مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى جانىنداعى مەملەكەتتىك رامىزدەر جانە گەرالديكالىق بەلگىلەر جونىندەگى ساراپتامالىق كەڭەستەن ازىرگە تەك سەمەي قالاسى مەن جەتىسۋ وبلىسىنىڭ ءتولتاڭبالارى عانا وتكەن.
قالعان 89 قالا مەن 16 وبلىستىڭ رامىزدەرى بۇل ساراپتامالىق سۇزگىدەن ءالى وتپەگەن كۇيدە قالىپ وتىر. ال 195 اۋدان مەن 2163 اۋىلدىق وكرۋگتىڭ گەرالديكالىق بەلگىلەرى ءتىپتى قارالۋ كەزەڭىنە دە جەتپەگەن، ياعني جۇيەلىك تۇرعىدا تۇتاس ءبىر دەڭگەيدىڭ رامىزدىك كارتاسى ءالى كۇنگە دەيىن راسىمدەلمەگەن كۇيدە تۇر.
پرەزيدەنتتىڭ مويىنداۋى
قازىرگى تاڭدا وڭىرلىك رامىزدەردى (زاڭدا – نىشان)بەكىتۋ مەن پايدالانۋ ءتارتىبى اكىمشىلىك دەڭگەيدە بەلگىلى ءبىر جۇيەگە تۇسكەندەي كورىنگەنىمەن، ونىڭ ىشكى عىلىمي وزەگى، قۇقىقتىق شەكاراسى جانە گەرالديكالىق نەگىزى ءالى دە تولىق ناقتىلانباعان.قاعاز جۇزىندە بار، تاجىريبەدە بار، بىراق عىلىمي كەڭىستىكتە ورنى تۇبەگەيلى بەكىمەگەن بۇل قۇبىلىس –بۇگىنگى گەرالديكالىق ساياساتتىڭ ەڭ ءالسىز تۇستارىنىڭ ءبىرى رەتىندە كورىنىس بەرىپ وتىر.
2023 جىلعى 17 ماۋسىمدا تۇركىستان قالاسىندا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلدەگى گەرالديكا جۇيەسىن جەتىلدىرۋ ماسەلەسىن ارنايى كوتەرىپ، بۇل سالاداعى ولقىلىقتاردى اشىق كورسەتتى. پرەزيدەنت ءوز سوزىندە:«مەن جاقىندا اسسامبلەيا سەسسياسىندا ەلىمىزدىڭ گەرالديكا بەلگىلەرىن جەتىلدىرۋ قاجەتتىگى تۋرالى ايتتىم. الدىمەن ايماقتاردىڭ جانە قالالاردىڭ تاڭباسىن بىرىڭعاي ۇلگىگە كەلتىرۋ كەرەك دەپ سانايمىن. قازىر ولاردىڭ كوبىنىڭ مازمۇنى جانە ءپىشىنى اركەلكى. سوعان بايلانىستى قوعامدا ءجيى سىن دا ايتىلادى. بۇل سالاعا مۇقيات تالداۋ جاساپ، ورتاق ۇستانىمدار ازىرلەۋ قاجەت. ايماقتىق سيمۆولداردى (دۇرىسى – ءرامىز. اۆت.) ازىرلەۋ جانە بەكىتۋ ءتارتىبىن بارلىق وڭىرگە بىردەي ەتىپ، رەتكە كەلتىرگەن ءجون»، – دەپ ۇكىمەتكە ناقتى تاپسىرما جۇكتەدى.
بۇل مالىمدەمە وڭىرلىك رامىزدەر سالاسىنداعى جۇيەسىزدىك پەن بىرىزدىلىكتىڭ جوقتىعىن مەملەكەتتىك دەڭگەيدە مويىنداۋ بولدى. شىنىندا دا، وبلىستار مەن قالالاردىڭ قولدانىستاعى رامىزدەرىنىڭ پىشىندىك قۇرىلىمى، كومپوزيتسيالىق شەشىمى، تۇستىك ۇيلەسىمى مەن مازمۇندىق نەگىزى ءارتۇرلى، كوپ جاعدايدا گەرالديكالىق تالاپتارعا سايكەس كەلمەيدى. سونىڭ سالدارىنان وڭىرلىك رامىزدەردىڭ ءبىر بولىگى رەسمي رامىزدىك سيپاتتان گورى كوركەم ەمبلەمالىق دەڭگەيدە قالىپ قويعان. ماسەلەن، ءبىر ءوڭىردىڭ رامىزىندە كۇن بەينەسى باسىم بولسا، ەكىنشىسىندە تاۋ نەمەسە ەگىستىك ءموتيۆى ۇستەم. بىراق بۇل بەلگىلەردىڭ ەشقايسىسى بىرىڭعاي گەرالديكالىق ستاندارتقا تولىق باعىنبايدى.
«نىشان» با، الدە ء«رامىز» بە؟
وسى جۇيەسىزدىكتى رەتتەۋگە باعىتتالعان, مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى ازىرلەگەن قاعيدالاردىڭ وزىندە دە ىشكى قايشىلىقتار بار. ەڭ الدىمەن كوزگە تۇسەتىنى – تەرمينولوگيالىق اۋىس-ءتۇيىس. قۇجاتتاردا رەسمي قولدانىستاعى ء«رامىز» ۇعىمى شەتكە ىعىستىرىلىپ، ونىڭ ورنىنا ادەبي سيپاتتاعى «نىشان» ءسوزى ەنگىزىلگەن. بۇل – جاي عانا ءسوز الماسۋ ەمەس. بۇل – قۇقىقتىق تابيعاتتى بۇرمالاۋ جانە گەرالديكالىق جۇيەنىڭ وزەگىنە تىكەلەي سوققى بەرەتىن كونتسەپتۋالدىق اۋىتقۋ.
نەگە؟ ء«رامىز» – شارتتى ماعىناسى بار زاتتاي بەلگى عانا ەمەس، ول – قۇقىقتىق جانە گەرالديكالىق تۇرعىدان ناقتى رەگلامەنتتەلگەن كاتەگوريا. ونىڭ كومپوزيتسيالىق قۇرىلىمى، تۇستەر جۇيەسى، پروپورتسيالارى حالىقارالىق جانە ۇلتتىق گەرالديكالىق نورمالارمەن بەكىتىلەدى. بۇل – ەركىن تۇسىندىرىلەتىن ۇعىم ەمەس، قۇقىقتىق رەجيمى ايقىن، ستاندارتقا باعىناتىن جۇيە. ول قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىندا جانە «مەملەكەتتىك رامىزدەر تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭدا ناقتى ورنىققان. ال «نىشان» – بەلگى، يشارا، سىرتقى كورىنىس دەگەن جالپىلاما ماعىنا بەرەتىن ءسوز. ول عىلىمي كاتەگوريا دا، قۇقىقتىق ۇعىم دا ەمەس.
نەگىزىنەن سويلەۋ تىلىندە جانە كوركەم ادەبيەتتە قولدانىلاتىن بۇل تەرميننىڭ رامىزدىك مارتەبەسى جوق، قۇقىقتىق شەكاراسى بەلگىلەنبەگەن، كومپوزيتسيالىق قۇرىلىمى رەگلامەنتتەلمەگەن. ياعني ول ەشقانداي گەرالديكالىق ستاندارتقا تاۋەلدى ەمەس، دەمەك – جاۋاپكەرشىلىگى دە، ولشەمى دە جوق ۇعىم. سوندىقتان ء«رامىز» بەن «نىشاندى» تەڭ قويۋ – جاي تەرمينولوگيالىق قاتەلىك ەمەس. بۇل – قۇقىقتىق ۇعىمدى بەيتاراپ سوزبەن الماستىرۋ ارقىلى ونىڭ نورماتيۆتىك نەگىزىن بۇرمالاۋ. ء«رامىز» ناقتى نورمالارعا سۇيەنسە، «نىشان» ەركىن تۇسىندىرۋگە جول اشادى. ء«رامىز» – جۇيە، «نىشان» – سيپاتتاما. ء«رامىز» – قۇقىقتىق ينستيتۋت، «نىشان» – تىلدىك بەلگى. دەمەك، بۇل جەردە ماسەلە اتاۋدا ەمەس. ماسەلە – قۇقىقتىق ايقىندىق پەن عىلىمي دالدىكتىڭ جويىلۋىندا. تەرميندەگى بۇلىڭعىرلىق اۆتوماتتى تۇردە نورمانىڭ السىرەۋىنە، ال نورمانىڭ السىرەۋى تۇتاس گەرالديكالىق جۇيەنىڭ كۇيرەۋىنە اكەلەدى.
ءداستۇرلى گەرالديكادا نەگىزگى قۇرىلىمدىق ەلەمەنت – قالقان. بۇل جاي عانا كوركەمدىك فورما ەمەس، تۇتاس جۇيەنىڭ قاڭقاسى. قالقاننىڭ ىشىندە تۇستەر، بەلگىلەر، رامىزدەر قاتاڭ تارتىپپەن، ناقتى ەرەجەلەرگە سايكەس ورنالاستىرىلادى. ول كومپوزيتسيانى بىرىكتىرەتىن عانا ەمەس، ونى رەتتەيتىن، شەكتەيتىن جانە قۇقىقتىق ءمان بەرەتىن قۇرىلىم. باسقاشا ايتقاندا، قالقان – گەرالديكانىڭ «قاڭقاسى» مەن ء«تارتىبى». بۇل – عاسىرلار بويى قالىپتاسقان حالىقارالىق ستاندارت. ال مينيسترلىك قاعيدالارىندا «نىشاننىڭ» ءپىشىنى دە، قۇرىلىمى دا مۇلدە كورسەتىلمەگەن. بۇل – جاي كەمشىلىك ەمەس، ۇعىمنىڭ تابيعاتىنان تۋىندايتىن ولقىلىق. سەبەبى «نىشان» تۇسىنىگىنىڭ وزىندە گەومەتريالىق ءپىشىن، كومپوزيتسيالىق ءتارتىپ نەمەسە قۇرىلىمدىق تالاپ دەگەن نارسە جوق. دەمەك، مۇنداي تەرمين ارقىلى ءبىرىزدى گەرالديكالىق جۇيە قۇرۋ مۇمكىن ەمەس.ناتيجەسىندە «نىشان» حالىقارالىق جانە ۇلتتىق گەرالديكالىق ستاندارتتارعا سايكەس كەلمەيتىن، قۇرىلىمسىز، شەكتەۋسىز بەلگىگە اينالادى. ونىڭ ناقتى انىقتاماسىنىڭ بولماۋى – ونىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسىنىڭ دە، قولدانۋ اياسىنىڭ دا، شەكاراسىنىڭ دا جوق ەكەنىن بىلدىرەدى. بۇل جاعداي كونكۋرستاردا سۋبەكتيۆتى شەشىمدەردىڭ كوبەيۋىنە، رەسمي راسىمدەردە ءتۇسىندىرۋدىڭ اركەلكىلىگىنە، ال قۇقىق قولدانۋدا بەيبەرەكەت پراكتيكاعا الىپ كەلەدى. ەڭ باستىسى – مۇنداي بەلگى گەرالديكالىق جۇيەگە كىرە المايدى. ويتكەنى گەرالديكادا كەز كەلگەن بەلگى ناقتى تالاپتارعا باعىنادى: ستاندارتتالعان ءپىشىن، ءدال پروپورتسيالار، بەكىتىلگەن تۇستەر جۇيەسى، كومپوزيتسيالىق ءتارتىپ جانە ايقىن رامىزدىك مازمۇن. بۇل تالاپتارسىز كەز كەلگەن بەينە – جاي گرافيكا عانا, ءرامىز ەمەس. «نىشان» ۇعىمىندا وسى تالاپتاردىڭ ەشقايسىسى جوق. سوندىقتان ول گەرالديكالىق كاتەگوريا رەتىندە ءومىر سۇرە المايدى.وسىدان تۋىندايتىن باستى سۇراق: قۇرىلىمى، شەكاراسى جانە نورماسى جوق بەلگى قالايشا قۇقىقتىق مارتەبەگە يە بولا الادى؟ ەگەر بۇل سۇراققا ناقتى جاۋاپ بولماسا، وندا ماسەلە جەكەلەگەن نورمالاردا ەمەس – بۇكىل جۇيەنىڭ نەگىزىندە جاتىر.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىندا جانە «مەملەكەتتىك رامىزدەر تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭدا ء«رامىز» ۇعىمى ناقتى ءارى ءبىرماندى قۇقىقتىق كاتەگوريا رەتىندە بەكىتىلگەن. دەمەك، وسى ۇعىم مەملەكەتتىك رامىزدىك جۇيەنىڭ ىرگەتاسى بولىپ تابىلادى. لوگيكا بويىنشا، وڭىرلىك دەڭگەيدەگى بەلگىلەر دە ءدال وسى قۇقىقتىق جانە گەرالديكالىق جۇيەنىڭ شەڭبەرىندە قالىپتاسۋعا ءتيىس ەدى. الايدا «وڭىرلىك نىشان» دەگەن جاساندى كاتەگوريانىڭ ەنگىزىلۋى بۇل تۇتاستىقتى بۇزىپ وتىر. بۇل – جاي بالاما اتاۋ ەمەس، قۇقىقتىق جۇيەدەن ءادەيى نەمەسە بەيسانالى تۇردە الشاقتاۋ. ءبىر جاعىندا – ناقتى رەگلامەنتتەلگەن ء«رامىز»، ەكىنشى جاعىندا – قۇقىقتىق شەكاراسى انىقتالماعان «نىشان». بۇلايشا قوسارلانعان جۇيە بىرىزدىلىكتى ەمەس، تۇسىندىرمە ەركىندىگىن تۋعىزادى، ال ول ءوز كەزەگىندە قۇقىقتىق تۇراقسىزدىققا الىپ كەلەدى.
الەمدە قالاي، اۋىل-ايماقتا قالاي؟
الەمدىك تاجىريبە بۇعان مۇلدە كەرى باعىتتى كورسەتەدى. فرانتسيادا ايماقتىق گەربتەر، گەرمانيادا جەرگىلىكتى رامىزدەر، جاپونيادا پرەفەكتۋرالىق بەلگىلەر – بارلىعى قاتاڭ گەرالديكالىق جانە قۇقىقتىق جۇيەگە باعىنادى. ولار كوركەم بەينە رەتىندە ەمەس، قۇقىقتىق-تاريحي كود رەتىندە بەكىتىلەدى جانە ناقتى نورمالارمەن قورعالادى. ياعني اتاۋى دا، مارتەبەسى دە، قۇرىلىمى دا ءبىر جۇيەگە بىرىكتىرىلگەن.ال بىزدەگى «نىشان» ۇعىمى بۇل دەڭگەيگە جەتپەك تۇگىلى، ونىڭ قاي كاتەگورياعا جاتاتىنى دا انىق ەمەس. ول – ءرامىز دە ەمەس، ەمبلەما دا ەمەس، بىراق رەسمي راسىمدەر ارقىلى بەكىتىلەدى. ناتيجەسىندە قۇقىقتىق تۇرعىدان انىقتالماعان، عىلىمي نەگىزى ءالسىز، ارالىق سيپاتتاعى بەلگى پايدا بولادى. بۇل – جۇيەنى تولىقتىرۋ ەمەس، ونى ىشتەي ىدىراتۋ.
پرەزيدەنت تاپسىرماسى گەرالديكالىق كەڭىستىكتى جۇيەلەۋگە، ورتاق ستاندارت قالىپتاستىرۋعا جانە وڭىرلىك رامىزدەردىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسىن ناقتى ايقىنداۋعا باعىتتالعان. بۇل جەردە ماسەلە جەكە تاسىلدەر مەن ۆەدومستۆولىق ينتەرپرەتاتسيادا ەمەس، تۇتاس مەملەكەتتىك لوگيكادا جاتىر.
وڭىرلىك رامىزدەر – ەستەتيكالىق جوبا نەمەسە جەرگىلىكتى ديزاين ەلەمەنتى ەمەس. بۇل – مەملەكەتتىڭ رامىزدىك ارحيتەكتۋراسىنىڭ اجىراماس بولىگى. دەمەك، مۇندا كوركەمدىك ەركىندىك ەمەس، قاتاڭ عىلىمي ءتارتىپ پەن قۇقىقتىق بىرىزدىلىك ۇستەم بولۋعا ءتيىس. كەرىسىنشە جاعدايدا ءار ءوڭىر ءوز بەتىنشە قالىپتاستىرعان بەلگىگە سۇيەنىپ، ناتيجەسىندە ورتاق ۇلتتىق رامىزدىك جۇيەمەن ۇيلەسپەيتىن، فراگمەنتتەلگەن ۆيزۋالدى كەڭىستىك پايدا بولادى. بۇل – جۇيەنىڭ تۇتاستىعىن السىرەتەتىن فاكتور.
بىرىڭعاي ۇستانىمدار ازىرلەۋ – مەملەكەتتىڭ رامىزدىك ساياساتىنىڭ ستراتەگيالىق بولىگى. وڭىرلىك رامىزدەر تاريحي ساباقتاستىقتى، مادەني ەرەكشەلىكتى جانە اۋماقتىق بىرەگەيلىكتى ساقتاي وتىرىپ، ءبىرتۇتاس گەرالديكالىق قاعيداتتارعا قاتاڭ تۇردە نەگىزدەلۋگە ءتيىس. الايدا قازىرگى قاعيدا مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى جانىنداعى مەملەكەتتىك رامىزدەر جانە گەرالديكالىق بەلگىلەر جونىندەگى ساراپتامالىق كەڭەستىڭ تولىققاندى عىلىمي تالقىسىنان وتپەگەن. ونىڭ رەسمي عىلىمي قورىتىندىسىنىڭ بولماۋى – جاي راسىمدىك كەمشىلىك ەمەس. بۇل قۇجاتتىڭ عىلىمي نەگىزىن السىرەتەتىن، ال ونىڭ سالدارى رەتىندە قۇقىقتىق جانە گەرالديكالىق ساپاسىنا تىكەلەي اسەر ەتەتىن جۇيەلىك اقاۋ. وسىنداي جاعدايدا قابىلدانعان قاعيدالار عىلىمي ساراپتامادان وتكەن نورما ەمەس، اكىمشىلىك كەلىسىم دەڭگەيىندە قالىپ قويادى. ال رامىزدىك ساياساتتا مۇنداي ءتاسىل ۇزاق مەرزىمدە جۇيەنىڭ بىرىزدىلىگىن ەمەس، ونىڭ بىتىراڭقىلىعىن كۇشەيتەدى.
ەڭ كۇردەلى ءتۇيىن – قۇقىقتىق ۆاكۋم. «نىشان» ۇعىمىنىڭ زاڭدىق شەكاراسى ايقىن بەكىتىلمەگەن جاعدايدا، ونىڭ مازمۇنى دا، قولدانىلۋ اياسى دا، قۇقىقتىق قورعالۋى دا ناقتى جۇيەگە تۇسپەي، ءارتۇرلى تۇسىندىرۋگە جول اشىق كۇيىندە قالادى. مۇنداي جاعدايدا ءبىر عانا تەرميننىڭ ءوزى اكىمشىلىك تاجىريبەدە ءارتۇرلى مازمۇنعا يە بولىپ، قۇقىق قولدانۋ ءتاجىريبەسىندە بىرىزدىلىكتى بۇزادى. بۇل – مەملەكەتتىك رامىزدەر سالاسى ءۇشىن جول بەرىلمەيتىن اسا قاتەرلى احۋال.
رامىزدەر جۇيەسى – ەركىن ينتەرپرەتاتسياعا سۇيەنەتىن كەڭىستىك ەمەس، ول قاتاڭ رەگلامەنتتەلگەن قۇقىقتىق جانە گەرالديكالىق تارتىپكە باعىناتىن تۇتاس قۇرىلىم. سوندىقتان مۇندا ۇعىمداردىڭ دالدىگى – جاي عانا لينگۆيستيكالىق ماسەلە ەمەس، مەملەكەتتىك جۇيەنىڭ تۇراقتىلىعىن ايقىندايتىن فاكتور. تەرميندەگى اۋىتقۋ مازمۇندى بۇزادى، ال مازمۇنداعى بۇزىلۋ ءبىرتۇتاس جۇيەنىڭ ىرگەسىن شايقالتادى.
وسى تۇرعىدان العاندا، «وڭىرلىك نىشان» تەرمينىن قولدانۋ – تەك اتاۋ تاڭداۋداعى قاتەلىك ەمەس، قۇقىقتىق تابيعاتى تولىق قالىپتاسقان ء«رامىز» ۇعىمىن بەيتاراپتاندىرىپ، ونىڭ ورنىنا مازمۇنى ناقتىلانباعان، قۇقىقتىق مارتەبەسى كومەسكى كاتەگوريانى ەنگىزۋ ارەكەتى.
قۇجاتتىڭ ءوز لوگيكاسىنا ۇڭىلسەك، بۇل بەلگى كونكۋرس ارقىلى تاڭدالادى، قوعامدىق تالقىلاۋدان وتەدى، ساراپتامالىق كەڭەستە قارالادى جانە ءماسليحات دەڭگەيىندە بەكىتىلەدى. ياعني بارلىق راسىمدىك تىزبەك ونىڭ رەسمي، مەملەكەتتىك سيپاتتاعى بەلگى ەكەنىن ايقىن كورسەتەدى. ال مۇنداي مارتەبەدەگى وبەكتىنى «نىشان» دەپ اتاۋ – ونىڭ قۇقىقتىق تابيعاتىن تومەندەتىپ قانا قويماي، ونى گەرالديكالىق جۇيەدەن ءىشىنارا اجىراتاتىن كونتسەپتۋالدىق سايكەسسىزدىككە اكەلەدى.
سەبەبى «نىشان» – قۇقىقتىق كاتەگوريا ەمەس، ول كوبىنە ادەبي، بەينەلى جانە سيپاتتامالىق دەڭگەيدە قولدانىلاتىن ۇعىم. ونىڭ قۇرىلىمدىق ستاندارتتارى دا، گەرالديكالىق تالاپتارى دا، قورعاۋ تەتىكتەرى دە زاڭ جۇزىندە بەكىتىلمەگەن.سوندىقتان ماسەلە تەك تەرمين اۋىستىرۋدا ەمەس، ءبىرتۇتاس جۇيەنىڭ لوگيكالىق تۇتاستىعىندا. ەگەر ءراسىم رامىزگە ءتان بولسا، مازمۇن رامىزدىك سيپاتتا بولسا، ال قۇقىقتىق مارتەبە بەلگىسىز ۇعىمعا تىرەلسە، وندا بۇل – جۇيەلىك قايشىلىقتىڭ ايقىن كورىنىسى. مۇنداي جاعدايدا اتاۋ مەن مازمۇننىڭ اراسىندا الشاقتىق پايدا بولىپ، قۇقىقتىق جۇيە ىشكى ۇيلەسىمدىلىگىن جوعالتادى. وسى سەبەپتى «وڭىرلىك نىشان» ەمەس، بارلىق قۇقىقتىق جانە گەرالديكالىق ولشەمدەرگە ساي كەلەتىن «وڭىرلىك ءرامىز» ۇعىمى عانا جۇيەنىڭ تۇتاستىعىن ساقتاي الادى.
الەمدىك گەرالديكا تاجىريبەسىندە اكىمشىلىك-اۋماقتىق بىرلىكتەردىڭ رەسمي بەلگىلەرى ناقتى قۇقىقتىق جانە تاريحي نەگىزى بار «گەرب» (ەلتاڭبا، ءتولتاڭبا) رەتىندە ورنىققان. بۇل – عاسىرلار بويى قالىپتاسقان، رامىزدىك بەينەنى عانا ەمەس، مەملەكەتتىك جانە اۋماقتىق يدەنتيفيكاتسيانى قۇقىقتىق دەڭگەيدە بەكىتەتىن جۇيە. وسى جۇيەدە ءاربىر بەلگى كومپوزيتسيالىق قۇرىلىمعا، تۇستەردىڭ گەرالديكالىق زاڭدىلىعىنا جانە تاريحي مازمۇنعا قاتاڭ باعىنادى. ال «وڭىرلىك نىشان» دەگەن كاتەگوريا گەرالديكا عىلىمىنىڭ ەشبىر كلاسسيكالىق باعىتىنادا قولدانىلمايدى، عىلىمي اينالىمدا ورنىقپاعان، مەتودولوگيالىق تۇرعىدان دا بەكىتىلمەگەن ۇعىم. ونىڭ بولماۋى – جاي تەرمينولوگيالىق كەمشىلىك ەمەس، بۇل تۇتاس جۇيەنىڭ عىلىمي نەگىزدەن اجىراي باستاعانىن بىلدىرەتىن سيمپتوم. سەبەبى گەرالديكادا اتاۋى جوق كاتەگوريا – قۇقىقتىق جانە رامىزدىك جۇيەدە ورنى جوق وبەكت دەگەن ءسوز. وسى تۇرعىدان قاراعاندا، بۇل – جەكە تەرميندىك قاتە ەمەس، گەرالديكالىق جۇيەنىڭ ىشكى قۇرىلىمىنا تىكەلەي اسەر ەتەتىن كونتسەپتۋالدىق سايكەسسىزدىك. ياعني بەلگى بار، ءراسىم بار، بەكىتۋ تەتىگى بار، بىراق ونى سيپاتتايتىن عىلىمي كاتەگوريا جوق. مۇنداي جاعدايدا جۇيە لوگيكالىق تۇتاستىعىن جوعالتىپ، فورمالدى ءراسىم مەن مازمۇندىق نەگىزدىڭ اراسىندا الشاقتىق پايدا بولادى.
قاعيدانىڭ 4-تارماعىندا «گەرالديكالىق بەلگىلەردى ساقتاۋ» قاجەتتىگى ناقتى كورسەتىلگەنى – قۇجاتتىڭ ءوزى گەرالديكالىق جۇيەنىڭ بار ەكەنىن مويىندايتىنىن بىلدىرەدى. ياعني نورماتيۆتىك دەڭگەيدە گەرالديكادان باس تارتۋ جوق، كەرىسىنشە ونى ساقتاۋ تالابى بار. بىراق ءدال وسى قۇجاتتىڭ اتاۋىندا جانە نەگىزگى تەرمينولوگيالىق وزەگىندە «نىشان» ۇعىمىنىڭ قولدانىلۋى – ىشكى قايشىلىقتى ايقىن كورسەتەدى.بۇل قايشىلىق كەزدەيسوق ۇيلەسپەۋشىلىك ەمەس، نورماتيۆتىك قۇرىلىمداعى لوگيكالىق ديسسونانس. ءبىر جاعىنان، قۇجات گەرالديكالىق ستاندارتتارعا سۇيەنۋدى تالاپ ەتەدى، ەكىنشى جاعىنان، گەرالديكاعا قاتىسى جوق، قۇقىقتىق تۇرعىدان ناقتىلانباعان «نىشان» ۇعىمىن نەگىزگى كاتەگوريا رەتىندە ەنگىزەدى. ناتيجەسىندە قۇجاتتىڭ مازمۇنى مەن تەرمينولوگيالىق اپپاراتى ءبىر-بىرىنە سايكەس كەلمەي، جۇيەنىڭ ىشكى تۇتاستىعىن السىرەتەتىن جاعداي قالىپتاسادى. وسىلايشا، ماسەلە تەك اتاۋدا ەمەس، تۇتاس قۇقىقتىق-عىلىمي ارحيتەكتۋرانىڭ ۇيلەسىمىندە. گەرالديكالىق تالاپ بار، بىراق گەرالديكالىق تەرمين جوق جەردە جۇيەنىڭ ءوزى تولىققاندى جۇمىس ىستەي المايدى.
گەرالديكا جاي عانا اتاۋ ەمەس
تاعى ءبىر داۋلى جانە عىلىمي تۇرعىدان اسا مۇقيات قاراۋدى تالاپ ەتەتىن تۇس – 5-تارماقتاعى رۋلىق جانە تايپالىق بەلگىلەرگە قاتىستى تولىق تىيىم نورماسى. بۇل ەرەجە سىرتتاي قاراعاندا قوعامدىق بىرلىك پەن يدەولوگيالىق تۇتاستىقتى قورعاۋعا باعىتتالعانداي كورىنگەنىمەن، ونىڭ ىشكى مازمۇنى تاريحي-مادەني شىندىقپەن تولىق ۇيلەسپەيدى. قازاقتىڭ ءداستۇرلى تاڭبا جۇيەسى – جاي رامىزدىك بەلگىلەۋ عانا ەمەس، ول عاسىرلار بويى قالىپتاسقان الەۋمەتتىك قۇرىلىمنىڭ، قۇقىقتىق قاتىناستاردىڭ جانە مادەني كودتىڭ كورىنىسى. رۋ تاڭبالارى مەن تايپا تاڭبالارى بەلگىلى ءبىر تاريحي كەزەڭدە تەك ەتنوگرافيالىق بەلگى ەمەس، مەنشىك، اۋماقتىق سايكەستىك جانە قاۋىمدىق تانىم جۇيەسىنىڭ اجىراماس بولىگى بولعان. دەمەك، بۇل جۇيەنى تولىقتاي تەرىستەۋ نەمەسە بىرجاقتى تىيىم سالۋ – تاريحي فەنومەندى نورماتيۆتىك اكت دەڭگەيىندە جوققا شىعارۋ قاۋپىن تۋدىرادى. مۇنداي ءتاسىل عىلىمي ءادىسناما تۇرعىسىنان دا نەگىزءسىز، سەبەبى ول مادەني قۇبىلىستى ونىڭ تاريحي ەۆوليۋتسياسىنان ءبولىپ الىپ، تەك قازىرگى ساياسي ينتەرپرەتاتسيا اياسىندا عانا قاراستىرادى. ال بۇل – ءداستۇرءلى تاڭبا مادەنيەتءىن ەلەمەۋ دەگەن ءسوز. ناتيجەسىندە قۇقىقتىق نورما تاريحي-مادەني كونتەكستەن اجىراپ، بىرجاقتى جانە تار تۇسىندىرمەگە تاۋەلدى بولىپ قالادى. وسى تۇرعىدان العاندا، تولىق تىيىم سالۋ فورمۋلاسى عىلىمي نەگىزدەۋدى تالاپ ەتەدى. ويتكەنى كەز كەلگەن تاريحي تاڭبا جۇيەسى ءوزىنىڭ باستاپقى كونتەكستىنەن اجىراتىلعاندا، ول اۆتوماتتى تۇردە رامىزدىك دەڭگەيدەن نورماتيۆتىك شەكتەۋگە وتەدى، ال بۇل مادەني مۇرانىڭ قۇقىقتىق تۇرعىدان دۇرىس باعالانباۋىنا اكەلۋى مۇمكىن. سوندىقتان ماسەلەنى ابسوليۋتتىك تىيىم لوگيكاسىمەن ەمەس، مازمۇندىق سارالاۋ قاعيداتىمەن قاراستىرعان الدەقايدا دۇرىس. ياعني تاريحي-مادەني قۇندىلىعى بار بەلگىلەردى مويىنداي وتىرىپ، ولاردىڭ قوعامدىق كەڭىستىكتەگى قولدانىلۋىن ناقتى قۇقىقتىق شەكتەۋلەر ارقىلى رەتتەۋ قاجەت. وسىعان سايكەس عىلىمي تۇرعىدان نەعۇرلىم نەگىزدى نۇسقا مىناداي بولۋى ءتيىس: «قوعامدىق بولىنۋشىلىككە اكەلەتىن رۋلىق نەمەسە تايپالىق بەلگىلەردى پايدالانۋعا جول بەرىلمەيدى». مۇنداي تۇجىرىم ءبىر جاعىنان تاريحي-مادەني شىندىقتى جوققا شىعارمايدى، ەكىنشى جاعىنان قوعامدىق تۇتاستىقتى ساقتايدى.
قاعيدا ماتىنىندە گەرالديكاعا قاتىستى ناقتى، ولشەنەتىن جانە مىندەتتى نورمالاردىڭ جوقتىعى ايقىن بايقالادى. اتاپ ايتقاندا، گەرالديكالىق جۇيەنىڭ ىرگەلى ەلەمەنتتەرى – قالقاننىڭ پىشىندىك قۇرىلىمى، تۇستەردىڭ كلاسسيكالىق تينكتۋرالىق جۇيەسى، كومپوزيتسيالىق تەپە-تەڭدىك قاعيداتتارى، سونداي-اق رامىزدىك ەلەمەنتتەردىڭ ءوزارا ۇيلەسىم زاڭدىلىقتارى – قۇجاتتا مۇلدە رەگلامەنتتەلمەگەن.بۇل ولقىلىق تەحنيكالىق كەمشىلىك قانا ەمەس. بۇل – گەرالديكانى عىلىمي ءپان رەتىندە قالىپتاستىرعان حالىقارالىق تاجىريبەدەن سانالى نە بەيسانالى تۇردە الشاقتاۋدى بىلدىرەتىن ادىسنامالىق ۆاكۋم. سەبەبى گەرالديكا – كوركەم بەزەندىرۋ جيىنتىعى ەمەس، قاتاڭ ەرەجەلەرگە باعىناتىن رامىزدىك-قۇقىقتىق جۇيە. وندا ءاربىر سىزىقتىڭ، ءاربىر ءتۇس كومبيناتسياسىنىڭ جانە ءاربىر كومپوزيتسيالىق شەشىمنىڭ وزىندىك ماعىناسى مەن نورماتيۆتىك سالماعى بار. ال اتالعان قاعيدادا وسى بازالىق قۇرىلىمدىق ەلەمەنتتەردىڭ بولماۋى گەرالديكالىق بەلگىنى جوبالاۋ پروتسەسىن ەركىن، رەتتەلمەگەن كوركەمدىك ينتەرپرەتاتسيا دەڭگەيىنە ءتۇسىرىپ جىبەرەدى. بۇل جاعدايدا ناتيجە ستاندارتتالعان ءرامىز ەمەس، ءارتۇرلى دەڭگەيدەگى سۋبەكتيۆتى گرافيكالىق شەشىمدەر جيىنتىعىنا اينالۋ قاۋپى جوعارى. سونىڭ سالدارىنان قۇجات گەرالديكانى جۇيە رەتىندە ەمەس، تەك اتاۋ دەڭگەيىندە عانا مويىنداپ، ونىڭ ىشكى قۇرىلىمدىق لوگيكاسىن تولىق اشىپ كورسەتپەيدى. بۇل – گەرالديكالىق تالاپتاردىڭ ينستيتۋتسيونالدىق تۇرعىدا جۇيەلەنبەي، دەكلاراتيۆتى سيپاتتا عانا قالعانىن بىلدىرەتىن ماڭىزدى ايعاق. وسىدان كەلىپ، قاعيداداعى باستى ماسەلە جەكەلەگەن نورمالاردىڭ جەتىسپەۋى ەمەس، گەرالديكانى ءبىرتۇتاس قۇرىلىم رەتىندە قاراستىراتىن ادىسنامالىق نەگىزدىڭ جوقتىعىندا.
قازاقتىڭ ءداستۇرلى تاڭبالىق جۇيەسى
تاعى ءبىر تۇيتكىل – عىلىمي ساراپتامانىڭ ينستيتۋتسيونالدىق دەڭگەيدە السىرەپ، شەشۋشى رولدەن ىعىستىرىلۋى. قاعيدا قۇرىلىمىنا نازار اۋدارساق، ساراپتامالىق كەڭەس تەك ادىستەمەلىك-كونسۋلتاتيۆتىك ورگان رەتىندە عانا سيپاتتالعان، ياعني ونىڭ تۇجىرىمدارى مىندەتتى كۇشكە يە ەمەس، تەك ۇسىنىستىق سيپاتتا قالادى. بۇل جاعداي گەرالديكالىق شەشىم قابىلداۋ تىزبەگىندەگى نەگىزگى تەپە-تەڭدىكتى بۇزادى. سەبەبى عىلىمي ساراپتاما – رامىزدىك جۇيەلەردە ەستەتيكالىق پىكىر بىلدىرەتىن قوسىمشا قۇرىلىم ەمەس، ول مازمۇننىڭ تاريحي، گەرالديكالىق سايكەستىگىن انىقتايتىن نەگىزگى سۇزگى بولۋعا ءتيىس. ال ونىڭ شەشۋشى ەمەس، كەڭەسشى دەڭگەيگە ءتۇسىرىلۋى عىلىمي ولشەمنىڭ نورماتيۆتىك دەڭگەيدەن ىعىستىرىلعانىن كورسەتەدى. ناتيجەسىندە سوڭعى شەشىم اكىمدىك پەن ءماسليحات دەڭگەيىندە قابىلدانادى. بۇل – باسقارۋشىلىق لوگيكا تۇرعىسىنان تۇسىنىكتى بولعانىمەن، گەرالديكالىق جۇيە ءۇشىن جەتكىلىكسىز. ويتكەنى ءرامىز – اكىمشىلىك كەلىسىمنىڭ ناتيجەسى ەمەس، ول تاريحي، مادەني جانە عىلىمي ساراپتامادان ءوتكەن سينتەزدىڭ جەمىسى بولۋى كەرەك. عىلىمي سالادا سوڭعى ءسوز كاسىبي مامانداردا، گەرالديكا، تاريح جانە مادەنيەتتانۋ سالاسىنداعى ساراپشىلاردا بولۋى زاڭدى تالاپ. ال ەگەر شەشىم قابىلداۋ تىزبەگى اكىمشىلىك راسىمدەر مەن ۆەدومستۆولىق كەلىسىمدەرگە كوبىرەك سۇيەنسە، وندا رامىزدىك ناتيجە مازمۇندىق تەرەڭدىككە ەمەس، راسىمدىك ۇيلەسىمگە تاۋەلدى بولادى. مۇنداي مودەلدىڭ باستى سالدارى – جۇيەنىڭ ساپالىق ولشەمنەن فورمالدىق ولشەمگە اۋىسۋى. ياعني ماڭىزدىسى – عىلىمي نەگىزدەلگەن مازمۇن ەمەس، پروتسەدۋرانىڭ دۇرىس ءوتۋى بولىپ قالادى. ال بۇل ءوز كەزەگىندە گەرالديكالىق ءونىمنىڭ تاريحي-رامىزدىك قۇندىلىعىن السىرەتىپ، ونى تەك اكىمشىلىك بەكىتىلگەن گرافيكالىق بەلگى دەڭگەيىنە ءتۇسىرۋ قاۋپىن تۋدىرادى.
قۇجاتتا وڭىرلىك نىشاننىڭ مەدالداردا، فورمالىق كيىمدەردە، سونداي-اق ءتۇرلى ۇيىمداردىڭ ەمبلەمالىق جۇيەسىندە قولدانىلۋى كوزدەلگەنىمەن، ونىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسىن قورعاۋ، رۇقساتسىز پايدالانۋىن شەكتەۋ نەمەسە بۇرمالاۋعا قارسى جاۋاپكەرشىلىك تەتىكتەرى ناقتى رەگلامەنتتەلمەگەن. بۇل – رامىزدىك بەلگىنى نورماتيۆتىك دەڭگەيگە كوتەرىپ تۇرىپ، ونى قۇقىقتىق قورعاۋ ينفراقۇرىلىمىمەن قامتاماسىز ەتپەۋ دەگەندى بىلدىرەدى. ياعني بەلگى رەسمي اينالىمعا ەنگىزىلەدى، مەملەكەتتىك جانە قوعامدىق كەڭىستىكتە كەڭىنەن قولدانىلادى، بىراق سول بەلگىنىڭ تۇتاستىعىن ساقتايتىن قۇقىقتىق يممۋنيتەت قالىپتاستىرىلمايدى. مۇنداي جاعدايدا «نىشان» فورمالدى تۇردە مويىندالعانىمەن، مازمۇندىق تۇرعىدان قورعالماعان وبەكتكە اينالادى. ونىڭ گرافيكالىق بەينەسىن وزگەرتۋ، كوممەرتسيالىق ماقساتتا رۇقساتسىز پايدالانۋ نەمەسە بەدەلىن تومەندەتەتىن بۇرمالاۋلار جاساۋ سياقتى ارەكەتتەرگە ناقتى قۇقىقتىق توسقاۋىل قويىلمايدى. بۇل ءوز كەزەگىندە رامىزدىك كەڭىستىكتە باقىلاۋسىز رەپليكاتسيا مەن ستيليستيكالىق ەركىندىكتىڭ شامادان تىس كەڭەيۋىنە جول اشادى.
گەرالديكالىق جۇيەدە كەز كەلگەن بەلگى تەك بەكىتىلۋىمەن ەمەس، ونىڭ قورعالۋىنىڭ قۇقىقتىق رەجيمىمەن دە انىقتالادى. بەلگىنىڭ مارتەبەسى – ونىڭ قولدانىلۋ اياسى عانا ەمەس، سونىمەن قاتار ونىڭ بۇزىلۋدان، وزگەرتىلۋدەن جانە رۇقساتسىز كوشىرۋدەن قورعالۋ دەڭگەيىمەن ولشەنەدى. ال قاراستىرىلىپ وتىرعان قۇجاتتا ءدال وسى ەكىنءشى كومپونەنت – قورعاۋ مەحانيزمى جۇيەلىك تۇردە قامتىلماعان. وسىنىڭ ناتيجەسىندە ءبىر پارادوكس قالىپتاسادى: بەلگى بار، ونى قولدانۋ اياسى بار، بىراق ونى ساقتايتىن قۇقىقتىق «قاڭقا» جوق. بۇل جاعداي وڭىرلىك رامىزدەردىڭ قۇقىقتىق كاتەگوريادان گورى دەكلاراتيۆتى ۆيزۋالدى ەلەمەنت دەڭگەيىنە ءتۇسىرىپ، ونىڭ ينستيتۋتسيونالدىق تۇراقتىلىعىن السىرەتەدى.
بۇل قاعيدانىڭ نەگىزگى تۇيتكىلى تەك تەرمينولوگيالىق سايكەسسىزدىكپەن شەكتەلمەيدى. مۇندا ماسەلە الدەقايدا تەرەڭىرەك – ءبىرتۇتاس عىلىمي-ادىسنامالىق جۇيەنىڭ ىشكى تۇتاستىعى بۇزىلعان. ياعني جەكەلەگەن ۇعىمداردىڭ الماستىرىلۋى ەمەس، سول ۇعىمداردىڭ نەگىزىندە جاتقان گەرالديكالىق ويلاۋ جۇيەسىنىڭ السىرەۋى بايقالادى. ەڭ الدىمەن، ء«رامىز» بەن «نىشان» ۇعىمدارىنىڭ ارا-جىگى عىلىمي جانە قۇقىقتىق دەڭگەيدە ناقتى اجىراتىلماعان. بۇل – تەك سوزدىك ايىرماشىلىق ەمەس، قۇقىقتىق مارتەبەسى بار كاتەگوريا مەن مازمۇنى كومەسكى، ستاندارتتالماعان ۇعىمنىڭ ءبىر دەڭگەيدە قاراستىرىلۋى دەگەن ءسوز. مۇنداي ءتاسىل جۇيەنىڭ لوگيكالىق قۇرىلىمىن بۇزىپ، نورماتيۆتىك ايقىندىقتى السىرەتەدى. سونىمەن قاتار گەرالديكانىڭ كاسىبي تالاپتارى – كومپوزيتسيالىق تەپە-تەڭدىك، تۇستىك جۇيە، تاريحي رامىزدەر, قۇرىلىمدىق ستاندارتتار قۇجاتتا تولىققاندى ەسكەرىلمەگەن. بۇل گەرالديكانى عىلىمي ءپان رەتىندە ەمەس، فورمالدى بەزەندىرۋ دەڭگەيىندە قاراستىرۋ قاۋپىن كۇشەيتەدى. ال مۇنداي رەدۋكتسيا ونىڭ مازمۇندىق تەرەڭدىگىن ايتارلىقتاي تومەندەتەدى.ودان بولەك، تاريحي تاڭبا مادەنيەتىنىڭ ساباقتاستىعى دا جۇيەلى تۇردە ەسكەرىلمەي قالعان. قازاقتىڭ ءداستۇرلى تاڭبالىق جۇيەسى – تەك ەتنوگرافيالىق دەرەك ەمەس، ول تاريحي جادىنىڭ، الەۋمەتتىك قۇرىلىمنىڭ جانە مادەني كودتىڭ ءبىر بولىگى. وسى كونتەكستەن اجىراتۋ گەرالديكالىق شەشىمدەردىڭ تاريحي نەگىزىن السىرەتەدى.
قايتپەك كەرەك؟
وسىنىڭ بارلىعى جيناقتالا كەلە، وڭىرلىك رامىزدەر عىلىمي نەگىزدەلگەن گەرالديكالىق قاعيداعا ەمەس، اكىمشىلىك راسىمدەر مەن ۆەدومستۆولىق شەشىمدەرگە تاۋەلدى بولىپ قالعانىن كورسەتەدى. بۇل جاعداي رامىزدىك جۇيەنىڭ مازمۇندىق تەرەڭدىگىن ازايتىپ، ونى عىلىمي رەتتەلگەن قۇرىلىمنان گورى باسقارۋشىلىق دەڭگەيدەگى فورمالدى مەحانيزمگە جاقىنداتادى.
ۇسىنىستار:
1. «وڭىرلىك نىشان» تەرمينىن «وڭىرلىك ءرامىز» دەپ رەسمي بەكىتۋ.
2. وڭىرلىك ءرامىز ۇعىمىن قۇقىقتىق-گەرالديكالىق تۇرعىدا ناقتىلاپ، ونىڭ بالاما اتاۋى رەتىندە ء«تولتاڭبا» تەرمينىن نورماتيۆتىك اينالىمعا ەنگىزۋ (ەلتاڭبا – مەملەكەتتىك دەڭگەيدە، ءتولتاڭبا – وڭىرلىك دەڭگەيدە).
3. گەرالديكالىق ستاندارتتاردى ناقتى ەنگىزۋ: كومپوزيتسيا، تۇستەر گامماسى، پروپورتسيالار، رامىزدىك مازمۇن.
4. قۇقىقتىق مارتەبەنى ايقىنداۋ: وڭىرلىك رامىزدەر ء(تولتاڭبالار) مەملەكەتتىك رامىزدەر جۇيەسىمەن ۇيلەسىمدى ءبىرتۇتاس يەرارحيالىق قۇرىلىم قۇراۋى ءتيىس.
5. كونكۋرس، قوعامدىق تالقىلاۋ جانە ساراپتامالىق باعالاۋ راسىمدەرىن تولىق رەگلامەنتتەۋ.
6. گەرالديكالىق بەلگىلەردى ازىرلەۋ جانە بەكىتۋ پروتسەسىندە مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى جانىنداعى ساراپتامالىق كەڭەستىڭ مىندەتتى عىلىمي-قورىتىندى ءرولىن زاڭمەن بەكىتۋ.
7. وڭىرلىك رامىزدەردى ء(تولتاڭبالاردى) زاڭسىز پايدالانۋ، بۇرمالاۋ جانە كوممەرتسيالىق ماقساتتا قولدانۋعا قارسى قۇقىقتىق قورعاۋ مەحانيزمىن ەنگىزۋ.
8. ءار ءوڭىردىڭ تاريحي-مادەني تاڭبا جۇيەسىن (رۋلىق، ايماقتىق، تاريحي سيمۆوليكا) عىلىمي نەگىزدە ەسكەرەتىن گەرالديكالىق ارحيۆ جانە دەرەكقور قالىپتاستىرۋ.
ەگەر رامىزدەر ماسەلەسى عىلىمي-گەرالديكالىق ستاندارتتاردان اجىراپ، تەك ادەبي، بەينەلى نەمەسە ستيليستيكالىق تەرميندەر شەڭبەرىندە عانا رەتتەلەتىن بولسا، وندا بۇل ءۇردىس ۋاقىت وتە كەلە جەكە ءبىر سالالىق قاتەلىك ەمەس، تۇتاس جۇيەلىك داعدارىسقا ۇلاسادى. مۇنداي جاعدايدا قازاق گەرالديكاسى بىرتىندەپ ءوزىنىڭ كونتسەپتۋالدىق نەگىزىنەن ايىرىلىپ، ىشكى قۇرىلىمى السىرەگەن، تاريحي-عىلىمي ىرگەتاسى شايقالعان جۇيەگە اينالۋ قاۋپى بار. ويتكەنى ءرامىز – جاي عانا ۆيزۋالدى كومپوزيتسيا نەمەسە كوركەمبەزەندىرۋ ەمەس. ول – تاريحي جادىنىڭ جيناقتالعان كودى, ۇلتتىڭ رۋحاني يممۋنيتەتىن ايقىندايتىن سيمۆولدىق قورعان جانە مەملەكەتتىلىك مادەنيەتىنىڭ كونتسەنترلەنگەن, ىقشامدالعان كورىنىسى. ءرامىز ارقىلى مەملەكەت ءوزىنىڭ تاريحي ساباقتاستىعىن, كەڭىستىكتىك بىرەگەيلىگىن جانە مادەني يدەنتيفيكاتسياسىن بەكىتەدى. سوندىقتان مۇنداي دەڭگەيدەگى قۇجاتتار ەموتسيالىق پايىمعا، ستيليستيكالىق اسەرگە نەمەسە تىلدىك اسەمدىككە سۇيەنبەي، قاتاڭ عىلىمي دالدىككە، تاريحي ساباقتاستىق پرينتسيپىنە جانە كاسىبي گەرالديكالىق ساراپتامانىڭ سۇزگىسىنەن وتكەن تۇجىرىمدارعا نەگىزدەلۋگە ءتيىس. بۇل – تالعام ماسەلەسى ەمەس، جۇيەنىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتەتىن مىندەتتى شارت.
ولاي بولماعان جاعدايدا، ۇلتتىق رامىزدەر جۇيەسى ءوزىنىڭ مازمۇندىق وزەگىنەن اجىراپ، عىلىمي نەگىزىن جوعالتىپ، تەك فورمالدى راسىمدەرگە قۇرىلعان، ءمان-ماعىناسى السىرەگەن قاعاز جۇزىندەگى قۇرىلىمعا اينالىپ تىنادى.
ايدىن رىسبەكۇلى،
گەرالديست
