگىزۋ ماڭىزدى مەيلى تەلەفوندا بولسىن، مەيلى قاراپايىم داپتەردە بولسىن. وسىلايشا اقشا قايدا كەتىپ جاتقانىن كورەسىڭ جانە ونى سانالى تۇردە باعىتتاي الاسىڭ. كەلەسى قادام ءار تابىستان از دا بولسا ءبولىپ جيناۋدى ادەتكە اينالدىرۋ. بۇل سەنىڭ قارجىلىق «جاستىعىڭدى» قالىپتاستىرادى: مىسالى، نوۋتبۋگىڭ بۇزىلىپ قالسا نەمەسە كۇتپەگەن مۇمكىندىك تۋىنداسا، سەندە دايىن قاراجات بولادى.
تاعى ءبىر ماڭىزدى ءبىلىم قارىزدى ءتۇسىنۋ. نەسيە تەگىن اقشا ەمەس، ونى تەك وسۋگە كومەكتەسەتىن جاعدايدا قولدانۋ كەرەك، مىسالى، ءبىلىم الۋعا نەمەسە جوبا باستاۋعا. ەڭ باستىسى - جوسپارلاۋ. وزىڭە ماقسات قوي: نە ساتىپ العىڭ كەلەدى، قانشا اقشا قاجەت، قاي ۋاقىت ارالىعىندا. اقشانىڭ ماقساتى بولعاندا، ول ۇساق-تۇيەككە كەتپەيدى.
– ينۆەستيتسياعا العاش قادام باسقان ادامدار قانداي قاتەلىكتەر جىبەرەدى؟
– جاڭادان باستاۋشىلاردىڭ ەڭ ۇلكەن قاتەلىگى ينۆەستيتسيا تەز بايىتادى دەپ ويلاۋ. كوپشىلىگى بۇگىن اكتسيا نە كريپتوۆاليۋتا ساتىپ السا، ەرتەڭ ەكى ەسە كوبەيەدى دەپ سەنەدى. سونىڭ سالدارىنان ءار باعانىڭ اۋىتقۋىنا ۋايىمداپ، ەموتسيامەن شەشىم قابىلداپ، ءجيى اقشاسىنان ايىرىلادى. ينۆەستيتسيا - لوتەرەيا ەمەس، مارافون: ناتيجە ۋاقىت وتە، جۇيەلىلىك ارقىلى كەلەدى.
تاعى ءبىر قاتە – وزگە بىرەۋدىڭ كەڭەسىنە سوقىر سەنۋ. الەۋمەتتىك جەلىدەن «قازىر ساتىپ الۋ كەرەك» دەگەندى وقىپ، نەگە ەكەنىن تۇسىنبەي-اق اقشا سالاتىندار بار. ال ينۆەستيتسيانى ءتۇسىنۋ كەرەك: ەگەر دوسىڭا بۇل قۇرال قالاي جۇمىس ىستەيتىنىن ءتۇسىندىرىپ بەرە الماساڭ، دەمەك ءوزىڭ دە تولىق بىلمەيسىڭ.
جانە ءبىر ماڭىزدى قاتەلىك – تەك پايداعا ۇمتىلىپ، قاۋىپتى ويلاماۋ. جوعارى تابىس ادەتتە جوعارى شىعىن قاۋپىن بىلدىرەدى. اقىلدى ينۆەستور تابىس ىزدەۋدى عانا ەمەس، كاپيتالدى قورعاۋدى دا ۇيرەنەدى: قاۋىپتىڭ الدىن الادى، قارجىنى ءارتۇرلى قۇرالدارعا بولەدى، بارلىعىن ءبىر جەرگە سالمايدى.
– كريپتوۆاليۋتانى اكتسيا، جىلجىمايتىن مۇلىك سەكىلدى ينۆەستيتسيا رەتىندە قاراستىرۋعا بولا ما؟
– كريپتوۆاليۋتا قىزىق قۇرال، بىراق اباي بولۋ كەرەك. ونىڭ باعاسى سۇرانىس پەن ۇسىنىسقا عانا بايلانىستى، ياعني تەز كوتەرىلۋى دە، كۇرت قۇلدىراۋى دا مۇمكىن. ءىرى كومپانيا اكتسيالارى 10–15%-عا ارزانداسا، كريپتوۆاليۋتا ءبىر كۇندە 30–40%-عا ارزانداپ كەتۋى قالىپتى جاعداي.
سوندىقتان كريپتوۆاليۋتانى نەگىزگى ينۆەستيتسيا رەتىندە قاراستىرۋ قاۋىپتى. بۇل - پورتفەلدىڭ «قوسىمشاسى»، نەگىزى ەمەس. ەگەر بايقاپ كورگىڭ كەلسە، ومىرىڭە اسەر ەتپەيتىن از عانا سومادان باستاۋعا بولادى. بۇعان بايىپ كەتۋدىڭ جولى ەمەس، ەكسپەريمەنت رەتىندە قاراعان ءجون.
كريپتونارىق ءالى ءالسىز رەتتەلگەن، الاياقتىق كوپ. دەمەك باعانىڭ قۇبىلمالىعىنان بولەك، پلاتفورمانىڭ جابىلىپ قالۋىنان نەمەسە بۇزىلۋىنان دا اقشا جوعالتۋ قاۋپى بار.
دەگەنمەن كريپتوۆاليۋتانى مۇلدەم ەلەمەۋگە بولمايدى. بلوكچەين، دەتسەنتراليزاتسيا، ستەيبلكويندەردىڭ قالاي جۇمىس ىستەيتىنىن ءتۇسىنۋ - قارجىلىق ساۋاتتىلىق. تەك وعان سالقىنقاندى قاراۋ قاجەت.
قارجىلىق ساۋاتتىلىقتىڭ جوقتىعى مەن تسيفرلىق ءبىلىمنىڭ تايازدىعى تالاي جاندى وپىق جەگىزگەنى انىق. ترەيدينگ پەن كريپتوۆاليۋتاعا سەنىپ، بارىنان ايىرىلعان جانداردىڭ وقيعاسى سونىڭ ايقىن دالەلى. بىراق الدانىپ قالعاندار قول قۋسىرىپ وتىرۋعا ءتيىس ەمەس.
كريپتوۆاليۋتاعا الدانعاندار قۇقىعىن قالاي قورعاي الادى؟
وسى ساۋالدارعا جاۋاپ الۋ ءۇشىن ءبىز زاڭگەر رۋسلان ماليكۇلىمەن سويلەسكەن ەدىك.
– كريپتوۆاليۋتا زاڭنامادا قالاي قاراستىرىلادى؟ ەگەر ادام كريپتوالاياقتاردىڭ قۇربانى بولسا، ناقتى قورعانىس تەتىكتەرى بار ما؟
– كريپتوۆاليۋتا قازاقستاندا «تسيفرلىق اكتيۆ» دەپ انىقتالادى. «تسيفرلىق اكتيۆتەر تۋرالى» زاڭعا سايكەس ەلەكتروندى-ساندىق فورمادا جاسالعان، ارنايى كود بەرىلگەن، كريپتوگرافيا جانە كومپيۋتەرلىك ەسەپتەۋلەر ارقىلى جاسالاتىن مۇلىك. بىراق ول زاڭدى تولەم قۇرالى بولىپ تابىلمايدى.قازىر كريپتوۆاليۋتانىڭ قۇنى ارتقان سايىن، ونىمەن بايلانىستى الاياقتىق تا كوبەيىپ وتىر. سوندىقتان ەكى نەگىزگى قاعيدانى ەستە ۇستاعان ءجون:
بىرىنشىدەن، بۇل سالانى تولىق زەرتتەمەي، بىلىكتى مامانمەن كەڭەسپەي كىرىسپەۋ كەرەك.
ەكىنشىدەن، احقو-نان (مفتسا) تىس شىعارىلعان «قامتاماسىز ەتىلمەگەن كريپتوۆاليۋتالار» قازاقستاندا زاڭسىز. الەۋمەتتىك جەلىدەگى نەمەسە مەسسەندجەردەگى «ينۆەستجوبالاردىڭ» كوبى زاڭدىق قورعاۋدان تىس قالادى.
بارلىق زاڭدى وپەراتسيالار تەك احقو الاڭىندا جاسالۋى ءتيىس. مۇندا ماينينگتەن باستاپ، اكتيۆ اينالىمىنا دەيىنگى ارەكەتتەر ءۇشىن ارنايى رۇقسات قاجەت. احقو-دا تىركەلگەن قاتىسۋشىلاردىڭ ءتىزىمىن AFSA-نىڭ رەسمي سايتىنان كورۋگە بولادى.
– بروكەر نەمەسە ينۆەستيتسيالىق ورتالىقتىڭ زاڭدى جۇمىس ىستەيتىنىن قالاي تەكسەرۋگە بولادى؟
– ەڭ الدىمەن، ليتسەنزيانى تەكسەرۋ كەرەك. AFSA-نىڭ اشىق رەەسترىندە كەز كەلگەن كومپانيانىڭ اتاۋىن ەنگىزسەڭىز، ونىڭ ليتسەنزياسىنىڭ مارتەبەسى «active» بولىپ تۇرعانىن كورۋ قاجەت.
سونداي-اق:
- ەميتەنتتىڭ (تسيفرلىق اكتيۆتى شىعارۋشىنىڭ) ليتسەنزياسى بار-جوعىن قاراڭىز;
- ينۆەستيتسيالىق دەلدالدىڭ (بروكەرلەر، كەڭەسشىلەر، كريپتوبيرجالار) ليتسەنزياسىن تەكسەرىڭىز;
- قىسىم كورسەتىپ، اسىقتىراتىن ادامدارعا سەنبەڭىز;
- ينۆەستيتسياعا قاتىستى اقپارات كوزىن بىرنەشە جەردەن تەكسەرىڭىز;
- ينۆەستشەشىم قابىلداماس بۇرىن ۋاقىت تاۋىپ، قوسىمشا مالىمەت الىڭىز.
– قانداي قۇجاتتاردى مۇقيات وقۋ كەرەك؟ «ينفوتسىگانداردىڭ» قۇربانى بولعاندارعا قانداي كەڭەس بەرەسىز
– تسيفرلىق اكتيۆكە قاتىستى كەز-كەلگەن كەلىسىمشارتتى زاڭگەرگە كورسەتپەي قول قويۋ قاۋىپتى. كەلىسىمشارتتىڭ ءوزى زاڭدىلىقتى تولىق كەپىلدەي قويماسا دا، ونسىز دا ارەكەت ەتۋگە بولمايدى.
ەگەر بارلىق ساقتىق شارالارىنا قاراماستان ادام الاياقتاردىڭ قۇربانىنا اينالسا، ەڭ الدىمەن پوليتسياعا نەمەسە قارجى رەتتەۋشى ورگاندارعا قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنە نە مفتسا-نىڭ AFSA قۇرىلىمىنا جۇگىنۋ قاجەت. ەڭ باستىسى، بارلىق دالەلدەردى: حات الماسۋلاردى، تولەم تۇبىرتەكتەرىن جانە باسقا دەرەكتەردى ساقتاۋ كەرەك. زاڭگەرلەردىڭ ايتۋىنشا، ۋاقىتىلى ارەكەت ەتۋ قارجىنىڭ ءبىر بولىگىن قايتارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قارجى نارىعىندا ءوز مۇددەسىن قورعاۋ – تەك مەملەكەتتىڭ ەمەس، ءار ازاماتتىڭ جەكە جاۋاپكەرشىلىگى. ساقتىق تانىتقان ادام عانا شىعىننان قورعانا الادى.
Cۋرەت: statista سايتى
كريپتوۆاليۋتا بۇگىندە الەمدىك قارجى كەڭىستىگىنىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالدى. دەگەنمەن ونىڭ رەسمي مارتەبەسى بارلىق ەلدە بىردەي ەمەس. مىسالعا: اۋعانستان، الجير، بانگلادەش، بوليۆيا، قىتاي، ەگيپەت، ماروككو، نەپال مەن تۋنيستە كريپتوۆاليۋتا تولىقتاي زاڭسىز دەپ تانىلعان.
سونداي-اق بىرقاتار ەلدەردە شەكتەۋلەر بار. ماسەلەن، ارگەنتينا، كولۋمبيا، كيپر، يران، يوردانيا، كاتار، ساۋد ارابياسى، تايۆان، رەسەي جانە ءباا-دە قارجى ۇيىمدارىنا كريپتوۆاليۋتامەن جۇمىس ىستەۋگە تىيىم سالىنعان. ال يندونەزيا، تايلاند جانە ۆەتنام سياقتى ەلدەردە كريپتوۆاليۋتانى تولەم قۇرالى رەتىندە پايدالانۋعا بولمايدى.
بىراق سوعان قاراماستان، كريپتوۆاليۋتاعا قىزىعۋشىلىق جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. 2023 جىلى شامامەن 420 ميلليون ادام وسى نارىققا قاتىسقان. ال، 2024 جىلى بۇل كورسەتكىش 562 ميلليونعا جەتتى، بۇل ءبىر جىلدىڭ ىشىندە 34 پايىزدىق ءوسىم دەگەن ءسوز. ساراپشىلاردىڭ ەسەبىنشە، 2028 جىلعا قاراي كريپتوۆاليۋتانى پايدالانۋشىلار سانى 1 ميللياردقا جۋىقتاۋى مۇمكىن.
ءبىر سوزبەن ايتقاندا، تسيفرلىق قارجى ءبىزدىڭ ءومىرىمىزدىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالاتىن كۇن الىس ەمەس سياقتى. الايدا ونىڭ مۇمكىندىگىمەن بىرگە قاۋپى دە ارتىپ بارادى. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، جەڭىل تابىسقا سەنىپ، الاياقتاردىڭ تۇزاعىنا تۇسپەۋ ءۇشىن ءار ازامات قىراعىلىق تانىتىپ، ينۆەستيتسيالىق شەشىمدەردى مۇقيات ويلانۋى ءتيىس. قارجى قاۋىپسىزدىگى ەڭ الدىمەن جەكە جاۋاپكەرشىلىكتەن باستالادى.
