Foto: Magnific.com
Balanyŋ düniege kelgen sätınen bastap onyŋ fizikalyq, psihikalyq jäne äleumettık damuy bırtındep qalyptasady. Alǧaşqy külımsıreu, dybysqa jauap beru, basyn ūstau, otyru, eŋbekteu, jüru jäne söileu – balanyŋ ösu jolyndaǧy maŋyzdy kezeŋder. Alaida är balanyŋ damu qarqyny ärtürlı bolǧandyqtan, ata-analar balasynyŋ jasyna säikes daǧdylarynyŋ qalyptasuyna erekşe nazar audaruy qajet. Almaty qalalyq №29 emhanasynyŋ pediatry Fariza Üsenova balanyŋ damu erekşelıkterı, ata-analar nazar audaruy tiıs belgıler jäne därıgerge uaqytyly qaraludyŋ maŋyzy turaly aityp berdı.
Balanyŋ damuy qalai baǧalanady?
Balanyŋ damuy bırneşe negızgı baǧyt boiynşa baǧalanady. Olardyŋ qataryna qimyl-qozǧalys daǧdylary, söileu qabıletı, oilau jäne tanymdyq belsendılıgı, sondai-aq qorşaǧan ortamen qarym-qatynasy jatady.
Ömırınıŋ alǧaşqy ailarynda näreste ata-anasynyŋ dauysyna nazar audaryp, dybystarǧa jauap bere bastaidy. Keiın basyn ūstau, aunau, otyru, eŋbekteu jäne alǧaşqy qadamdaryn jasau siiaqty daǧdylar qalyptasady. Söileu qabıletı de bırtındep damyp, byldyrlaudan alǧaşqy sözderge, keiın qarapaiym söilemderge ūlasady.
«Balanyŋ damuyn tek boiy men salmaǧyna qarap baǧalau jetkılıksız. Onyŋ qimyl-qozǧalysyna, söileuıne, qorşaǧan ortamen bailanysyna jäne jasyna sai daǧdylaryna da nazar audaru qajet», – deidı pediatr Fariza Üsenova.

Qandai belgılerge nazar audaru kerek?
Ata-analar balasynyŋ kündelıktı mınez-qūlqy men jaŋa daǧdylardy meŋgeru barysyn baqylap otyrǧany jön. Mynadai belgıler baiqalsa, pediatrmen keŋesu qajet:
• balanyŋ qatty dybystarǧa nemese öz esımıne jauap bermeuı;
• közge sirek qarauy jäne adamdarmen qarym-qatynasqa qyzyǧuşylyq tanytpauy;
• jasyna säikes dybystar şyǧarmauy nemese söileu daǧdylarynyŋ keş qalyptasuy;
• qimyl-qozǧalys daǧdylarynyŋ keşıguı;
• oiynşyqtar men qorşaǧan ortaǧa qyzyǧuşylyǧynyŋ tömen boluy;
• būryn meŋgergen daǧdylaryn joǧaltuy.
Äsırese, balanyŋ būryn qalyptasqan daǧdylarynan aiyryluy erekşe nazar audarudy qajet etedı. Mūndai jaǧdaida medisinalyq mamanǧa mümkındıgınşe tezırek jügıngen dūrys.
«Eger ata-ana balasynyŋ damuynda qandai da bır erekşelıktı baiqasa, ony elemeuge bolmaidy. Balanyŋ öz qatarlastarynan keibır daǧdylardy keş meŋgeruı ärdaiym mäsele bar degendı bıldırmeidı. Degenmen mūny mamanmen bırge baǧalau maŋyzdy», – dedı därıger.
Ata-analar nenı eskeruı kerek?
Balanyŋ dūrys damuyna qolaily orta qalyptastyru maŋyzdy. Ata-analar balamen jiı söilesıp, bırge oinap, kıtap oqyp, onyŋ qorşaǧan ortany tanyp-bıluıne mümkındık jasauy qajet.
Sondai-aq balanyŋ profilaktikalyq tekserulerden uaqytyly ötuı maŋyzdy. Pediatr qabyldau barysynda balanyŋ boiy men salmaǧyn, jasyna säikes damu körsetkışterın baǧalap, qajet bolǧan jaǧdaida qosymşa tekserulerge nemese beiındı mamandarǧa joldama beredı.
Balanyŋ damu qarqyny ärtürlı boluy mümkın. Sondyqtan ony basqa balalarmen salystyrudyŋ ornyna, jeke erekşelıkterın eskerıp, özgerısterın jüielı baqylaǧan jön.
Erte anyqtau – uaqytyly kömektıŋ negızı
Balanyŋ damuyndaǧy erekşelıkterdı erte baiqau qajettı medisinalyq jäne tüzetu kömegın uaqytyly ūiymdastyruǧa mümkındık beredı. Ata-ananyŋ alaŋdauşylyǧyn elemei, «öse kele özı tüzeledı» dep kütudıŋ ornyna, maman keŋesıne jügıngenı dūrys.
«Balanyŋ densaulyǧy men damuyna qatysty sūraqtar tuyndasa, ata-analar pediatrǧa qaraludan tartynbauy kerek. Uaqytyly baqylau men qajettı kömektıŋ körsetıluı balanyŋ bolaşaqtaǧy damuy üşın öte maŋyzdy», – dep tüiındedı Fariza Üsenova.
Almaty qalalyq №29 emhanasynyŋ mamandary ata-analardy balalardyŋ densaulyǧyn tūraqty baqylauǧa, profilaktikalyq qabyldaulardy ötkızıp almauǧa jäne damuyndaǧy kez kelgen özgerıske mūqiiat qarauǧa şaqyrady.
Ūqsas jaŋalyqtar
