Ortalyq Aziia aumaǧynda soŋǧy bırneşe jylda özen aǧynynyŋ azaiuy, qūrlyqtaǧy su qorynyŋ qysqaruy jäne mūzdyqtar massasynyŋ aitarlyqtai joǧaluy baiqalǧan. Būl turaly Düniejüzılık meteorologiialyq ūiymnyŋ (DMŪ) älemdegı su resurstarynyŋ jaǧdaiyna arnalǧan baiandamasynda aitylǧan, dep habarlaidy “Adyrna”.
Halyqaralyq ūiymnyŋ sarapşylary 2021–2025 jyldar aralyǧyndaǧy su jaǧdaiyn zerttep, alynǧan körsetkışterdı 1991–2020 jyldardaǧy derektermen salystyrǧan. Sarapşylardyŋ baǧalauynşa, soŋǧy jyldary Täjıkstan, Özbekstan, Qyrǧyzstan jäne Auǧanstandaǧy su qoimalaryna keletın su kölemı aitarlyqtai tömendegen.
Baiandamada Ortalyq Aziia özen aǧyny qalypty deŋgeiden tömen nemese edäuır tömen bolǧan aimaqtardyŋ qataryna kırgenı körsetılgen. Atap aitqanda, öŋırdegı negızgı özen jüielerın qamtityn Aral teŋızınlegı jaǧdai kürdelı.
Jalpy alǧanda, 2021–2025 jyldar aralyǧy 1991 jyly baqylaular bastalǧannan berı özender üşın eŋ qūrǧaq kezeŋderdıŋ bırıne ainaldy. DMŪ derekterıne säikes, özen basseinderınıŋ şamamen 40%-ynda aǧyn mölşerı qalypty deŋgeiden tömen bolǧan. Su nysandarynyŋ 36%-ynda körsetkış normaǧa säikes kelse, tek 21%-ynda ǧana qalypty deŋgeiden joǧary bolǧan.
Qūrlyqtaǧy su qoryna – özender, kölder, su qoimalary, topyraqtaǧy ylǧal, qar men mūzdyqtar jatady. Būl körsetkış boiynşa Ortalyq Aziiadaǧy jaǧdai da qolaisyz. Ekınşı jyl qatarynan su qory qalypty deŋgeiden tömen nemese aitarlyqtai tömen deŋgeide qalyp otyr. Degenmen, būl bükıl älemge tän ürdıs. DMŪ sarapşylary zerttegen älem aumaqtarynyŋ 42%-ynda osyndai jaǧdai tırkelgen.
Öŋırdegı mūzdyqtardyŋ massa balansy baqylaular tarihyndaǧy eŋ terıs körsetkışterdıŋ üştıgıne endı. Būl tauly aimaqtarda mūzdyqtardyŋ jinaqtaǧanynan äldeqaida köp mūz joǧaltqanyn bıldıredı. Osyndai jaǧdai Oŋtüstık Aziianyŋ batys bölıgınde, Resei Arktikasynda, İslandiiada, Kanadanyŋ batysynda jäne AQŞ-tyŋ batys aimaqtarynda da tırkelgen.
2023–2025 jyldar aralyǧynda älemdegı mūzdyqtardyŋ jiyntyq şyǧyny şamamen 1400 gigatonna sudy qūrady.
Sonymen qatar, soŋǧy bes jylda älemdegı tau mūzdyqtary teŋız deŋgeiınen joǧary ornalasqan mūz massasynyŋ 6,2%-yn joǧaltqany atap ötıledı. Al Ortalyq Aziiadaǧy özen basseinderınıŋ jalpy aǧynynyŋ jartysynan astamy qar men mūzdyŋ eruı esebınen qalyptasady.
Zertteu qorytyndysyn şyǧara kele, DMŪ sarapşylary XXI ǧasyrdyŋ soŋyna qarai öŋır elderı mūzdyqtardan keletın jazǧy aǧynnyŋ älemdegı eŋ ırı kölemdegı qysqarularynyŋ bırıne tap boluy mümkın degen qorytyndyǧa kelgen.
Osyǧan bailanysty halyqaralyq ūiym barlyq memleketterdıŋ ükımetterın jaǧdaidy bırlesıp baqylaudy, aqparat almasudyŋ bıryŋǧai standarttaryn jäne erte eskertu jüielerın damytudy sūraidy. Mūndai tetıkter tūraqsyz ärı boljauy qiyn jahandyq su ainalymyna jedel äreket etu üşın qajet.
